Отандық бұқаралық ақпарат құралдарында күн сайын қоғам үшін маңызды да, өткінші де сипаттағы әртүрлі деңгейдегі көптеген ақпараттық материалдар жарық көреді. Осы орайда біз, жасанды интеллект және Ұлы дала мұрасы туралы жазушы, Халықаралық халықтық дипломатия достастығының басшысы Бақытқожа Рүстемовпен эксклюзивті сұхбат құрған едік.
Себебеі, оның кітаптарын ондаған мың адам оқиды. Мысалы, ҚР Ұлттық академиялық кітапханасының мәліметінше, оның «Елімнің алтын шаңырағы» кітабын 24 мыңнан астам оқырман оқыған! Ол ондаған шетелдік қоғамдық және халықаралық марапаттармен, соның ішінде ордендермен және медальдармен, сондай-ақ көптеген грамоталармен, дипломдармен, алғыс хаттармен және құрметті атақтармен марапатталған.
Ол әлемде баламасы жоқ халықаралық әдеби байқау ұйымдастырды. Оны еліміздің тарихында және басқа мемлекеттердің тәжірибесінде тұңғыш рет беделді халықаралық әдеби байқаулардың қазылар алқасының мүшесі етіп сайлайды. Оны Куба, Катар, Иран, Вьетнам, Сауд Арабиясына бейбітшілік проблемалары мен халықтық дипломатия желісі бойынша жаһандық конференцияларға, Өзбекстандағы ШЫҰ іс-шараларына және басқа да көптеген елдерге шақырады.
Ол халықаралық делегациялар құрамында мемлекет басшылары мен жоғары лауазымды тұлғалардың: Сауд Арабиясы Королінің, Иран Президентінің, Вьетнам басшыларының, Өзбекстан Президенті Әкімшілігінің, Куба Компартиясы Орталық Комитетінің, Моңғолияның Мемлекеттік Ұлы Хуралының қабылдауында болу құрметіне ие болды. Оны Пәкістан, Вьетнамның, Қарғызстан, Омбы облысы мәдениет министрлері, Куба, Вьетнам, Өзбекстан, Тәжікстан, Әзірбайжан, Пәкістан және Моңғолия Жазушылар одақтарының төрағалары сондай-ақ Испанияның бүкіләлемдік жазушылар ұйымының жетекшісі лайықты түрде қабылдады. Рүстемов — еліміздегі Беларусь Жазушылар одағының арнайы сыйлығының жалғыз иегері, Вьетнам Жазушылар одағы медалінің жалғыз иегері. Тіпті оның «Халықтық дипломатияның халықаралық ынтымақтастығы» қоғамдық бірлестігіне Олжас Сүлейменовтің өзі жоғары баға берген.
Ол негізін қалаған «Әдеби Азия» байқауы — жергілікті жоба емес, әлем мойындаған планетарлық бренд. Ол патриотизм мен ұлтқа деген жанашырлығын пафостық сөздермен емес, нақты істермен дәлелдеп келеді. Осының бәрі және өмірдің басқа да деректері туралы біз қазақстандық жазушы, халықаралық публицист, халықаралық әдебиет сыншысы және халықаралық әдеби қозғалыстың ұйымдастырушысы Бақыт Рүстемовтің өзінен әңгімелеп беруін өтіндік. Оның «Әдеби Азия» байқауын құру және дамыту жолындағы қызметі бес құрлықтың жазушыларымен кәсіби байланыстардың кең желісін қалыптастыруға және халықаралық әдеби ынтымақтастықты нығайтуға ықпал етті. Биыл алтыншы рет ұйысмдастырылатын бұл байқау көрнекті қазақ ақыны жазушысы және қоғам қайраткері Олжас Сүйлейменовтың 90 жылдығына, сондай-ақ, ҚР Тәуелсіздігінің 35 жылдығына арналады.
— Бақытқожа Төлегенұлы, бүгінде әдебиет өзінің бұрынғы ықпалынан айырылды дегенді жиі естуге болады. Әлеуметтік желілер мен қысқа контенттер дәуірінде сөздің құдіреті әлсіреп кеткендей көрінбей ме?
