Астанада Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Жолдауын түсіндіруге арналған бірқатар кездесу өтті. Мемлекеттік органдар мен технология саласының өкілдері халықтық цифрлық экономикаға көшу, жасанды интеллектіні дамыту, ауқымды инфрақұрылымдық құрылыс және елдің энергетикалық қауіпсіздігі мәселелерін талқылады, деп хабарлайды astana-akshamy.kz.
Кездесулер Мемлекет басшысының Жолдауындағы негізгі бағыттарды түрлі кәсіби қауымдастықтар мен елорданың еңбек ұжымдарының өкілдеріне түсіндіру мақсатында ұйымдастырылды. Қатысушыларға Президент белгілеген басымдықтар ғана емес, оларды экономиканың жекелеген салаларында іс жүзінде жүзеге асыру мүмкіндіктері де түсіндірілді. Әсіресе жаңа мемлекеттік бастамалардың кәсіпкерлікті дамытуға, жұмыс орындарын ашуға және халықтың табысын арттыруға қалай ықпал ететініне назар аударылды.
Талқылауға Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаты, Цифрландыру, инновациялар және ғылым комитетінің төрағасы Дархан Ахмедиев, «Қазақтелеком» АҚ басқарма төрағасы Бағдат Мусин және ҚР энергетика вице-министрі Бақытжан Ілияс қатысты. Кездесулер аясында елорданың бірнеше нысанына бару жоспарланған.
Кездесулер үш алаңда өтті. Алғашқысы IT қауымдастық өкілдерімен жүздесу ұйымдастырылған Astana Hub алаңында өтті. Одан кейін Президент Жолдауы Нұра ауданы әкімінің аппаратында аудан тұрғындарымен талқыланды. Үшінші кездесу Қазақстан Республикасының Ұлттық музейінде өтті.
Astana Hub-тағы кездесуге IT қауымдастығының, технологиялық компаниялар мен стартаптардың өкілдері қатысты. Бұл алаңның таңдалуы Президент Жолдауында цифрландыруға ерекше көңіл бөлінуімен байланысты. Заманауи технологиялар экономиканың дербес саласы ғана емес, құрылыс, өнеркәсіп, энергетика, ауыл шаруашылығы және әлеуметтік саланы дамытудың құралы ретінде қарастырылып отыр.
Дархан Ахмедиев кездесудің басты мақсаттарының бірі отандық IT-компаниялар үшін жаңа мүмкіндіктерді талқылау болғанын атап өтті. Оның айтуынша, Президент белгілеген бағыттардың барлығы дерлік цифрлық шешімдерді енгізуді қажет етеді. Бұл қазақстандық мамандар әзірлеген өнімдерге деген сұранысты арттырады.
«Бүгін Мемлекет басшысының Жолдауын түсіндіру аясында IT қауымдастығымен кездесу өткіздік. Алғашқы кездесудің IT қауымдастығымен өткені қуантады. Себебі Жолдауда цифрландыру мәселесі экономиканың барлық дерлік саласында қамтылғанын көріп отырсыздар. Президент қай бағыт туралы айтса да, оның ішінде цифрландыру элементтері бар», – деді Дархан Ахмедиев.
Жолдаудағы негізгі бағыттардың бірі – халықтық цифрлық экономикаға көшу. Бұған дейінгі цифрландыру кезеңі негізінен электронды үкіметті дамытуға бағытталса, жаңа модель экономикалық мүмкіндіктер қалыптастыру үшін технологияларды кеңінен қолдануды көздейді. Бұл – цифрлық кәсіпкерлік, қашықтан жұмыс істеу, онлайн сауда және еңбек өнімділігін арттыру бағыттары.
Депутаттың айтуынша, заманауи құралдар өңір тұрғындарына жұмыс табуға, маркетплейстер арқылы өнімдерін сатуға және Қазақстаннан тыс жерлерге тапсырыс беруге мүмкіндік жасайды. Мұндай мүмкіндіктер әсіресе елді мекендер үшін маңызды.
Дархан Ахмедиевтің айтуынша, цифрлық саланың дамуы экспорт көрсеткіштерінен де байқалады. Ол соңғы бес жылда Қазақстанның IT қызметтерінің экспорты шамамен 30-33 миллион доллардан 1 миллиард долларға дейін өскенін айтты. Алдағы уақытта саланы дамыту ішкі нарықты кеңейтумен ғана шектелмей, отандық өнімдерді шетелге шығарумен де байланысты болуы керек.
