Қазақстандағы мемлекеттік билік тарихын қамтитын жаңа анықтамалық таныстырылды

Қазақстан Республикасы Президентінің Архивінде «Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдары (1991-2024 жж.)» атты анықтамалықтың тұсаукесері өтті. Үш жылдан астам уақыт бойы дайындалған бұл көлемді еңбек елдің тәуелсіздік жылдарынан бастап қазіргі заманғы институционалдық реформаларға дейінгі мемлекеттік басқару құрылымының эволюциясын көрсетуге арналған құжаттық хроника, деп хабарлайды astana-akshamy.kz.

Кітап таныстырылымына мемлекеттік органдар мен ғылыми қауымдастық өкілдері қатысты. Соның ішінде ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Еркін Әбіл, ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасының орынбасары Әлібек Ахмедьяр, ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ректоры Азамат Жолманов және басқа да қонақтар болды.

Іс-шараны ашқан Президент Архивінің директоры Әлия Мұстафина басылымның архившілер мен ғалымдардың бірнеше жылдық еңбегінің нәтижесі екенін атап өтті:

«Бүгінгі таныстырылым – Президент Архивінде қызмет ететін архивші-практиктер мен ғалымдардың шығармашылық одағының нәтижесі. Құжаттық тұрғыдан тексерілген, шынайы ақпарат көзі бола алатын анықтамалық басылымды дайындау жұмысы бірнеше жылға созылды. Бүгін біз осы еңбектің қорытындысы – мемлекеттік басқарушылардың тұрақты серігіне айналатын басылымды ұсынғымыз келеді. Бұл тек 1991 жылдан бергі мемлекеттік мекемелердің тарихы ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік басқару институттарының эволюциясы, саяси шешімдер қабылдау тетіктері мен алгоритмдерінің көрінісі берілген. Қазақстанда мұндай басылымның баламасы әлі жоқ деп нық сеніммен айта аламын. Отандық гуманитарлық кеңістік үшін бұл еңбек өзіндік бірегейлігімен ерекшеленеді.», – деді Әлия Мұстафина.

Анықтамалықта мемлекеттік органдардың құрылуы, қызметі, құрылымы, өкілеттіктері, сондай-ақ қайта ұйымдастырылуы немесе жойылуы туралы қысқаша, бірақ мазмұнды мәліметтер берілген. Басылымның ерекше құндылығы – Президент Архивінің қорлары. Олар тарихи деректерді нақты қалпына келтіруге, ведомстволардың бағыныстылығы мен ішкі құрылымындағы өзгерістерді көрсетуге мүмкіндік береді.

Бұл – Президент Архиві дайындаған серияның төртінші басылымы. Бұрынғы нұсқалар 2004, 2007 және 2012 жылдары жарық көрген. Жаңа басылым барлық алдыңғы нұсқаларды біріктіріп, 1991–2024 жылдар аралығындағы кезеңді қамтиды. Негізінде, бұл – мемлекеттік құрылымдағы өзгерістерді жүйелі түрде тіркеген авторлық ұжымның көп жылдық еңбегінің нәтижесі.

Сарапшылар да басылымға жоғары баға берді. Мысалы, саяси ғылымдарының докторы, профессор Жомарт Симтиков анықтамалықтың атқарушы билік органдары тарихына ғылыми бағытталған навигатор рөлін атқаратынын атап өтті:

«Жинақтың ғылыми маңызы: мемлекеттік басқару тарихына қатысты жүйеленген құжаттық кешенді ғылыми айналымға енгізеді; әкімшілік реформалар тарихын зерттеуге үлес қосады; саяси тарих, құқықтану, архивтану салаларындағы зерттеулерге эмпирикалық база бола алады», – деді ол.

Сонымен қатар, заң ғылымдарының докторы, «Нархоз университеті» КеАҚ профессоры Виктор Малиновский басылымды «үлкен, дәл және кәсіби еңбек» деп бағалап, оның ғылыми қауымдастық пен практиктер арасында сұранысқа ие екенін айтты:
«Анықтамалық қажетті және сұранысқа ие болады. Онда зерттеушілерге, мемлекеттік және ведомстволық қызметкерлерге, азаматтық және арнайы органдар қызметкерлеріне арналған мәліметтер бар. Мұндай ақпарат күрделі сұрақтарға жауап табуға, мемлекеттік органдар жүйесінде бағдар беруге және олардың қалыптасуы мен дамуын түсінуге көмектеседі», – деді ол.

Басылым Президент Архивінің жүйелі ғылыми-баспа жұмысының жалғасы болып табылады. Тек 2025 жылы Архив алты құжат жинағын және «Жаңа архив» журналының төрт санын оқырман назарына ұсынған. Тәуелсіздік жылдары Архив ел тарихындағы маңызды оқиғаларға арналған шамамен 90 құжаттық басылым дайындаған. Олардың қатарында саяси қуғын-сүргінге ұшыраған азаматтардан бастап Қазақстанның заманауи даму кезеңіне дейінгі деректер бар.