— Бұл пікірмен түбегейлі келіспеймін. Әдебиет ешқашан бір сәттік даңғазамен немесе «лайктардың» санымен өлшенген емес. Оның ықпалы тереңде әрі тектоникалық сипатқа ие. Адамның бүгін оқыған шығармасы ертең оның бүкіл өмірінің бағытын өзгертуі мүмкін. Қоғамда үстірт ақпараттық шу неғұрлым көп болған сайын, нағыз рухани тірекке деген шөл соғұрлым күшейе түседі.
Ақпарат тек хабардар етеді, ал әдебиет — адамды қалыптастырады, оны ізгілендіреді. Ойлы оқырман ешқайда жоғалған жоқ, керісінше, мен жастар арасында нағыз сөзге деген қызығушылықтың қалай артып жатқанын, кітап клубтарының қалай құрылып жатқанын көріп жүрмін. Технология тұрмысты жеңілдетіп, уақытты үнемдеуі мүмкін, бірақ ол ішкі жалғыздық, экзистенциалды күдіктер немесе жоғары мағыналарды аңсау алдында дәрменсіз. Бұл рухани ауруды тек мәдениет қана емдей алады. Тек формасы ғана өзгерді — адамдар электронды тасымалдаушыларға көшті, бірақ сөздің бастапқы энергиясы сол қалпында қалды.
— Бірақ құндылықтардың өзі де өзгеріп жатыр ғой. Прагматизм культі мен тез табысқа жету бірінші орынға шықты. Кейбір футурологтар болашақта рухани саланың орнын жасанды интеллект (ЖИ) толықтай басады деп мәлімдейді. Бұған қалай қарайсыз?
— Жасанды интеллект — медицина, ғылым және технология саласындағы адамзат данышпандығының орасан зор жетістігі. Бірақ руханият мәселесінде бізге барынша сақ болу керек. Машина алгоритмдермен ойлайды және берілген деректер қорымен жұмыс істейді. Ал адамның санасы — түпсіз ғарыш. Біз ешқандай логикаға бағынбайтын нәрселерді жүрекпен сезінуге қабілеттіміз. Махаббат, жанашырлық, ар-ұждан, түйсік, шығармашылық шабыт — бұл категорияларды цифрландыру мүмкін емес.
Жаратушы ие жаратқан адам мен адам баласы жасап шығарған машинаның арасындағы іргелі айырмашылық та осында. Робот өлең құрастыра алуы мүмкін, бірақ ол жан ауруынан еңіреп жылай алмайды. Егер адамзат өзінің рухани өзегін жоғалтып алса, ешқандай технологиялық прогресс қоғамды ішкі құлдыраудан құтқара алмайды.
— Сіздің «Мир, не подчиняющийся человеку» («Адамға бағынбайтын әлем») атты кітабыңызда жерден тыс өркениеттер туралы толғаныстар бар. Қалай ойлайсыз, болашақта жасанды интеллектің дамуы бізді ғарыштық диалогқа жақындата ала ма?
— Шексіз Әлемде біз ғана жалғызбыз деп есептеу — бұл адамның өзімшілдігі мен менмендігінің ең жоғары шегі. Өзге өркениеттердің бізді бақылап отырғанын жоққа шығармаймын. Бірақ мені басқа нәрсе мазалайды: адамзат технологиялық тұрғыдан өте жылдам өсіп жатыр, ал рухани тұрғыдан — апатты түрде таязданып барады. Адам ар-ұжданын жалаң прагматика мен пайдакүнемдікке алмастырып, өзінің шынайы табиғатынан қашып бара жатқандай.
Алыс ғарышпен байланыс іздемес бұрын, біз алдымен өзімізбен сөйлесуді және өзіміздің ішкі әлемімізді ретке келтіруді үйренуіміз керек. Әйтпесе, біз жоғары технологиялық, бірақ рухани құлазыған өркениетке айналу қаупінде тұрмыз. Күндердің күнінде біздің жолымыз өзге әлемдермен қиылысады, бірақ сол сәтке біз тек техникалық жағынан ғана емес, ментальді түрде де дайын болуымыз шарт.
— Көпшілік сізді философ әрі әдебиетші ретінде таниды, бірақ соңғы жылдары сіздің басты визит картаңыз — ауқымды халықаралық қызметіңіз болып табылады. Халықаралық халықтық дипломатия достастығы мен «Әдеби Азия» байқауын құру идеясы қалай туындады?
