Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауын еліміздің алыс көкжиегін айқындайтын, қоғамды ортақ мақсатқа жұмылдыратын жасампаздық бағдары деп қабылдадым. Бұл Жолдау бүгінгі өзекті мәселелерді шешумен қатар, келешек ұрпаққа қандай мемлекет қалдырамыз деген тарихи сауалға жауап береді.
Президенттің сөз басында ел бірлігі мен қоғамдық келісімге ерекше мән беруінің терең мағынасы бар. Біздің ең қастерлі байлығымыздың бірі – халқымыздың ынтымағы. Бірлік бар жерде сенім орнығады, еңбек нәтижелі болады, реформалар ілгерілейді. Сондықтан татулықты сақтау, оны күнделікті ісімізбен нығайту – мемлекеттік органдардың да, қоғамдық институттардың да, әр азаматтың да ортақ міндеті. Бірлікті бағалау өзара құрметтен, әділ қарым-қатынастан және ел тағдырына жауапкершілікпен қараудан басталады.
Биыл наурызда қабылданған Конституцияның мемлекеттігіміздің негізгі тірегі ретінде бағалануы да айрықша маңызды. Ата Заң еліміздің бүгінгі болмысын, болашақ даму бағытын және ұрпақтар алдындағы жауапкершілігін тоғыстырады. Оның қағидалары мемлекеттік шешімдерден, заңдардың орындалуынан және азаматтардың күнделікті өмірінен көрініс табуға тиіс.
Осы тұрғыдан Құрылтай депутаттарына жүктелетін жауапкершілік те жоғары. Халықтың сұранысын терең түсіну, реформаларды сапалы заңдармен қамтамасыз ету, олардың орындалуына ықпал ету – ел сенімін ақтаудың басты жолы. Депутаттық бастамалардың құндылығы азаматтарға беретін нақты пайдасымен өлшенуі керек. Әсіресе өңірлердің дамуы, кәсіпкерліктің еркіндігі, ауыл шаруашылығының болашағы және әлеуметтік әділеттілік мәселелерінде жүйелі жұмыс қажет.
Жолдаудың өзегіндегі маңызды ұстанымды «Қуатты өңірлер арқылы – қуатты Қазақстан» деп тұжырымдар едім. Еліміздің әлеуеті әр облыстың, әр ауданның, әр ауылдың дамуымен нығаяды. Азаматтың сапалы білімге, медициналық көмекке, мәдени ортаға және еңбек ету мүмкіндігіне қолжетімділігі оның тұрғылықты жеріне тәуелді болмауы керек. Сондықтан барлық өңірде әлеуметтік, көлік және инженерлік инфрақұрылымды жаңғырту – халықтың тұрмыс сапасын арттыратын шешуші қадам.
Өңірлерде 70-ке жуық денсаулық сақтау нысанын салу, білім беру, спорт және мәдениет салаларындағы 50-ге жуық нысанның құрылысын бастау жөніндегі міндеттер осы бағыттың нақты мазмұнын көрсетеді. Мұның артында дер кезінде ем алатын адам, қолайлы ортада білім алатын бала, жаңа жұмыс орнына орналасатын азамат тұр. «Халықтық құрылыс» бастамасының қоғамдық маңызы да осында: ол елдің экономикалық мүмкіндігін халықтың күнделікті игілігіне айналдыруға бағытталған.
2027 жылды «Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс жылы» деп жариялау туралы ұсынысты тарихи ауқымдағы миссияның көрінісі деп санаймын. Бізге Қазақстанды көркейтіп, кейінгі ұрпаққа заманауи, дамыған, өмір сүруге қолайлы мемлекет табыстау міндеті жүктеліп отыр. Бұл – бүгінгі буынның ертеңгі ұрпақ алдындағы аманаты.
“Құрылысты салған үстіне сала түсу қажет” идеясының мәні кең. Жолдар мен үйлер, ауруханалар мен мектептер салу арқылы біз елдің материалдық негізін нығайтамыз. Ал кітапханалар, ғылыми орталықтар, шығармашылық үйлері арқылы ұлттың зияткерлік әлеуетін арттырамыз. Демек, жасампаздық халықтың ой-өрісін кеңейтуге, білімге құштарлығын күшейтуге, болашаққа сенімін орнықтыруға қызмет етеді.