«Цифрлық құралдар арқылы табиғи өнімдерді шетелге сатуға немесе дизайнерлік, маркетингтік, сараптамалық қызметтер көрсетуге болады. Қазір компаниялардың басым бөлігі қашықтан жұмыс істейді. Мемлекеттің міндеті – бүкіл үдерісте қолдау көрсету: оқыту, мүмкіндіктерді таныстыру, экспортқа шығуға және алғашқы келісімшарттарды жасауға дейін сүйемелдеу. Одан кейін адам цифрлық ортада өз бетінше жұмыс істеп, табысын арттыра алады», – деп атап өтті депутат.
Кездесуде «Халықтық құрылыс» бағдарламасына да ерекше назар аударылды. Бағдарлама әлеуметтік, көлік, энергетикалық және коммуналдық инфрақұрылымды ауқымды жаңартуды көздейді. Жолдауда белгіленген жоспарға сәйкес, 2029 жылдың соңына дейін оны жүзеге асыруға Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлу қарастырылған. Қаражат денсаулық сақтау, білім беру, спорт, мәдениет нысандары мен инженерлік желілерді салуға және жаңғыртуға жұмсалады.
Дархан Ахмедиев мұндай ауқымды жобалар отандық IT индустриясы үшін де қосымша мүмкіндіктер ашатынын айтты. Цифрлық технологиялар өңірлерде қандай нысандар салу қажеттігін анықтау кезеңінен бастап қажет. Олар халық санын ескеруге, инженерлік желілерге түсетін жүктемені болжауға және болашақ инфрақұрылымдық жобалардың тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді.
Депутат мысал ретінде қалалардың цифрлық сыңарын жасауды атады. Мұндай модельдер жергілікті атқарушы органдарға қолданыстағы инфрақұрылымды талдауға және құрылыс салудың ықтимал салдарын алдын ала бағалауға көмектеседі. Мәселен, аурухана салуды жоспарлау кезінде оған қолайлы орынды ғана емес, жаңа нысанның ауданның көлік қатынасына және инженерлік желілерге түсетін жүктемеге ықпалын да анықтауға болады.
Дархан Ахмедиевтің пікірінше, бұл отандық әзірлеушілерге сұранысқа ие өнімдер жасап, ірі жобаларды жүзеге асыру тәжірибесін жинақтауға және кейін халықаралық нарыққа шығуға мүмкіндік береді. Ол Құрылтайдың жауапты комитеті технологиялық компаниялар мен стартаптардың, соның ішінде заңнамалық реттеу мәселелеріне қатысты ұсыныстарын қарауға дайын екенін де жеткізді.
Цифрлық кәсіпкерліктің мүмкіндіктерін кеңейту тақырыбын «Қазақтелеком» АҚ басқарма төрағасы Бағдат Мусин жалғастырды. Ол өз сөзінде жасанды интеллект саласындағы өзгерістер мен олардың технологиялық өнімдер жасауға ықпалына тоқталды. Оның пікірінше, ЖИ құралдарының кеңінен таралуы осы салаға келу үшін бастапқы кедергілерді азайтып, кәсіби бағдарламалауда тәжірибесі жоқ адамдарға да мүмкіндік ашты.
Мусин заманауи ЖИ агенттерін қолдану тәжірибесінен мысал келтірді. Бұрын қосымша жасау үшін терең техникалық білім қажет болса, қазір кейбір міндеттерді бағдарламалық кодты өздігінен құрастыра алатын құралдардың көмегімен орындауға болады. Дегенмен технологиялардың қолжетімді болуы бәсекелестікті де күшейтеді. Сондықтан кәсіпкерлер білімін үнемі жетілдіріп отыруы қажет.
«Қазір міндетіңді дұрыс түсіндірсең, сен үшін қосымшаңды немесе жасағың келген өніміңді әзірлеп бере алатын агенттер бар. Мұның рас екенін өз тәжірибемде тексердім», – деді Бағдат Мусин.