— Бұл идея ащы шындықты сезінуден туды: XXI ғасырда адамдар бір-бірін естуді қойды. Саясаткерлер жиі ультиматум тілінде сөйлейді, ал дәстүрлі халықаралық институттардың жұмысы тұралап тұр. Мұндай сәтте аренаға халықтық дипломатия шығуы тиіс. ХХДД қарапайым адамдардың жүректері арасындағы көпір ретінде дүниеге келді, ал әдебиет біздің басты құралымызға айналды.
«Әдеби Азия» байқауы шынымен де баламасын табу қиын бірегей жоба ретінде жоспарланды. Оның негізгі концепциясы — планетаның тілдік әртүрлілігін сақтау және құрметтеу. Біз авторлардан міндетті түрде аударма жасауды талап етпейміз. Америка, Африка, Еуропа, Азия немесе Австралиядан келген әрбір жазушы шығармасын өз ана тілінде жібере алады. Бұл — шынайы гуманизм мен мәдениеттің шекарасы болмайтынының тірі дәлелі.
— ХХДД қоғамдық бірлестігінің ресми плакаттарында көрсетілгендей, «Әдеби Азия» байқауының даму динамикасынан ғажайып өсім анық көрінеді. Осы жылдар ішінде жобаның тақырыптары мен географиясы қалай өзгергені туралы айтып берсеңіз? Өйткені әр кезеңнің артында тұтас бір тарихи дәуір тұр ғой.
— Сіз дұрыс айтасыз, біздің байқауымыздың әрбір жылы — бұл жай ғана шығармашылық маусым емес, бұл Қазақстанның тарихы мен мәдениетіне тамыр жіберген әлемге жолданған белгілі бір үндеу. Шетелдік жазушылар тақырыпқа бойлай отырып, біздің халқымызды тани түсуі үшін біз әрбір кезеңді еліміздің ұлы белестерімен саналы түрде байланыстырдық:
2020 жыл (І Халықаралық әдеби эстафета-байқау): Біз пандемияның қиын жылында бастап, алғашқы маусымды Абай Құнанбайұлының 175 жылдығына арнадық. Ол кезде бізді 10-нан астам мемлекеттің қатысушылары қолдады.
2021 жыл (ІІ Халықаралық байқау): Бұл кезеңді біз Алтын Орданың 750 жылдығына арнадық. Тақырып біздің тарихи тамырымызға деген үлкен қызығушылық тудырды және географиямыз 20 мемлекетке дейін кеңейді.
2023 жыл (ІІІ Бүкіләлемдік байқау): Бұл жерде меже мүлдем жаңа деңгейге көтерілді. Байқау Сұлтан Бейбарыстың 800 жылдығына және Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнағанына 30 жыл толуына арналды. Бізге 60-тан астам мемлекеттің авторлары қосылды.
2024 жыл (IV Бүкіләлемдік байқау): Біз маусымды Әл-Фарабидің 1155 жылдығына арнай отырып, Шығыстың ұлы ойшылының мұрасына жүгіндік. Қатысушы елдердің саны 72 мемлекеттен асты.
2025 жыл (V Бүкіләлемдік байқау): Қызметіміздің ең маңызды кезеңін біз іргелі тақырыпқа — Қазақ хандығының (қазақ мемлекеттілігінің) 560 жылдығына арнадық. Бұл орасан зор халықаралық резонанс тудырды: жобаға планетаның 90-нан астам мемлекетінен әдебиетшілер қатысты.
— Мұндай планетарлық ауқым шынымен де таңғалдырады және әлемдік зиялы қауым арасында үлкен серпіліс туғызады. Шетелдік сарапшылар, мысалы, беларусь ақыны Александр Раткевич өзінің талдау мақаласында жобаның бес құрлықта терең мойындалғанын атап өткені мәлім. Ең ірі жазушылар одақтары жетекшілерінің ресми пікірлері мен әлемдік баспасөз де мұны растайды. Журналистер ретінде бізге сіздің қызметіңіз арқылы әлемдік мәдениет көшбасшыларының Қазақстанға ортақ жоғары баға беріп жатқанын көру өте қуанышты:
ЕУРОПА (Испания): Дүниежүзілік Жазушылар мен суретшілер қауымдастығының президенті Лили Байлон сіздің жетекшілігіңізбен өткен байқау қазылар алқасына 100 елдің авторларын біріктіргенін атап өтті. Сіздің Испанияның «Әдебиеттің құрметті докторы» медалімен марапатталған Қазақстан мен Орталық Азиядан шыққан жалғыз өкіл болуыңыз да кездейсоқ емес.
