Қазақстанда ішектің қабыну аурулары маңызды медициналық-әлеуметтік мәселеге айналуда

Жыл сайын 19 мамырда бүкіл әлемде Дүниежүзілік ішектің қабыну аурулары (ІҚА) күні аталып өтеді. Бұл күн Крон ауруы мен ойық жаралы колит туралы қоғам хабардарлығын арттыруға бағытталған. Бүгінде әлем бойынша 10 миллионнан астам адам осындай созылмалы аурумен өмір сүреді, деп хабарлайды astana-akshamy.kz.

ІҚА — ас қорыту жүйесінің ауыр, созылмалы және үдемелі аурулар тобы, пайда болу себептері әлі күнге дейін толық зерттелмеген. Медицина дамығанына қарамастан, бұл аурулар толық жазылмайтын болып саналады және ұзақ мерзімді ем мен тұрақты бақылауды қажет етеді. ІҚА-ның Дүниежүзілік күнінің символы — күлгін лента. Ол күнделікті ауырсыну, ас қорыту бұзылыстары, әлсіздік, шаршау, салмақ жоғалту және әлеуметтік шектеулермен бетпе-бет келетін науқастарға қолдау белгісі болып табылады.

Соңғы жылдары ІҚА-ның таралуы бүкіл әлемде, соның ішінде Орталық Азия елдерінде де өсіп келеді. Қазақстанда да ішектің қабыну аурулары маңызды медициналық-әлеуметтік мәселеге айналуда. Мамандардың мәліметінше, 2018 жылдан 2023 жылға дейін Крон ауруы жағдайлары 555-тен 1 631-ге дейін, ал ойық жаралы колит 2 218-ден 7 305-ке дейін артқан.

Бүгінде елдегі ІҚА таралуы шамамен 100 000 адамға 5–10 жағдай деңгейінде бағаланады. Алайда мамандар нақты көрсеткіштер бұдан жоғары болуы мүмкін екенін, себебі аурудың жеткілікті деңгейде анықталмайтынын айтады.

«Ішектің қабыну аурулары әлі де жеткілікті деңгейде танылмайды. Олардың белгілері жиі функционалдық немесе уақытша ас қорыту бұзылыстары ретінде қабылданып, науқастардың дәрігерге кеш жүгінуіне әкеледі. Ал ерте диагностика аурудың болжамы мен бақылауында шешуші рөл атқарады», — дейді гастроэнтеролог дәрігер, «Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ» АҚ басқарма төрағасының орынбасары, медицина ғылымдарының кандидаты, ішкі аурулар кафедрасының доценті Кайбуллаева Джамиля Ахтановна.

Мамандардың бағалауынша, ІҚА көбіне еңбекке қабілетті жастағы адамдарда — орта есеппен 30 бен 40 жас аралығында анықталуда. Сонымен қатар жас науқастар арасында да жағдайлардың көбеюі ерекше назар аудартады. Бұл пациенттерге де, денсаулық сақтау жүйесіне де қосымша жүктеме түсіреді.

Медицина дамығанына қарамастан, ІҚА бар науқастар диагноз қоюдың кешігуі, ұзақ мерзімді кешенді ем қажеттілігі және инновациялық терапияға қолжетімділіктің шектеулілігі сияқты қиындықтарға тап болуда. Кеш диагностика факторларының бірі — ауру туралы ақпараттың жеткіліксіздігі.

«Бүгінде біз тек анықталу жағдайларының артуын ғана емес, сонымен қатар ІҚА-мен ауыратын науқастар санының, әсіресе жастар арасында, нақты көбеюін байқап отырмыз. Бұл қоғамның хабардарлығын арттырудан бастап, заманауи емге қолжетімділікті кеңейтуге дейінгі жүйелі тәсілді қажет етеді», — деп атап өтті Кайбуллаева Джамиля Ахтановна.

Заманауи емдеу тәсілдері клиникалық белгілерді бақылаумен қатар терең терапиялық мақсаттарға — ішек шырышты қабатының жазылуына және асқынулардың алдын алуға бағытталған. Емді ерте бастау аурудың үдеуін баяулатып, ұзақ мерзімді нәтижелерді жақсартады.

Takeda халықаралық биофармацевтикалық компаниясы созылмалы және сирек аурулары бар науқастардың өмір сапасын жақсартуға бағытталған. Компания ІҚА туралы ақпараттандыруды арттыруға үлес қосып, медициналық сарапшылар қауымдастығымен ынтымақтасады және заманауи емдеу тәсілдерін енгізуді қолдайды. Негізгі басымдықтардың бірі — тиімді терапия мен медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру.

Медициналық аспектілерден бөлек, ІҚА бар науқастар күнделікті өмірдегі шектеулерден бастап, қоғам тарапынан түсінбеушілік сияқты әлеуметтік қиындықтарға да тап болады.

«Ішектің қабыну аурулары бар науқастар үшін дәрілік ем ғана емес, қоғам тарапынан қолдау да маңызды. Көпшілігі түсінбеушілікке, стигматизацияға және кәсіби әрі күнделікті өмірде шектеулерге тап болады. Сондықтан ақпараттандыруды арттыру — науқастардың жалғыз қалмауы үшін өте маңызды», — деді «Ішектің қабыну аурулары бар адамдарға көмек пен қолдау көрсету» ҚҚ басшысы Ербол Әміржанов.

Созылмалы және сирек аурулармен өмір сүретін адамдардың оқиғалары бүгінде қоғамдық талқылаудың бір бөлігіне айналуда. Мысалы, ІҚА бар науқастың өмірі туралы «Редкие люди» деректі фильмінде олардың күнделікті күресі мен өмір сапасы туралы баяндалады.

Дүниежүзілік ІҚА күні аясында Takeda компаниясы ауру туралы ақпараттандыруды арттыруға және науқастарға қатысты стигманы азайтуға бағытталған бастамаларды қолдайды. Компания қызметкерлері жыл сайын «10 000 қадам» сияқты спорттық акцияларға қатысып, денсаулықты сақтау мен белсенді өмір салтының маңызын насихаттайды. Сарапшылардың айтуынша, қоғамның ақпараттануы мен уақтылы диагностика науқастардың өмір сапасын жақсартуда шешуші рөл атқарады.

ІҚА-ны тиімді басқару дәрігерлердің, науқастардың, мемлекеттік институттар мен фармацевтикалық индустрияның бірлескен жұмысын талап етеді. Қазақстан денсаулық сақтау жүйесінде көмек көрсету сапасын арттыру және заманауи емге қолжетімділікті кеңейту маңызды міндеттердің бірі болып қала береді.

Дүниежүзілік ІҚА күні — ерте диагностиканың, уақтылы емдеудің және науқастарды қолдаудың маңызын еске салатын мүмкіндік. Бұл мәселеге назардың артуы адамдардың қажетті медициналық көмекті тезірек алуына және өмір сапасын сақтап қалуына ықпал етеді.