Сайлау кезеңі қарсаңында әлеуметтік желілерде анонимді сауалнамалар тіркеліп жатыр, онда пайдаланушылардан кімге дауыс беретінін, қай партияға сенетінін немесе саяси жағдайды қалай бағалайтынын сұрайды, деп хабарлайды astana-akshamy.kz.
Бір қарағанда, бұл жалпы қоғамдық пікірді зерттеуге ұқсайды. Бірақ іс жүзінде мұндай сауалнамалар көбіне оны зерттеуге емес, қалыптастыруға бағытталған. Мұндай жарияланымдардың басты міндеті - аудиторияда белгілі бір позицияны көпшілік бөлісетін сияқты сезіну. Ол үшін онлайн-сауалнамаларда дауысты жасанды түрде бұруға мүмкіндік беретін боттар, рой-желілер, тролльдер фабрикалары немесе "астротурфинг" қызметтері пайдаланылуы мүмкін.
Шын мәнінде, кез-келген адам қажетті нәтижені сөзбе-сөз "сатып ала" алады, ал пайдаланушылар оны нақты адамдардың пікірі ретінде көреді. Бұл белгілі психологиялық әдіс, онда адам жаппай деп санайтын позицияға сүйенеді. Сондықтан манипуляторлар қоғамның пікірін білмеуге тырысады, бірақ алдымен көпшіліктің елесін жасайды, содан кейін оны қоғамдық көңіл-күйдің "дәлелі" ретінде пайдаланады. Сонымен қатар мұндай сауалнамалардың авторлары олардың сенімділігі үшін жауап бермейді. Олар дауыс беруге нақты кім қатысқанын, жеке пайдаланушылар қанша рет дауыс бергенін, алдағанын, іріктеме қалай қалыптасқанын және нәтижелер азаматтардың нақты пікіріне қаншалықты сәйкес келетінін растай алмайды. Сондықтан сайлау кезеңінде қоғамдық пікірге сауалнама жүргізу тәртібі ҚР заңнамасымен реттеледі. "Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" Конституциялық заңның 28-бабының 9-тармағына сәйкес әлеуметтік зерттеулер жүргізуде кемінде бес жыл тәжірибесі бар және Орталық сайлау комиссиясын алдын ала хабардар еткен заңды тұлғалар ғана қоғамдық пікірге сауалнама жүргізуге құқылы.
2026 жылғы 22 шілдедегі жағдай бойынша ОСК-ға тиісті құжаттардың көшірмелерін қоса бере отырып, 6 заңды тұлғадан қоғамдық пікірге сауалнама жүргізу туралы хабарламалар келіп түсті:
1. "Еуразиялық интеграция институты" ЖШС
2. "DATAmetrics"ЖШС
3. "Қоғамдық саясат Институты" жеке мекемесі
4. "СОЦИС-А" ИКСИ ҚҚ "кешенді әлеуметтік зерттеулер институты – Астана" жеке қоры
5. "Қазақстандық қоғамдық даму институты" коммерциялық емес акционерлік қоғамы
6. "Демократия институты" ғылыми-зерттеу қауымдастығы " қоғамдық бірлестігі.
Бұл ұйымдар ғылыми зерттеу әдістерін қолданады, әдіснаманы, іріктеу көлемін, статистикалық қатені ашады және жарияланған мәліметтердің дұрыстығына жауап береді. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің 120-бабында сайлау заңнамасының талаптарын бұза отырып, сауалнамалар жүргізуге, сондай-ақ нәтижелерді міндетті мәліметтерсіз немесе заңда белгіленген шектеулерді бұза отырып жариялауға жауапкершілік көзделеді. Жалған ақпарат орталығы кеңес береді: Егер сіз әлеуметтік желіде нәтижелері көпшіліктің пікірі ретінде ұсынылатын анонимді "сауалнаманы" көрсеңіз, оған сыни көзқараспен қараңыз. Бұл әлеуметтану ғылыми әдістеме мен ашықтыққа негізделген.