АЗИЯ (Қазақстан / Вьетнам): Біздің көрнекті ақынымыз Олжас Сүлейменов сіздің басшылығыңызбен әлемнің түкпір-түкпірінен онлайн қатысқан 100-ден астам қазылар алқасы мүшелерінің жұмыс істеуі бірегей құбылыс екенін қадап айтты. Ал Вьетнам Жазушылар одағы сізді өзінің сирек кездесетін медалімен марапаттап, сізді Қазақстандағы осы марапаттың жалғыз иегері етті.
АФРИКА (Мысыр және араб әлемі): Бүгінде «Әдеби Азия» туралы Африка журналистері конгресінің жетекші халықаралық БАҚ-тары, әлемге танымал ақын, жазушы Ашраф Далидің тұлғасында жазып жатыр.
АМЕРИКА (Перу): Халықаралық байқаулардың жетекшісі, Латын Америкасының халықаралық әдеби қозғалысы жетекшілерінің бірі Мануэл Каверо сіздің авторларды жақындастыруға қосқан үлесіңізді жоғары бағалайды, және латиноамерикалық қоғамдастық мұны мойындап, сізді — посткеңестік кеңістік пен ислам әлеміндегі жалғыз тұлғаны — Мигель де Сервантес медалімен марапаттады.
АВСТРАЛИЯ, ЖАҢА ЗЕЛАНДИЯ ЖӘНЕ ОКЕАНИЯ: Тынық мұхиты аймағының авторлары белгілі ақын-аудармашы Крис Чен бастаған «Әдеби Азия» тарихта тұңғыш рет аралдық мемлекеттерге Еуразиямен толыққанды мәдени диалог жүргізу үшін бірегей мінбер бергенін мәлімдеуде.
ЖАҲАНДЫҚ ҚОҒАМДАСТЫҚ 150 елді біріктіреді: «WOW» Дүниежүзілік жазушылар ұйымының президенті Маргарита Аль ХХДД-ны Қазақстанды жоғары мәдениет аумағы ретінде танытатын платформа деп тікелей атайды, бұл сізге осы ұйымның медалін тапсырумен де расталады.
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДИПЛОМАТИЯ: Біздің жұмысымызға классикалық дипломатия кәсіпқойлары да жоғары баға беруде. Ресей Дипломаттар қауымдастығының президенті Игорь Халевинский былай деп атап өтеді: «Құрметті Бақыт Рүстемов! Сіз орасан зор халықаралық ауқымдағы халықтық дипломатияның көрнекті қозғаушысысыз. Сіздің талантыңыз, Сіздің энергияңыз Халықаралық халықтық дипломатия достастығын теңдік пен өзара құрмет негізінде халықтар арасындағы бейбітшілік пен достықтың серпінді ұйымына айналдыруда».
–Әлемдік мәдениеттің мұндай әртүрлі полюстерін үйлестіріп, олардың назарын Қазақстанға бағыттаудың сыры неде?
— Өзім Мысырда, сондай-ақ Вьетнам, Ресей, Әзірбайжан, Түркия және басқа да елдерде өткен ауқымды халықаралық әдеби фестивальдердің қатысушысымын. Білесіз бе, бүкіл құпия — шетелдік әріптестеріміздің біздің ниетіміздің шынайылығын сезінуінде. Бұл жай ғана мәдени жобаға қатысу емес, бұл Қазақстанның бірегей өркениеттік мәртебесін терең мойындау.
Халықаралық әдеби байқаулар мен фестивальдерге қатысқан 15 жылға жуық уақыт ішінде, сондай-ақ әртүрлі елдердегі халықаралық әдеби байқаулардың қазылар алқасы құрамындағы жұмысымыздың арқасында біз оларды өткізудің ең әртүрлі форматтарын егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік алдық. Дәл содан болар, әлемнің көптеген жазушылары қазақстандық байқаудың бірегейлігін атап өтеді: оның әртүрлі елдерден онлайн қатысқан қатысушылары шығармаларын өз ана тілдерінде жазады. Көптеген шетелдік авторлардың пікірінше, мұндай формат өзінің тілдік әртүрлілігі мен халықаралық ауқымы жағынан баламасыз болып табылады.