Ол цифрлық кәсіпкерлік тек ірі технологиялық компаниялар құрумен шектелмеуі керек екенін атап өтті. Адамның өз бетінше табыс табуына немесе басқа адамдарды жұмыспен қамтуына мүмкіндік беретін шағын жобалардың да экономикалық маңызы зор. Мұндай кәсіпкерлердің көбеюі үшін Қазақстанда талшықты-оптикалық желілерді, мобильді байланысты, деректерді өңдеу орталықтарын, сондай-ақ мамандарды оқыту және қайта даярлау бағдарламаларын дамыту қажет.
Баяндаманың тағы бір маңызды тақырыбы ауыл шаруашылығын цифрландыруға арналды. Мусин фермерлер мен шағын өндірушілердің өз өнімдерін өткізу кезінде кездесетін қиындықтарына назар аударды. Сапалы тауар өндірілгенімен, логистиканың жеткілікті дамымауы мен делдалдардың көптігі кәсіпкерлердің мүмкіндіктерін шектеп, табысын азайтуы мүмкін.
Оның пікірінше, ауыл шаруашылығы өндірушілерін, банктерді, сатып алушылар мен логистикалық компанияларды біріктіретін цифрлық платформалар бұл мәселелердің бір бөлігін шешуге мүмкіндік береді. Мұндай шешімдер өнім өткізу нарығын табуды, тасымалды ұйымдастыруды және қаржылық операцияларды жеңілдетеді. Ал фермер цифрлық құралдарды пайдаланып, өнімін өткізу мәселесін шеше отырып, негізгі өндіріс жұмысына көңіл бөле алады.
Мусин мұндай платформалардың жұмысы тиісті инфрақұрылымсыз мүмкін емес екенін атап өтті. Бағдарламалық жасақтамамен қатар сапалы байланыс, көлік бағыттары мен логистикалық қуаттар қажет. Сондықтан цифрлық экономиканы дамыту, әсіресе ауылдық жерлерде инфрақұрылымды жаңғыртумен қатар жүруі керек.
«Қазақтелеком» басқарма төрағасы қазақстандық цифрлық платформаларды өз күшімізбен құру қажеттігіне де тоқталды. Қазір танымал сервистердің едәуір бөлігі шетелдік компанияларға тиесілі. Ал отандық шешімдерді дамыту ел ішінде жұмыспен қамту мен кәсіпкерлікке қосымша мүмкіндіктер ашады.
Цифрлық технологиялардың әлеуметтік сала үшін де маңызы зор. Мусин мысал ретінде телемедицинаны атады. Оның көмегімен шалғай елді мекендердің тұрғындары ірі қалаларға тұрақты түрде бармай-ақ, дәрігерлерден кеңес алып, кейбір медициналық қызметтерді пайдалана алады. Оның пікірінше, білім беру саласында да осындай тәсіл қажет. Яғни жаңа мекемелер салумен қатар цифрлық платформалар мен заманауи оқу контентін дамыту маңызды.
Бұл ретте өзгерістердің нәтижесі тек салынған нысандар немесе енгізілген технологиялар санымен өлшенбеуі тиіс. Ең маңыздысы – цифрландырудың нақты пайдасын азаматтардың табысы артып, жұмыс істеу мүмкіндіктері кеңейіп, өмір сапасы жақсарған кезде сезінуі.
Талқылаудың тағы бір маңызды бағыты энергетикалық қауіпсіздік болды. ҚР энергетика вице-министрі Бақытжан Ілияс Президенттің инфрақұрылымдық және цифрлық бастамаларын жүзеге асыру энергетика кешенінің тұрақты дамуынсыз мүмкін емес екенін атап өтті. Жаңа өндіріс орындары, өнеркәсіп кәсіпорындары, деректерді өңдеу орталықтары мен есептеу қуаттары электр энергиясын тұтынуды арттырады. Сондықтан сала өсіп келе жатқан сұранысқа алдын ала дайындалуы керек.
Вице-министрдің айтуынша, Мемлекет басшысы Қазақстанның 2035 жылға дейінгі ұзақ мерзімді энергетикалық теңгерімін өзектендіруді тапсырған. Құжатта экономиканың қазіргі қажеттіліктерімен қатар, жасанды интеллектіні, телекоммуникациялық инфрақұрылымды және құрылысты дамытуға қатысты перспективалық жобалар да ескерілуі керек.
