Жүзбен жүздесу

0 186

Қарт кісілер кішілерге разы болғанда «жүз жаса!» деп­ бата беріп жатады.
Жүзге жету… Бұл бейне адам өміріндегі алынбас асу тәрізді.
Иә, жүз жас – екінің біріне бұйыра бермейтін бақ. Ен­­­деше, осындай бақ иелері – өз шаңырағының бе­ре­кесі мен киесін арттырған қазына.
Олар – жалпы елдің қазынасы.

* * *

Елордада жасы жүзден ас­қан­ тұр­­ғын­дар­ қатары тағы бір­ қа­рия­мен толықты. 2013 жыл­дың­ 1 қаңтары күні Ұлы Отан со­ғы­сы­ның­ ардагері Қапыш Бала­беков ас­қар­лы асу – жүзге тол­ды.
Біздің де ұрпағымызға жұғысты бол­­сын деген ниетпен ақсақалды үй­і­не іздеп бардық. Қапыш ата өзі­не жа­тын бөлме немесе асүй ғана емес, бү­кіл әлемнің өзіне айналған ая­дай бөл­месінде отырып, бізді жа­дырай қар­сы алды.
«Адам қартайғанда қу томарға ай­­­­­на­­­­­ла­­­ды»­­ дей­ді. Алайда, бұл сөз­дің­ асы­­лық­ екенін біз Қапыш ақ­­са­­қал­­ды­­ көр­­ген кезде сезіндік. Ес­­ту­ қа­білеті әл­­сі­реп,­ көз жана­рынан айы­рылса­ да,­ ақсақал тас түнекке ай­нал­мап­ты.­­ Шама-шарқынша біз­бен әң­г­і­ме­лесіп, өз ойымен бө­лісті. Рас, ақ­­са­қал­дың­ аузынан шыққан әр сөз,­ сұ­ра­ғы­мызға бе­ріл­ген әр жауабы жат­қан философия дерлік. Олай бол­­май ше? Қапыш ата не айтса да,­ өзі­нің­ жүз жылдық өмірінен көр­гені мен­ түйгенін, бір ғасырда өмір­ден бой­ына сіңіргенін айтады.

Өмір-майдан

Әуелі айта кетейік, Қапыш Балабеков 1913 жылдың 1 қаң­та­рын­да Ақмола облысы, Қор­ғал­жын­ ау­данына қарасты Көкіртүбек ауылында дүниеге келген. Тепсе темір үзетін жиырма тоғыз жасында, яғни, 1942 жылы елдегі ер-азаматтар қатарлы қару-жа­рақ­ асынып, қан майданға аттан­ды.­ Кеңестік сарбаз ретінде Ка­ли­нин­де­­гі қырғынға қатысып, жан алып, жан беріскен күндерді бастан өт­керді.
Ақсақалдың ұлы Сәттібайдың айтуынша, ұрыс барысында Қапыш Ба­ла­бе­ков­ алты рет тұтқынға түс­­кен. Үш жыл бойы тұтқында жа­­тып,­ азап та шеккен. Сұм соғыс аяқ­­талып, Кеңестер одағы жеңіске жет­кен уақытта бостандыққа шы­ғып, аман-есен­ ел­ге­ орал­ған­ ол­ Көкшетау ­об­­­лы­­­сы­­ның­­ Казгородок кен­тін­де­ ең­­­бек­­­ ар­­мия­­сын­­да­­ бол­ды. Алты жыл бо­йы­ сонда кен өндіру са­ласында жұ­­мыс­ істеді.
Ұзамай елде тың иегру науқаны бас­талды. Соған орай, 1954 жылы Егін­дікөлге көшіп барған Қапыш Ба­ла­беков­ сонда 1973 жылға дей­ін мал­шы­ болып еңбек етті.
Адал­­дығымен, тәртіптілігімен, ал­­­ғыр­­лы­­ғы­мен көзге түскен ол «Ерен ең­бе­гі­ үшін», тағы басқа ме­­даль­­дар­мен марапатталды.
1973 жылдан бері дербес зейнет­кер.­