Байқауымыздың орбитасына осыншама көп елдер мен беделді ұйымдардың өкілдерін тарта алғанымыз әлемнің шынайы, тең құқылы диалогты аңсағанын дәлелдейді. «Әдеби Азия» әрбір дауыс құнды болатын дәл сондай алаңды ұсына алды. Біз үшін Қазақстанның тек табиғи ресурстарымен ғана емес, ең алдымен — өзінің қуатты зияткерлік және рухани әлеуетімен күшті екенін көрсету маңызды болды.
Қазақтың бұл бүкіләлемдік әдеби байқауына бүгінде дүниежүзілік 20-дан астам халықаралық әдеби ұжымдар мен бірлестіктер қолдау көрсетіп келеді. Олардың ресми логотиптері байқау жеңімпаздары мен қатысушыларына табысталатын марапаттау Дипломдарымыздан лайықты орын алған.
— Бірақ сіздің бас төреші ретіндегі мойындалу ауқымыңыз да бұрын-соңды болмаған дүние. Білуімізше, сіз славян елдеріндегі (Ресей, Украина, Беларусь) ірі байқаулардың қазылар алқасына шақырылған жалғыз қазақ жазушысысыз, Кубадағы мыңдаған делегаттар арасында «Баланс мира» («Әлем тепе-теңдігі») бүкіләлемдік форумдарына бүкіл Орталық Азиядан қатысқан жалғыз қатысушысыз, сондай-ақ РФ-дағы Бүкіләлемдік жазушылар одағы мен Әлем халықтары ассамблеясының Әдеби кеңесінің басшылығына кіресіз. Бұл «Әдеби Азия» жобасының планетарлық бренд мәртебесін біржола бекіткенін білдіре ме?
— Сөзсіз, бұл деректер жобаның ең жоғары геосаяси деңгейге шыққанын айғақтайды. Бірақ мен әрқашан атап өтемін: бұл менің жеке еңбегімді емес, еліміздің беделін мойындау. Кубадағы форумдар немесе Әлем халықтары ассамблеясының Әдеби кеңесі сияқты алаңдарда Қазақстанның атынан шығу — бұл үлкен мәртебе және орасан зор еңбек.
Славян әлемі, латиноамерикалық қоғамдастық, Азия мен Шығыс елдері — олардың бәрі Қазақстаннан мәдени диалог бойынша сенімді әрі дана серіктесті көреді. Бізді қазылар алқасына сайлауы және бүкіләлемдік одақтардың басқармаларына шақыруы қазақстандық зияткерлік мектепке деген зор сенімді білдіреді. Біздің халықтық дипломатиямыз ресми арналар кейде қиындықтарға тап болатын жерлерде өзінің қабілетін дәлелдеді. Біз жаһандық жасампаздық пен гуманизммен тығыз байланысты бренд құрдық.
— Қазақстан туралы айтатын болсақ: бүгінде мемлекеттік деңгейде, атап айтқанда Президент тарапынан біздің Алтын Ордадан тікелей сабақтастығымыз туралы тақырып белсенді түрде көтерілуде. Сіздің ойыңызша, бұл ауқымды тарихи қабат қазіргі ұлттық кодты қалыптастыру үшін қаншалықты маңызды?
— Бұл — ұлттың өзін-өзі тануындағы ең маңызды қадам. Адамзат тарихындағы ең ұлы империялардың бірінің тікелей мұрагері екенімізді санамызға қайтарып жатырмыз. Жошы ұлысы — Алтын Орда — бұл тек әскери қуат кезеңі емес, бұл жоғары мәдениеттің, діни төзімділіктің, дамыған дипломатия мен бірегей қалалық өркениеттің дәуірі.