Бақытжан Ілияс энергетикалық инфрақұрылымды қысқа мерзімде құру мүмкін емес екенін атап өтті. Электр станцияларын салу қомақты инвестицияны, күрделі инженерлік шешімдерді және бірнеше жылдық жұмысты қажет етеді. Сондықтан энергетиканы дамыту электр энергиясын тұтыну көлемінің өсуінен озық жүруі керек. Бұл әсіресе цифрлық экономиканың энергияны көп қажет ететін жаңа бағыттары пайда болған кезде маңызды.
Энергетика мен IT салаларының өзара байланысына мысал ретінде спикер Екібастұз энергетикалық кешені базасында жүзеге асырылып жатқан «Деректер орталықтарының алқабы» жобасын келтірді. Деректерді өңдеу орталықтарын энергетикалық инфрақұрылымға жақын орналастыру генерация қуаттарын дамыту мен технологиялық нысандар салуды өзара үйлестіруге мүмкіндік береді.
Бақытжан Ілияс Президент Жолдауында назар аударылған заманауи көмір генерациясын дамыту мәселесіне де тоқталды. Оның пікірінше, есептеу инфрақұрылымын қамтамасыз ету үшін отандық энергетикалық ресурстарды пайдалану қосымша құн қалыптастыруға жол ашады. Бұл – Қазақстан аумағындағы есептеу қуаттарын пайдаланатын халықаралық компанияларға да цифрлық қызмет көрсету мүмкіндігі.
Вице-министр баяндамасының үшінші бағыты энергетика саласын цифрландыруға арналды. Оның хабарлауынша, 2026 жылы Энергетика министрлігі энергетикалық және мұнай-газ нысандарының цифрлық егіздерін жасауға арналған үлгілік IT архитектураны әзірлеуге кіріскен. Жыл соңына дейін тиісті үлгілік архитектураларды бекіту жоспарланып отыр. Кейін оларды сала кәсіпорындарына кеңінен енгізуге болады.
Мұндай шешімдер өндірістік нысандардың цифрлық модельдерін жасап, олардың жұмыс істеуінің түрлі сценарийлерін талдауға және технологиялық өзгерістердің салдарын бағалауға мүмкіндік береді. Кәсіпорындар үшін бұл жабдықтарды тиімді пайдалану, өндірістік үдерістерді оңтайландыру және отын шығынын азайтуға жол ашады. Ал мемлекет энергетикалық инфрақұрылымның жұмысын қашықтан бақылаудың қосымша құралдарына ие болады.
Бақытжан Ілияс соңғы екі-үш жылда отандық әзірлеушілердің өздерінің SCADA жүйелері мен технологиялық үдерістерді автоматтандыруға арналған шешімдерді белсенді әзірлей бастағанын да атап өтті. Сонымен қатар энергетика мен мұнай-газ өнеркәсібінде сенімділікке және халықаралық стандарттарға сәйкестікке қойылатын талап жоғары. Вице-министр мұндай шешімдерді дамыту үшін қазақстандық IT-компаниялармен және кәсіби қауымдастықтармен ынтымақтастықты жалғастыруға дайын екенін білдірді.
IT қауымдастығымен кездесуден кейін Жолдауды түсіндіру жұмысы елорданың басқа алаңдарында жалғасты. Кездесулердің форматы спикерлердің кәсіби ұжым өкілдерімен тікелей пікір алмасуын, Президент белгілеген міндеттерді және олардың нақты салалар үшін маңызын талқылауды көздейді.
Қатысушылар Жолдаудағы негізгі бағыттардың өзара тығыз байланысты екенін атап өтті. Инфрақұрылымдық құрылыс заманауи технологияларды қолдануды талап етеді, цифрлық экономика сенімді энергиямен жабдықтауға мұқтаж, ал отандық платформаларды дамыту бизнес пен жұмыспен қамтуға жаңа мүмкіндіктер ашады. Бұл бастамаларды жүзеге асырудың нақты нәтижесі Қазақстанның барлық өңірінде жаңа жұмыс орындарының ашылуы, заманауи инфрақұрылым нысандарының салынуы және халықтың өмір сапасының жақсаруы болуға тиіс.
