Қазақстан соңғы жылдары мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуға бағытталған ауқымды саяси реформаларды кезең-кезеңімен жүзеге асырып келеді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған өзгерістердің басты мақсаты – халықтың мемлекеттік басқаруға қатысу мүмкіндігін кеңейту, билік институттарының ашықтығын арттыру және азаматтардың дауысын нақты еститін, заң үстемдігі орныққан Әділетті Қазақстанды қалыптастыру.
Бұл бағыттағы реформалар қоғам өмірінің түрлі саласын қамтып отыр. Елде заң үстемдігін нығайту, құқықтық мәдениетті қалыптастыру, мемлекеттік институттардың жауапкершілігін арттыру және азаматтардың құқықтарын қорғау мәселелері мемлекеттік саясаттың негізгі басымдықтарының біріне айналды. Сонымен қатар «Таза Қазақстан» бастамасы аясында экологиялық мәдениетті қалыптастыру, қоғамдық жауапкершілікті күшейту, елді мекендердің тазалығы мен өмір сүру сапасын жақсарту бағытындағы жұмыстар да кең көлемде жүргізілуде. Ал «Заң және тәртіп» қағидаты құқықтық мемлекет құрудың басты тетігі ретінде қоғамдық қауіпсіздікті күшейтуге, заң талаптарының мүлтіксіз орындалуына және мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға бағытталған.
Осындай жүйелі өзгерістердің заңды жалғасы ретінде өтетін алдағы сайлау ерекше маңызға ие. Өйткені кез келген демократиялық мемлекетте сайлау – жай ғана саяси науқан емес, халықтың елдің алдағы даму бағытын айқындайтын маңызды саяси институт. Ол азаматтардың өз таңдауын еркін білдіруіне, саяси күштердің қоғам алдындағы жауапкершілігін арттыруға және мемлекеттік шешімдердің халық мүддесіне жақын қабылдануына ықпал етеді.
Парламенттік жүйенің тиімділігі де дәл осындай бәсекелі саяси ортада айқын көрінеді. Парламентте әртүрлі көзқарастағы саяси күштердің болуы қоғамдық пікірдің жан-жақты ескерілуіне мүмкіндік береді. Әртүрлі партиялар ұсынатын бағдарламалар мен бастамалардың ашық талқылануы заңдардың сапасын арттырып қана қоймай, билік пен қоғам арасындағы байланысты нығайтады. Бұл өз кезегінде мемлекеттік саясаттың тиімділігіне, экономикалық және әлеуметтік реформалардың сапалы жүзеге асуына оң әсер етеді.
Қазіргі сайлауалды науқанның басты ерекшелігі де – осы саяси мәдениеттің жаңа деңгейге көтеріліп келе жатқанын көрсетуінде. Бұрын үгіт-насихат негізінен ресми кездесулермен және бағдарламаларды таныстырумен шектелсе, бүгінгі таңда саяси партиялар азаматтармен байланыс орнатудың тың тәсілдерін қолдануда. Әлеуметтік желілердегі тікелей эфирлер, ашық пікірталастар, қоғамдық кездесулер, сараптамалық алаңдар, жастарға арналған іс-шаралар және цифрлық технологияларды пайдалану саяси бәсекенің мазмұнын өзгертіп келеді.
Ең маңызды өзгерістердің бірі – партиялардың бір-бірінің бағдарламаларын ашық талқылауы мен қоғамдық пікірталастың күшеюі. Бұл саяси мәдениеттің қалыптасып келе жатқанын, бағдарламалардың сапасына қойылатын талаптың артқанын көрсетеді. Ендігі таңда басты назар тек сайлауалды уәдеге емес, ұсынылған бастамалардың өміршеңдігіне, олардың экономикалық және әлеуметтік тиімділігіне аударыла бастады.
Әр партия өз идеологиялық бағытына сәйкес қоғамның түрлі мәселелерін көтеріп келеді. Бірі кәсіпкерлікті қолдау мен экономикалық өсімді алға тартса, енді бірі әлеуметтік әділеттілікке, еңбек адамының құқығына немесе экологиялық қауіпсіздікке басымдық береді. Ауылдық аумақтарды дамыту, өнеркәсіпті жаңғырту, білім беру, денсаулық сақтау, цифрландыру, жастар саясаты сияқты өзекті бағыттар да сайлауалды бағдарламалардың негізгі өзегіне айналып отыр. Бұл сайлаушыларға әртүрлі көзқарастарды салыстырып, саналы таңдау жасауға мүмкіндік береді.
Жалпы алғанда, қазіргі сайлауалды науқан алғашқы күндерден-ақ бұрынғылардан айтарлықтай ерекшеленіп отыр. Бұрын үгіт кезеңі көбіне ресми кездесулер мен бағдарламаларды таныстырумен шектелсе, бүгінде партиялар әлеуметтік желілерді белсенді игеріп, дәстүрлі емес ашық форматтарды пайдаланып, бәсекелестерімен ашық пікірталасқа түсуде.
Жалпы, биылғы сайлау науқаны елдегі саяси мәдениеттің жаңа кезеңге көтеріліп келе жатқанын байқатады. Партиялар қоғаммен ашық байланыс орнатуға, нақты ұсыныстар ұсынуға және өзара бағдарламалық бәсеке арқылы сайлаушылар сеніміне ие болуға ұмтылуда. Мұндай үрдіс демократиялық институттардың нығаюына, азаматтардың саяси белсенділігінің артуына және елдің ұзақ мерзімді тұрақты дамуына оң ықпал ететін маңызды факторлардың бірі болып саналады.
Марат Мұстафин, Алматы ауданы Ардагерлер кеңесінің төрағасы