Біздің Алтын Орданың 750 жылдығына және Сұлтан Бейбарыстың мұрасына арналған байқауларымыздың тақырыптары әлемдік әдеби қоғамдастықтың тарихтың осы кезеңіне деген зор қызығушылығын көрсетті. Өзімізді Ұлы даланың мұрагерлері ретінде атаған кезде біз әлемге еліміздің өткен тарихының ғажайып беттерін ашамыз: аңызға айналған Сарайшық — Алтын Орданың қасиетті астанасы мен хандар пантеоны, айбынды Сығанак — Ақ Орданың астанасы, көне Сауран, түркі әлемінің рухани орталығы Түркістан, сондай-ақ ғасырлар бойы Еуразия кеңістігінде мәдениеттің, ғылымның, сауда мен мемлекеттіліктің ошағы болған Тараз, Сайрам және басқа да қалалар. Әдебиет арқылы біз әлемге Ұлы даланың өркениеттің шеті емес, адамзаттың тарихи дамуының маңызды орталықтарының бірі болғанын еске салуға тырысамыз.
Бұл тарих емес — бұл біздің мақтанышымыз, біздің рухани иммунитетіміз және халықаралық аренадағы мәдени брендіміз. Осы орталықтарды қайта жаңғырту және ауқымды түрде зерттеу — біздің рухани триумфқа барар жолымыз. Біз әрбір тарихи ескерткішті бағалай білуді үйреніп, оны шетелдік зерттеушілерді де тәнті ететін ұлттық мақтаныш символына айналдырудамыз.
— Бұл қазіргі ұрпаққа да жаңа талаптар жүктейді, солай емес пе? Осы тұрғыда елге қызмет ету философиясы қалай өзгеруде?
— Сөзсіз. Ұлы өткен шақ қазіргі уақытта ұлы жауапкершілікті талап етеді. Бүгінде жасампаздықтың жаңа философиясы қалыптасуда: ауқаттылық пен табыс Отанға қызмет етудің құралына айналуы тиіс. Мен қоғамда шынайы патриотизмнің пафостық сөздер емес, мәдениетке, ғылымға және ескерткіштерді сақтауға қосылған нақты үлес екенін түсінудің қалай нығайып жатқанын көріп отырмын.
Орта ғасырлық саяхатшылар, соның ішінде Ибн Баттута мен Фазлаллах ибн Рузбихан Исфахани Оңтүстік Қазақстан қалаларының даму деңгейін, олардың Еуразияның маңызды сауда, қолөнер және мәдениет орталықтары ретіндегі маңызын атап өткен. Сауран өзінің технологияларымен таңғалдырса, Сығанақ саудасының байлығымен ерекшеленген. Бұл Еуразияның қақ ортасындағы нағыз ағартушылық дәуірі еді.
Ұлттың зиялылығына, мәдениетке, археологиялық зерттеулерге инвестиция салу және жас таланттарды қолдау — міне, бізді ұлы бабаларымыздың ісін лайықты жалғастырушы ететін «нақты істер» осылар. Ел дамуының қазіргі бағыты әрбір қазақстандықтың өзін ұлы тарихтың бір бөлшегі және табысты болашақтың жасаушысы ретінде сезінуіне бағытталғаны қуантады. Біз жай ғана бақылаушы болудан қалып, жаһандық ауқымда өз мәдениетімізді жасаушыларға айналып келеміз.
— Өз уақытында сіз мемлекеттік басқару құрылымдарында қызмет еттіңіз, қала-мен облыс әкімшілігінде, министрліктерде, ҚР Президенті Әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімінде еңбек еттіңіз. Шыныңызды айтыңызшы: бұл тәжірибе сізге қазір көмектесе ме? Жалпы елдегі қазіргі кадр саясатын қалай бағалайсыз?
— Мемлекеттік қызмет маған басқару механизмдерін нақты түсінуге мүмкіндік берді, бірақ дәл сонда мен мынаны біржола түсіндім: мәдениет саясаттан әлдеқайда күшті және ұзақ жасайды. Саясат жиі хаттамалар мен уақытша келісімдердің шеңберіне қысылып қалады. Мәдениет пен әдебиет ғасырлар бойы адам жанымен тікелей сөйлеседі. Мемлекет мәдениетті ешқашан екінші орынға ысырып қоймауы керек.
