Бүгінгі таңда Қазақстанның азаматтық қоғамы ағымдағы жылдың 1 шілдесінен бастап Қазақстан Республикасының Жаңа Конституциясының күшіне енуіне байланысты институционалдық жаңарудың және Мемлекет басшысының стратегиялық бағытын практикалық жүзеге асырудың маңызды кезеңіне қадам басты. Ұлттың жаңа сапасын қалыптастыру, әлеуметтік әділеттілікті орнату және экономикалық әлеуетті нығайту ісінде аға буынның өмірлік тәжірибесі мен интеллектуалдық әлеуеті мемлекеттік реформалардың қозғаушы күшіне айналуы тиіс. Осы тұрғыда ардагерлер қозғалысы қоғамдық сананы трансформациялауға және ел дамуындағы өзекті тәрбиелік міндеттерді шешуге бағытталған өз стратегиясын ұсынады.
Реформаларды жүзеге асырудағы және ұлттың жаңа сапасын қалыптастырудағы ардагерлердің рөлі
Аға буын өздерінің басты рөлін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Әділетті Қазақстанды құру және «Адал азамат» тұжырымдамасын қалыптастыру жөніндегі стратегиялық бағытын қолдаудан көреді. Қоғам берік моральдық тірекке мұқтаж және дәл осы ардагерлер активі өскелең ұрпақты тәрбиелеу миссиясын өз мойнына алуға дайын. Бұл жұмыс негізгі жеті іргелі бағыт бойынша құрылатын болады, олардың әрқайсысы қазіргі кезеңде ерекше өзекті, терең идеологиялық әсерге ие және сәтті жүзеге асырылған жағдайда елдің терең ойлайтын, әділ азаматының жаңаруы мен қайта өрлеуіне ықпал етеді:
Үлкенге құрмет – ұлттық дәстүр және әлеуметтік қамқорлық. Бұл тек сыпайылық таныту емес, әлеуметтік тұрақтылықтың негізі және ұлттың мәдени иммунитеті. Үлкен жасты құрметтеу ұрпақтарды біртұтас тарихи тізбекке байланыстырады, жастарды рухани бос кеңістік пен нигилизмнен қорғайды. Сонымен қатар құрмет сезілерлік мемлекеттік және қоғамдық қолдаумен нығайтылуы тиіс. Осыған байланысты Ардагерлер ұйымы еңбек адамы мен еңбегі сіңген зейнеткердің сапалы жаңа, жоғары имиджін қалыптастыруды мақсат етеді. Мемлекеттік деңгейде қарт азаматтар үшін жүйелі әлеуметтік преференциялар пакетін, сондай-ақ қоғамдық орындарда үлкендерге құрметпен қарауды қамтамасыз ету, қоғамдық және қала маңындағы көліктерде жүру бойынша шығынсыз шараларды белсенді түрде бастамашылық ету және ілгерілету жоспарлануда. Ардагерлердің әл-ауқатына сөзбен емес, іспен қамқорлық жасау – өскелең ұрпақ үшін құрмет көрсетудің ең жақсы үлгісі. Осыған байланысты қазіргі уақытта Оқу-ағарту министрлігімен және Көлік министрлігімен меморандумдардың жобалары дайындалуда. «Ауыл» партиясымен меморандумға қол қойылды, сондай-ақ Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігімен ынтымақтастық туралы құжат дайындалып, жақын күндері қол қойылатын болады. Мемлекеттік органдармен бірлескен жұмыс орта мерзімді перспективада алға қойылған мақсаттарға қол жеткізуге мүмкіндік береді.
«Кітаппен болашаққа». Клиптік ойлау мен ақпараттық майдан дәуірінде кітап ұзақ мерзімді есте сақтауды, аналитикалық ақыл-ой мен эмпатияны дамытудың басты құралы болып қала береді. Ардагерлер жастарға мынаны жеткізеді: кітап оқитын ұрпақ әлеуметтік желілердің таспаларын ғана парақтайтын қауымды әрқашан басқаратын болады. Ардагерлердің орасан зор оқырмандық тәжірибесі өскелең ұрпақты оңай бағыттап, кітапты қайтадан сұранысқа ие етеді. Және білімнің басты қайнар көзіне айналдыра алады.