Меніңше, Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасампаздық бағдарының басты ерекшелігі – стратегиялық шешімдерді халықтың нақты қажеттіліктерімен байланыстыруында. Әр бастама адам өмірінің сапасына әсер етуге тиіс. Салынған нысанның құндылығы оның халыққа қаншалықты қолжетімді әрі пайдалы болғанымен бағаланады. Сондықтан құрылыстың сапасы, қаржының тиімді жұмсалуы, жобалардың уақтылы аяқталуы және қоғамдық бақылау басты назарда болуы қажет.
Қазақстанды ірі көлік-логистикалық хабқа айналдыру міндетінің де стратегиялық салмағы зор. Географиялық орналасуымызды экономикалық артықшылыққа айналдыру үшін көлік дәліздерін, теміржол мен автомобиль жолдарын, әуе тасымалын және логистикалық қызметтерді біртұтас жүйе ретінде дамытуымыз керек. Цифрлық басқару, рәсімдердің ашықтығы және тасымалдың сенімділігі еліміздің халықаралық бәсекеге қабілеттілігін күшейтеді.
Мемлекеттік қаражаттың жеке инвестиция тартуға негіз болуы жөніндегі ұстанымды да қолдаймын. Бюджет қаржысының әр теңгесі жаңа өндірістердің ашылуына, жұмыс орындарының көбеюіне және кәсіпкерлік белсенділіктің артуына ықпал етуі қажет. Үкімет үшін маңызды міндет – инвесторға түсінікті, тұрақты әрі сенімді орта қалыптастыру.
Осы мақсаттардың орындалуы энергетикалық қауіпсіздікпен тығыз байланысты. 2029 жылға қарай электр энергиясының тұрақты профицитіне қол жеткізу міндеті өнеркәсіптің, цифрлық экономиканың және жаңа технологиялардың дамуына берік негіз қалайды. Энергияның жеткіліктілігі мен сенімділігі – еліміздің ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігінің маңызды шарты.
Ауыл шаруашылығына ерекше көңіл бөлінуі де заңды. Ауылдың өркендеуі азық-түлік қауіпсіздігін, өңірлердің тұрақтылығын және халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз етеді. Бұл салаға ұзақ мерзімді инвестиция, заманауи техника, су үнемдеу технологиялары, өнімді өңдеу қуаттары мен жаңа өткізу нарықтары қажет. Фермерге қолайлы жағдай жасау – бүкіл ауыл экономикасының мүмкіндігін кеңейту.
Осы тұрғыдан әріптес депутаттардың халықаралық ұйымдар аясындағы ынтымақтастықты кеңейтуге, аграрлық салаға инвестиция тартуға және отандық өндірушілердің мүмкіндіктерін арттыруға бағытталған бастамаларын Жолдаудағы міндеттермен сабақтас қарастыруға болады. Мұндай ұсыныстардың нәтижесі ауылдағы еңбек адамына жетіп, оның табысы мен өндірістік әлеуетін арттыруға қызмет етуі тиіс.
Кәсіпкерлікті қолдау мәселесінде де жүйелі өзгеріс қажет. Президенттің 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап тексерулерге кезекті үш жылдық мораторий енгізудің орындылығын талқылау жөніндегі ұсынысын маңызды деп бағалаймын. Оны бақылау-қадағалау жүйесін жаңғыртып, цифрлық реттеуге көшуге мүмкіндік беретін стратегиялық үзіліс ретінде қарастырған жөн. Осы уақыт кәсіпкерге түсетін әкімшілік ауыртпалықты азайтуға, талаптарды түсінікті етуге және мемлекет пен бизнес арасындағы сенімді күшейтуге пайдаланылуы керек.
Жолдаудағы халықтық цифрлық экономика құру идеясы ерекше назар аударуға лайық. Цифрландырудың игілігін әр азамат сезінуі қажет. Ауылдағы да, қаладағы да адам заманауи технологияларды білім алу, кәсіп бастау, өнімін өткізу және заңды табыс табу үшін пайдалана алуы керек. Интернет қоғам санасында жасампаздық пен еңбектің виртуалды кеңістігі ретінде орныққаны маңызды.
Осы бағытта жасанды интеллектіні, блокчейнді және өзге де цифрлық құралдарды нақты экономикалық міндеттерді шешуге қолдануымыз қажет деп есептеймін. Оларды коммерцияландыру, отандық технологиялық өнімдерді дамыту, кәсіпкерлердің цифрлық сауатын арттыру еңбек өнімділігіне тың серпін береді. Бұл үшін мемлекеттік қолдау шараларын қаржы ұйымдарының, маркетплейстердің, логистикалық компаниялардың және цифрлық сервистердің мүмкіндіктерімен ұштастыратын біртұтас ұлттық экожүйе қажет.