Кадрларға келетін болсақ... Білесіз бе, қазір жиі сыртқы, бір сәттік әсердің соңынан жүгіреді. Бұрынғы жылдары адам жоғары креслоға бірден отыра алмайтын — ол барлық сатылардан өтуге, «төменде» шыңдалуға, өмірлік тәжірибе жинақтауға міндетті болатын. Ал бүгінде біз жауапты лауазымдарға халықтың шынайы өмірі мен аймақтардың ерекшелігін білмейтін жас адамдардың тағайындалғанын көріп қаламыз. Жауапкершілік жүгін көтере алмай, олар жүйелі қателіктер жібереді, ал ішкі рухани өзектің болмауы кейде оларды күрделі заң бұзушылықтарға әкеледі.
Мен жастарға қарсы емеспін, олар келуі керек. Бірақ интеллект өмірлік даналықпен және моральмен нығайтылуы тиіс. Тәжірибені оқулықтан жаттап алу мүмкін емес, ол жылдар бойы жинақталады. Тек кәсібилікке негізделген әділ, таза кадр саясаты ғана мемлекетті алға жылжыта алады.
— Бақытқожа Төлегенұлы, көптеген шетелдік жазушылар мен қоғам қайраткерлері бір жағдайға шын жүректен таңғалады. Көптеген жылдар бойы сіз өз қаражатыңызға әлемнің ондаған елдерінің авторларын біріктірген халықаралық әдеби жобаны жүзеге асырып келесіз, көптеген шетелдік қоғамдық марапаттар мен мойындау белгілеріне ие болдыңыз, алайда Қазақстанда сіздің қызметіңіз әлі де соған тең келетін ресми бағасын алған жоқ. Сіздің ойыңызша, бұл деректі шетелдік әріптестеріңіз қалай қабылдайды? Олар өз елінің халықаралық мәдени беделін нығайтуға соншама жыл бойы үлес қосып, шетелде жоғары танымалдылыққа ие болған адамның өз Отанында неліктен еленбей қалып жатқаны туралы сұрақ қоймай ма? Және барлық өмірлік сынақтар мен денсаулықтың күрделі проблемаларына қарамастан, сізге күш-қуатты сақтап, бұл жұмысты жалғастыруға не көмектеседі?
— Реніш жоқ, өйткені мен марапаттарға ешқашан мән берген емеспін. Менің басты өмірлік принципім қарапайым: әрбір адам өз орнында өз ісін өзінің ар-ұжданы мен Отаны алдында адал, таза және жауапкершілікпен атқаруы тиіс.
Шетелдік әріптестерге келетін болсақ, олардың кейбіреулері мұндай контрастарға шынымен таңғалады. Бірақ мен оларға әрдайым бірдей жауап беремін: мен үшін ең басты марапат — жұмысымның нәтижесі және жобаның өмір сүріп, дамып жатқандығы.
Иә, өмір жолы ешқашан оңай болған жоқ. Денсаулыққа байланысты күрделі өмірлік сынақтар, ұзақ емделу, жарақаттар мен оталар болды, соның ішінде 2024 жылы көктайғақ кезінде алған қатты сілкініс және одан кейінгі ұзақ оңалу кезеңі бар.
Сол кезеңде денсаулық проблемалары халықаралық жобалардың өткізілу уақытымен тұспа-тұс келді. Емдеу мен жұмыс қатар жүрді, және әртүрлі елдердің қатысушылары алдындағы жоғары жауапкершіліктің салдарынан мен байқау қызметін толық тоқтата алмадым. Әлемнің түкпір-түкпірінен онлайн қатысқан жазушылар нәтижені күтті, бұл басталған істі соңына дейін жеткізуге ерекше моральдық міндеттеме жүктеді. Сондықтан, емделу мен оңалуға қарамастан, жағдайдың мүмкіндігінше жұмыс үздіксіз режимде жалғасты.
Мені «Әдеби Азияның» — бұл нақты жұмыс істейтін және қоғамға пайда әкелетін халықтық дипломатияның тірі механизмі екенін сезіну шабыттандырады. Біз тіпті XXI ғасырда да шынайы сөздің халықтарды біріктіруге, кедергілерді жоюға және өзара түсіністікті нығайтуға қабілетті екенін дәлелдедік. Және бұл кеңістік өмір сүріп, дамып жатқанда, бұл жолды жалғастыруға менде әрқашан күш-қуат болады.
Әңгімеңізге рақмет!
