ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті Астана қаласы бойынша департаментінің басшысы Ерлан Исмагулов өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен онлайн баспасөз конференциясында зейнеткерлікке шығар алдында заңда қандай құқықтар мен кепілдіктер қарастырылғанын айтып берді, деп хабарлайды astana-akshamy.kz.
Көп жылдық еңбек өтілі бар адам үшін зейнеткерлік жасқа жақындау болашақ зейнетақымен қамсыздандыру мәселелерімен ғана емес, сонымен қатар жұмыс орнын, тұрақты жалақыны және көзделген әлеуметтік кепілдіктерді сақтау маңыздылығымен де байланысты.
Бұл ретте қызметкердің «зейнеткерлік алдындағы» жасқа толу фактісі оның еңбек құқықтарына нұқсан келтіру не еңбек қатынастарын тоқтату үшін негіз бола алмайды.
Зейнеткерлік алдындағы жас жұмыстан шығаруға негіз емес
Заңнама зейнеткерлікке шыққанға дейін бірнеше жыл қалған барлық жұмысшылар үшін бірыңғай «зейнеткер» мәртебесін және автоматты түрде қосымша кепілдіктерді белгілемейді.
Зейнеткерлік алдындағы жас, белгіленген зейнеткерлік жасқа жетуден айырмашылығы, жұмыстан шығаруға негіз бола алмайды.
Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 24-тармақшасына сәйкес еңбек шартын бұзуға қызметкер Әлеуметтік кодексте белгіленген зейнеткерлік жасқа толған кезде жол беріледі.
Бұл ретте Еңбек кодексінің 53-бабының 9-тармағы маңызды кепілдіктерді көздейді: жұмыс беруші қызметкерді бұзылған күнге дейін кемінде бір ай бұрын хабардар етуге, сондай-ақ еңбек, ұжымдық шарттарда және (немесе) жұмыс берушінің актісінде айқындалатын мөлшерде өтемақы төлеуге тиіс.
«Зейнеткерлік алдындағы» және зейнеткерлік жасты ажырата білу маңызды: біріншісі белгіленген зейнеткерлік жасқа жеткенге дейінгі кезеңді, ал екіншісі еңбек шартын тоқтатуға болатын кезеңді білдіреді.
Қысқарту кезіндегі арнайы кепілдіктер
Еңбек кодексінде белгіленген рәсімді қатаң сақтаған жағдайда ғана «зейнеткерлік алдындағы» жастағы қызметкерлерді қысқартуға жол беріледі.
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 53-бабына сәйкес, зейнеткерлік жасқа толғанға дейін екі жылдан аз қалған қызметкерлер үшін ерекше кепілдік белгіленген.
Оларды санның немесе штаттың қысқаруына байланысты немесе жұмыс берушілер мен жұмысшылар өкілдерінің тең санынан тұратын комиссияның оң шешімінсіз біліктілігінің жеткіліксіздігі себебінен атқаратын лауазымының сәйкес келмеуіне байланысты жұмыстан шығаруға болмайды.
Арнайы кепілдік зейнеткерлік жасқа дейін екі жылдан аз қалған қызметкерлерге қолданылады. Бұл ретте ұжымдық шартта немесе жұмыс берушінің басқа құжаттарында белгіленген қосымша кепілдіктер де қолданылуы мүмкін.
Қызметкерлердің еңбек құқықтары мен кепілдіктерін қорғау
Егде жастағы қызметкерлердің қауіпсіз еңбек жағдайларына, еңбекті қорғауға және жұмыс жағдайлары туралы сенімді ақпаратқа құқығы бар. Егер денсаулық жағдайы белгілі бір жұмысты орындауға мүмкіндік бермесе, шешім Жұмыс берушінің пікірі емес, медициналық қорытынды негізінде қабылданады. Жастың өзі қызметкерді еңбекке жарамсыз деп тануға негіз бола алмайды.
Еңбек құқықтары бұзылған жағдайда қызметкер жұмыс берушінің әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне шағымдануға және өз құқықтарын заңдарда тыйым салынбаған барлық тәсілдермен қорғауға құқылы. «Зейнеткерлік алдындағы» жас қызметкердің еңбек құқығын шектемейді. Еңбек кодексінің 6-бабы жасы бойыншаеңбек саласындағы кемсітушілікке тыйым салады.