«Алтын Орда» – тарихи сана және бабалар аманаты. Жошы ұлысынан бастап «Алаш» қозғалысына дейінгі өз тарихын білу мемлекеттік ойлауды қалыптастырады. Тарихи жады – бұл өткенге соқыр сезіммен бас ию емес, сыртқы идеологиялық манипуляцияларға қарсы қалқан және егемендік мақтаныштың негізі. Ел тарихына арналған іргелі жеті том әрбір ардагер отбасында үстел үсті кітабына айналуы тиіс.
Отбасылық құндылықтарды дәріптеу және ажырасу мәселесі. Отбасы – мемлекеттің шағын моделі. Жас некелердің бұзылуы елдің әлеуметтік құрылымын әлсіретеді. Ардагерлер некенің институционалдық беріктігінің жанды үлгісі ретінде әрекет етіп, төзімділік, өзара жауапкершілік және жасампаз ымыраға келу құндылықтарын таратады.
Дәстүрлі дін және ұлттық бірегейлік. Халқымыздың шынайы руханилығы тарихи тұрғыдан жанжалсыз, ол әрқашан зайырлы өмір салтымен, ұлттық мәдениетпен және заңға деген құрметпен үйлесім тапқан. Радикализмге тосқауыл қою – бұл Қазақстанның егемендігі мен ішкі қауіпсіздігін қорғау. Қабылданып жатқан заңнамалық шаралармен қатар, ардагерлер белсенділері беделді сөз бен сендіру күшімен қателескен азаматтарға қатысты алдын алу тәрбиелік әсерін көрсететін болады.
Жастарды тәрбиелеу: адал адам, табиғатқа сүйіспеншілік және жасампаз патриотизм. Патриотизм ұрандармен емес, нақты істермен өлшенеді. «Адал азамат» – бұл киелі жерге қоқыс тастамайтын, өзгенің еңбегін құрметтейтін және өзінің жеке жетістігін Отанының жетістігімен байланыстыратын адам. Ардагерлердің жеке үлгісі және қарапайым ақиқаттарды қажымай-талмай түсіндіруі барлық жерде насихат пен үгіт-насихат жұмыстарында лайықты орын алады.
Жағымсыз әдеттермен күрес. Лудомания – қоғамның генофондын бұзатын, ұлттық қауіпсіздікке төнген жасырын қауіп. Ардагерлер жеңіл ұтыстың адамды ерік-жігерден, болашақтан және адамдық қадір-қасиеттен айыратын елес екенін түсіндіре отырып, қатаң профилактикалық жұмыстарды жалғастырады.
Осы іргелі ұлттық құндылықтарды таратудың тиімді құралы ретінде біз бастамашылық еткен ауқымды «Цифрлық ұзақ өмір» жобасы қызмет етуге тиіс. Оның негізіне өзара рухани баю форматында құрылатын бірегей ұрпақаралық диалог енгізілген. Жоба аясында жастар аға буынның қазіргі заман талабына сай шындыққа бейімделуіне көмектеседі, қарт адамдарды тез дамып келе жатқан цифрлық технологиялар қоғамында әлеуметтік белсенді болуға үйретеді. Өз кезегінде, ардагерлер осы жанды қарым-қатынас процесінде өскелең ұрпаққа көпғасырлық тәжірибені, даналықты және дәстүрлі рухани-адамгершілік бағдарларды мирас етіп тапсырады.
Үкіметтік емес ұйымдар және мемлекеттік органдармен практикалық өзара іс-қимыл
Қазіргі жұмыс стилі нақты істер мен мықты серіктестіктер рельсіне көшуді талап етеді. Соңғы уақытта Орталық кеңес бірқатар маңызды келісімдер жасасты, олар қазірдің өзінде жергілікті жерлерде айтарлықтай нәтижелер беруде.
Тоғызқұмалақ федерациясымен серіктестік: Ұлы даланың интеллектуалдық мұрасын сақтауға бағытталған. Бүкіл ел бойынша ардагерлер балалар үшін тәлімгер ретінде әрекет етіп, ұлттық ойындар арқылы олардың стратегиялық ойлауын дамытады. Бұл – тек дәстүрді беру ниеті емес, қарт адамдардың өздерінің жоғары интеллектуалдық белсенділігін қолдау құралы. Осылайша, аталған меморандумдарға қол қою – бұл жай ғана ниет декларациясы емес, тұтас әлеуметтік-экономикалық экожүйені құру. Мұндай келісімдер арқылы Орталық кеңес мемлекет пен азаматтық сектор арасында көпірлер орнатады. Ардагерлер тәжірибесі мен серіктестеріміздің ресурстарының синергиясы ең күрделі міндеттерді шешуге мүмкіндік береді: шағын ауылдардың экономикасын көтеруден бастап қала жастарының интеллектуалдық дамуына дейін. Бұл қолданбалы ынтымақтастық форматы Ардагерлер ұйымының жалпыреспубликалық деңгейде тиімді әлеуметтік жобаларды генерациялауға және сәтті масштабтауға қабілетті екенін дәлелдейді.
