Қазіргі заман – технологиялық серпіліс пен цифрлық трансформация дәуірі. Жасанды интеллект адамзат өркениетінің даму бағытын айқындайтын стратегиялық факторға айналып, қоғамның барлық саласына түбегейлі өзгеріс енгізуде. Бұл өзгерістер білім беру жүйесіне де жаңа талаптар жүктеп отыр. Осы орайда Мемлекет басшысының «Қазақстан Республикасының орта білім беру жүйесіне жасанды интеллектіні ендіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қоюы – еліміздің әлемдік цифрлық кеңістіктегі орны мен болашақ интеллектуалдық әлеуетін айқындайтын тарихи шешім болды.
Президентіміз атап өткендей, ЖИ – тек технологиялық құрал емес, адами капиталды дамытудың, ұлттық бәсекеге қабілеттілікті арттырудың және инновациялық қоғам қалыптастырудың негізгі тетігі. Сондықтан Президент Жарлығында білім беру жүйесін жаңғырту, мұғалімдер мен оқушылардың цифрлық құзыреттілігін арттыру, оқу үдерісіне интеллектуалды технологияларды енгізу мәселесіне ерекше басымдық берілді. Бұл – Қазақстанның болашаққа бағытталған стратегиялық таңдауы.
Президенттің осы бастамасын жүзеге асыру мақсатында Астана қаласындағы №92 мектеп-лицейінде «AI-Smart School» жобасы жүзеге асырылуда. Жобаның негізгі мақсаты – жасанды интеллектіні оқу үдерісіне жай ғана цифрлық құрал ретінде енгізу емес, оны мұғалім мен оқушының шығармашылық және зерттеушілік әлеуетін арттыратын интеллектуалды серіктес деңгейіне көтеру. Бүгінде мектеп қабырғасында қалыптасып жатқан бұл тәжірибе – білім саласындағы цифрлық мәдениеттің жаңа моделіне айналуда.
«Саннан сапаға» жобасы аясында мектеп ұстаздары Astana IT University мамандарымен бірлесе отырып, жасанды интеллектіні оқыту әдістемесіне енгізудің ғылыми-практикалық негіздерін меңгерді. Арнайы курстар, коучингтер мен тәжірибелік семинарлар ұйымдастырылып, мұғалімдердің AI құзыреттілігін дамытуға жүйелі жағдай жасалды. MagicSchool AI, SchoolAI, ChatGPT, NotebookLM, Diffit, Arena сияқты заманауи платформалар сабақ мазмұнын байытып, оқыту процесін жекелендіруге мүмкіндік беруде.
Нәтижесінде мұғалімдердің күнделікті рутиналық жұмысы едәуір жеңілдеп, педагогтердің шығармашылық ізденісіне, зерттеу жүргізуіне және оқушының жеке қабілетін дамытуына көбірек уақыт бөлінуде. Жасанды интеллект арқылы сараланған тапсырмалар әзірлеу, оқу жетістіктерін жедел талдау, функционалдық сауаттылықты дамыту және интерактивті сабақ ұйымдастыру жаңа деңгейге көтерілді.
Ғылыми тұрғыдан қарағанда, жасанды интеллектіні білім беру жүйесіне енгізу оқушылардың сыни ойлауын, зерттеушілік қабілетін, цифрлық сауаттылығын және өмірлік дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді. Әсіресе STEM, математика, жаратылыстану және тілдік пәндерде AI технологияларын қолдану оқушыны дайын ақпаратты қабылдаушы емес, білімді өз бетінше ізденуші тұлға ретінде қалыптастыруда. Бұл – Президент алға қойған «интеллектуалды ұлт» қалыптастыру идеясының нақты жүзеге асуы.
Бүгінде мектеп – тек білім беретін мекеме ғана емес, болашақтың интеллектуалды зертханасы. Ал жасанды интеллектіні тиімді меңгерген мұғалім – жаңа дәуірдің көшбасшысы. Президент Жарлығында айқындалған стратегиялық міндеттер мен мектептегі осындай практикалық жобалардың үндесуі Қазақстанның инновациялық білім беру кеңістігін қалыптастырып, бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелеудің берік негізіне айналары сөзсіз. Ұлттың болашағы – сапалы білім мен саналы ұрпақтың қолында. Ал сол болашаққа бастайтын жолдың бірі – жасанды интеллектіні білім беру жүйесінде тиімді әрі жауапкершілікпен қолдану.
ЖИ туралы айтқанда, адамдардың бір бөлігі оны қауіп ретінде қабылдайды, «балалар өздері ойламайды», «бәрін машинаға тапсырады» дейді. Бұл алаңдаушылықты жоққа шығаруға болмайды – ол да рас. Бірақ сол логикамен кезінде калькуляторды да сыныпқа кіргізбеу керек еді. Кіргізді. Нәтижесінде математикалық ойлаудың деңгейі төмендеген жоқ – есептің мәнін түсіну маңыздырақ болды, механикалық амал емес.
Жасанды интеллектің білім берудегі рөлін зерттеген Стэнфорд университетінің «HAI» (Human-Centered AI) институты 2023 жылы жариялаған баяндамасында бір қызықты тұжырым бар: AI-ды дұрыс пайдаланған оқушылар стандартты тапсырмаларда уақытын үнемдеп, сол уақытты аналитикалық ойлауға жұмсайды. Яғни мәселе – технологияның өзінде емес, оны қалай пайдаланатынымызда.
Қазақстан үшін бұл мәселенің тағы бір өлшемі бар. Елдің аймақтары арасындағы білім сапасының алшақтығы — жасырын сыр емес. Ауылдағы мектепте биология пәнінен тәжірибелі мұғалім жетіспеуі мүмкін. Бірақ сапалы AI-платформа — жетіспейді деп айта алмайсың. Дұрыс енгізілген технология — теңсіздіктің алдын алудың бір жолы.
Сандуғаш Парманова,
«Ақжан Әл-Машани атындағы №92 мектеп-лицей директорының бейіндік оқыту жұмысы жөніндегі орынбасары, математика пәні мұғалімі, педагог-шебер