Кәсіпкерлердің биржалық және өзге де нарықтық қаржыландыру құралдарын меңгеруі де маңызды. Қаржы тартудың мүмкіндіктерін кеңейту бизнеске өсуге, өндірісті жаңартуға және жаңа нарықтарға шығуға жол ашады. Мұндай жұмыстың негізінде қаржылық сауат, ашықтық және инвестор алдындағы жауапкершілік жатуға тиіс.
Салық саясатына қатысты ұстанымның да мәні терең. Салық кодексін қолдану барысында анықталған қайшылықтарды жою, нормалардың бірмәнді түсіндірілуін қамтамасыз ету және кәсіпкерлерге артық салмақ түсірмеу – экономикалық белсенділікті сақтаудың маңызды шарты. Заңнама өмір талабымен үйлесіп, инвестиция тартуға, жұмыс орындарын ашуға және адал еңбек етуге ынталандыруы қажет. Азаматтық заңнаманы жетілдіруде де меншік құқығын, шарттық міндеттемелерді және тараптардың жауапкершілігін қорғау қағидаларын басшылыққа алу маңызды деп санаймын.
Әлеуметтік саясаттың өзегінде әділдік тұруға тиіс. Мемлекеттік көмек шын мәнінде мұқтаж азаматтарға уақтылы әрі толық жетуі керек. Қолдауды әділ бөлу қоғамның мемлекетке сенімін нығайтады. Бұл ретте әлеуметтік қорғау шараларын адамның еңбек ету, білім алу және өз мүмкіндігін іске асыру жолдарын кеңейтумен ұштастырған жөн.
Келер жылдан бастап ең төменгі жалақыны арттыру жөніндегі тапсырма да халық табысын өсіруге бағытталған маңызды қадам. Сонымен бірге табыстың өсуі азаматтардың нақты тұрмысынан көрінуі үшін инфляцияны төмендету қажет. Баға тұрақтылығы, отандық өндірістің дамуы, әділ бәсеке және тиімді экономикалық саясат халықтың сатып алу қабілетін сақтауға қызмет етуге тиіс.
Жолдауды жүзеге асыру жаңа қоғамдық және басқарушылық әдепті талап етеді. Көзбояушылыққа, жалған есепке, науқаншылдыққа жол бермеуіміз керек. Әр міндеттің орындалуы нақты нәтижемен бағалануы қажет: азаматтың мәселесі шешілді ме, қызмет сапасы артты ма, елді мекеннің жағдайы жақсарды ма? Жауапкершіліктің шынайы өлшемі – осы.
Бүгінгі дәуір үлкен мүмкіндіктермен бірге күрделі қауіптерді де алға тартып отыр. Сондықтан алыс көкжиекті көре білу, өзгерістерді алдын ала бағалау және уақыт оздырмай шешім қабылдау айрықша маңызды. Жаңа тарихи кезеңде Қазақстанның табысы бірлігімізге, білімімізге, еңбекқорлығымызға және стратегиялық міндеттерді дәйекті орындауымызға байланысты.
Мен үшін Жолдаудың барлық бағытын біріктіретін басты қағида – мемлекеттік өзгерістердің игілігін азаматтар көруге тиіс деген ұстаным. Әділдік әр бастаманың, әр реформаның, әр шешімнің өзегінде болуы қажет. Сонда ғана жасампаздық бағдары бүкіл халықты ортақ іске жұмылдыратын қуатты күшке айналады.
Президент Жолдауы бізді тарихи жауапкершілікті сезінуге, санамызды жаңғыртуға және ел болашағы үшін нақты әрекет етуге үндейді. «Әрекет түбі – берекет» деген халық даналығын күнделікті еңбегіміздің ұстанымына айналдыруымыз керек. Заңды құрметтеу, адал еңбек ету, білімге ұмтылу және ортақ игілікке үлес қосу – отаншыл азамат қалыптастырудың берік негізі. Бірлікті қадірлейтін, әділдікті ардақтайтын, өз ісіне жауапты азаматтар қуатты әрі заманауи Қазақстанды қалыптастырады.
Шерзод Пулатов,
Құрылтай депутаты,
Астана қаласы өзбек этномәдени бірлестігінің төрағасы