Халық Кеңесі арқылы құқықтық бастамалар
Қазіргі шындықта Ардагерлер ұйымы өз алдына өршіл құқықтық міндеттер қояды. Бүгін біз тек қолданыстағы ережелерге бейімделіп қана қоймай, қарт азаматтарды әлеуметтік қорғауды және қоғамдық қауіпсіздікті реттейтін құқықтық өрісті жақсартудың жолдарын белсенді түрде іздестірудеміз. Дәл осы беделді қоғамдық платформа – Халық Кеңесі арқылы біздің ұйым бейінді заңнамаға қажетті өзгерістер мен түзетулерді бастамашылық етуді жоспарлап отыр. Сонымен қатар ұйым құқық бұзушылықтың алдын алу және жастарды тәрбиелеу саласында түбегейлі жаңа құрылымдық құқықтық бастаманы ұсынады. Бүгінде қоғамда ұсақ бұзақылық немесе өзге де елеусіз әкімшілік теріс қылықтар жасаған жастарды әкімшілік қамауға алу тәжірибесі бар. Алайда құқық бұзушыны беделді ақсақалдардың қадағалауы мен тәлімгерлігіне берудің тәрбиелік әсері оны оқшаулаудан гөрі әлдеқайда жоғары. Осыған байланысты Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске (ӘҚБтК) елеусіз теріс қылықтар жасаған адамдарды әкімшілік қамаудан босатуға және соттың немесе уәкілетті органдардың шешімі бойынша оларды Ардагерлер кеңестерінің тікелей кепілдігіне (тәрбиелік бақылауына) беруге мүмкіндік беретін арнайы норма енгізу орынды деп есептеледі. Бұл жүйе аясында жас ұрпақтың қателескен өкілі белгіленген мерзімді оқшаулағышта емес, Ардагерлер ұйымының мүшелерімен тығыз байланыста өткізіп, тәлімгерлік және қоғамдық пайдалы еңбек арқылы моральдық-адамгершілік тұрғыдан түзелу мектебінен өтеді. Бұл қадам Ардагерлер ұйымының мәртебесі мен беделін мемлекеттік деңгейге көтереді: бірлестік жай ғана консультативтік орган емес, мемлекеттік-тәрбиелік функциялар жүктелген пәрменді институтқа айналады. Бұл экспериментті елдің бірнеше елді мекенінде пилоттық нұсқада апробациялау ұсынылады. Алайда ауқымды мемлекеттік реформалар азаматтық қоғам институттарының өздерін де жаңартуды талап етеді. Қозғалыстың ұйымдастырушылық және шабыттандырушы күшін Орталық аппарат және оның облыстардағы, қалалар мен аудандардағы филиалдары жүзеге асырады, мұнда басшыларды іріктеу маңызды процесс болып табылады. Қазіргі кезеңде ҮЕҰ секторында басқарушы кадрлардың ауысымдылық принципін заңнамалық тұрғыдан бекіту қажеттілігі пісіп-жетілді.
Елдің жоғары саяси институттарымен ұқсастық бойынша, «Қоғамдық бірлестіктер туралы» Заңда қоғамдық бірлестіктер басшыларының өз лауазымында қатарынан ең көбі екі мерзімнен артық болуын шектейтін норманы бекіту орынды. Басқару буынында көп жылдар бойы, ауысымсыз болу көбінесе жұмыстың динамикасының төмендеуіне және тоқырауға әкеледі. Екі мерзім принципін енгізу ұйымдарды кадрлық тоқыраудан қорғайды және оның орнына жігерлі, ынталы актив келетін сабақтастықты қамтамасыз етеді.
