Қазақстан табиғи уранның ірі өндірушілерінің бірі ретінде кеңінен танымал. Алайда атом саласын дамыту үшін шикізат алу ғана маңызды емес. Айтарлықтай құн елімізде уранды қайта өңдеу технологиялары, ядролық отын компоненттерін өндіру, заманауи ғылыми база және білікті мамандар болған кейінгі кезеңдерде қосылды, деп хабарлайды astana-akshamy.kz Caravan.kz сайтына сілтеме жасап.
"Қазақстандық атом электр станциялары" ЖШС Энергетика тобының жетекші инженері Мәди Әзбергеновтің айтуынша, ядролық отын циклі ядролық материалмен жұмыс істеудің барлық кезеңдерін қамтиды.
Қабылданған технологиялық схемаға байланысты цикл уранды өндіру мен өңдеуді, конверсияны, изотоптық байытуды, отын таблеткаларын өндіруді, жылу бөлетін жинақтарды жасауды, сондай-ақ пайдаланылған отынды сақтауды, тасымалдауды және одан әрі өңдеуді қамтуы мүмкін. Қазақстан осы циклдің бірнеше кезеңдерінде айтарлықтай жұмыс тәжірибесіне ие. 2025 жылы "Қазатомөнеркәсіп" Ұлттық атом компаниясы әлемдік табиғи уран өндірісінің шамамен 40 пайызын қамтамасыз етті. Сондай-ақ, елімізде жоғары дәрежеде қайта өңдеу өнімдерін шығаратын кәсіпорындар жұмыс істейді. Үлбі металлургия зауыты табиғи уран оксидтерін, таза уран диоксиді ұнтағын және отын таблеткаларын шығарады.
"Үлбі-ТВС" Қазақстан-Қытай бірлескен кәсіпорны Қытайдың атом электр станциялары үшін жылу бөлетін құрастырмалар шығарады. 2024 жылы кәсіпорын жылына 200 тонна төмен байытылған уранның жобалық қуатына жетті. 2025 жылы тұтынушыларға жалпы мөлшері 200 тоннадан асатын уранның алты партиясы жеткізілді. Бұл шикізатты өндірудің қосылған құны жоғары жоғары технологиялық өнімдерді шығарумен толықтырылуының мысалы. Пайдаланылған ядролық отынмен және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу тәсілдерін алдын-ала анықтау бірдей маңызды.
Мұндай жүйе материалдарды есепке алуды, уақытша сақтауды, тасымалдауды, физикалық қорғауды және қабылданған технологияға сәйкес айналымның кейінгі кезеңдерін қамтиды. Бұл мәселелер реактор технологиясын таңдау және жобалық құжаттаманы дайындау сатысында қарастырылады. Ядролық-отын циклінің барлық кәсіпорындары қатаң мемлекеттік реттеу және халықаралық бақылау жағдайында жұмыс істейді. Үлбі металлургия зауытының аумағында МАГАТЭ Төмен байытылған уран банкі орналасқан. Ол Қазақстанның ядролық отын қоры болып табылмайды, алайда оны пайдалану елде халықаралық талаптарға сәйкес жұмыс істейтін қажетті инфрақұрылым мен мамандар бар екенін растайды.
Ядролық отын циклінің дамуы жаңа өндірістерді құруды ғана қамтымайды. Бұл ғылымның, материалтану ғылымының, кадрлар даярлаудың, қауіпсіздік мәдениетінің және халықаралық ынтымақтастықтың дамуымен байланысты. Қазақстанда қазірдің өзінде өзінің шикізат базасы, уранды қайта өңдеу, отын таблеткалары мен жылу бөлетін жинақтар өндірісі, сондай-ақ бірлескен халықаралық жобаларды іске асыру тәжірибесі бар. Саланы одан әрі дамыту табиғи уран өндіру көлемімен ғана емес, сонымен қатар жаңа технологияларды құру, өндірістік құзыреттерді кеңейту және қосылған құны жоғары өнімнің үлесін ұлғайту қабілетімен де айқындалатын болады.