Бастауыш ардагерлер ұйымының филиалдары – қозғалыстың негізі
Біздің ұйымның күші орталық аппараттың кабинеттерінде емес, оның бастауыш буынында. Бұған жақында Солтүстік Қазақстан облысына жасалған жұмыс сапары айқын дәлел болды. Вагулино ауылындағы (Петропавл өңірі) бастауыш ардагерлер ұйымына барған Орталық кеңес басшылығы барлық нақты, жанды жұмыстың дәл осы жергілікті жерлерден басталатынына жеке көз жеткізді. Вагулинода ардагерлер активінің әр үйдің тыныс-тіршілігін қалай бақылап отырғаны анық көрінеді – кімге отын, кімге дәрі-дәрмек керек екенін біледі, ал кім ауыл жастары үшін үйірмелерді жеке жүргізуге дайын. Бұл тәжірибе ауылдардағы, аудандардағы және кәсіпорындардағы бастауыш ұйымдардың бүкіл қозғалыстың басты іргетасы екенін дәлелдейді.
Жақында Астана, Көкшетау, Қарағанды және Петропавл қалаларында өткен және ардагерлер кеңестерінің өкілдерін біріктірген дөңгелек үстелдер жергілікті жерлердегі қуатты шоғырлануды анық көрсетті. Бұл кездесулер біздің 7 басым бағытымызды толық қолдайтынын көрсетті. Өңірлер тәлімгерлік векторында белсенді және жүйелі жұмыс істеуге өздерінің толық дайындығын жеткізді.
Қарт адамдардың жасампаз белсенділігін мемлекет тарапынан қолдаудың маңызы зор. Жергілікті жерлерде Белсенді ұзақ өмір сүру орталықтарының (БҰО) құрылысына және олардың жұмысын қамтамасыз етуге бөлінген мемлекеттік бюджет өзінің ең жоғары әлеуметтік тиімділігін көрсетті. Бүгінде мыңдаған ардагерлер бұл орталықтарды өзара пікір алмасудың толыққанды платформасына айналдырып, спорт пен мәдени демалыстың 30-дан астам түрі бойынша секцияларға белсенді қатысуда. Бұл аға буынның денсаулығына қамқорлық жасап қана қоймай, олардың қоғамдық жұмысқа арналған жасампаздық әлеуетін ұзақ жылдар бойы сақтауға мүмкіндік береді. Осыған байланысты Орталық кеңес өз алдында жасампаздықтың үлкен ауқымын көреді. Бүгінде Қазақстанда 2,5 миллионға жуық зейнеткер бар. Егер олардың бестен бір бөлігі – 500 мың белсенді ардагер – жастармен жүйелі жұмысқа қосылып, әрқайсысы тек 20 жасты (өз туыстарын, немерелерін және көршілерін) өздерінің жеке тәрбиесіне және тәлімгерлікке алатын болса, біз орасан зор нәтижеге жетеміз. Бұл ұлттық құндылықтарды терең түсінетін, дәстүрді қастерлейтін және мемлекеттік негіздерді құрметтейтін еліміздің 10 миллион азаматы. Бұл бір кішкентай ауылдық бастауыш ұйымнан басталып, бүкіл республиканы қамтитын шынайы рухани жаңғырудың ауқымы.
Жоғарыда көрсетілген ауқымды қоғамдық, құқықтық және экономикалық бастамалар осы жылдың 16 мамырында өткен «Ардагерлер ұйымы» республикалық қоғамдық бірлестігінің ХІ съезінен кейін әзірленген жаңартылған бағдарламаның өзегін құрайды. Жоғарыда баяндалған жобаны әзірлеуде және осы өршіл міндеттерді қалыптастыруда өз дамуының түбегейлі жаңа кезеңіне қадам басқан ұйым үшін Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев белгілеп берген ел дамуының стратегиялық бағыттары негізгі идеологиялық және практикалық тірек болды.
Бұл бағдарламалық мақсаттарды жүзеге асыру Ардагерлер ұйымына жалпымемлекеттік маңызы бар шешімдерді әзірлеуге тікелей және тиімді қатысуға, жастардың ауылға оралуына және тұрақтауына ықпал етуге қабілетті ықпалды, жасампаз күш ретінде бекуіне және ең бастысы, қоғамның барлық топтарына, соның ішінде біздің өскелең ұрпағымызға терең жасампаздық және тәрбиелік әсер етуге мүмкіндік береді.
Әбілғазы ҚҰСАЙЫНОВ,
«Ардагерлер ұйымы» РҚБ Орталық кеңесінің төрағасы, Қазақстан Республикасының мемлекет және қоғам қайраткері