Бұтақ жайған бәйтерек

Бір ғасырлық тарихтың куәсі бо­­лып отырған Қапыш ақсақал бү­гінде тереңнен тамыр тартып, бұ­тақ жай­ған­ бәйтерек секілді.
Өз заманында Әсима апамен отау тігіп, төрт ұл, екі қыз сүйген екен. Алайда, 1981 жылы жан жа­ры дүние салады. Сөйтіп, өмірі арпалыс­пен­ өтіп келе жатқан ақ­сақал әрі қа­рай ұрпақ тәрибесін өз мойнына ал­­ды. Бертінде тұңғыш ұлы да жү­рек­ ау­руынан қайтыс болыпты. Бас­қа­ ба­­лалары, Аллаға шү­кір­, аман­-есен. Үл­­­кен қызының өзі қазір қар­тай­ған­ ата-анасының жолын қуып, зей­нет­кер­­­лік­ке шық­қа­лы отыр.
Ақсақалдың өзі қазақи салт бой­ын­­­­­ша кенже ұлы – Сәттібайдың қо­­лында тұрады.
«Біздің атамыздың екі туған күні бар.­ Бірі 1 қаңтар – өз туған күні де, екіншісі 9 мамыр – Жеңіс күні. Осы екі мерекеде біздің шаңырағымыз қо­нақсыз қалған емес. Бәрі келіп, құт­тықтап, сый-сияпатын жасап жа­­тады. Бұл күндерді атамыз шат-ша­­дыман қуанышта өткізеді.
Одан да қызықтысы, ата әрбір немересі, шөбересі дүниеге келгенде қатты қуанады. Ал, келіндері сәбиі қы­р­қынан шыққан соң міндетті түр­де­­ баланы осында әке­­ліп, атасына тү­кір­теді. Сөйтіп, қа­рияның батасын алады» дейді ке­ліні Айнаш Жұ­­ма­бай­қызы.
Қа­ра шаңырақ болған соң, расын­да,­­ Сәттібай ағамыздың та­бал­­ды­­ры­ғы­­нан қонақ үзілмейді. Қа­пыш­ ақ­са­қал­ осы үйдің иесі де, киесі де.
Расында, жүзге толып отырған ақ­­сақал алып бәйтерекке айналып ба­ра жатқан сияқты. Алты баладан бү­гінде он бір немере, он сегіз шө­бе­ре сүйіп отыр.

Жақсы бір адам қартайса…

Газеттен іздеп барған соң, біз ақ­­са­қалды айналшықтап, суретке­ түсіріп жүр­дік. Атамыздың, әрине, га­зет-ма­зетпен шаруасы жоқ. Қой­ған­ сұ­ра­ғымызға орнықты жауап беріп, су­ретке түсіп, көндіге берді.
Осы уақытта атасының бабын жа­сап,­ қолғабыс етіп жүрген келіні Ай­­наш­қа сұрақ қойдық.
– Қарияны күту қиын, бірақ сау­­ап­­­­ты­ іс­ деп­ жа­та­ды.­ Сіз­ге­ ері­ңіз­ «ке­­­­лін­­ бо­лып­ түс­кен соң, үйде үл­кен ақ­­­сақал бар, сол кісіге қарау керек бо­­лады» деп айтып па еді, – де­дік аз­­­­дап­ сыр­ға тартып.
Жеңгей күлімдей жауап берді:
– Әрине, айтты. Бірақ, мен келін бо­лып түскенде мына екі қабатты үл­кен­ үйдің іргетасы ғана қаланған еді. Құ­рылыс аяқталғанша атам үлкен қы­зының қолынды болған. Кейін үйге әкелдік. Қайын әпкем: «Сен ата­ңа қарай аласың ба?» деп сұрады. «Иә»­ дедім… Күнде таңертең ерте тұрып, ботқасын дайындап бе­ре­мін. Отағасы ап­та­ сайын атаны жу­ындырып-шай­ын­дырып отырады.­ Жал­­пы,­ атам­ бей­ма­за­ кі­сі емес. Қы­­­ңыр­­­лы­ғы­­ да­ жоқ. Уақытында та­ма­­ғын беріп, төсек-орнын тазалап, бап­­тап отырсаң, болды…
Еріксіз өмір белестері жайлы терең ойларға жетелей беретін қа­рия­ның бөлмесінде отырып, төсек ма­ңындағы ислам дінінің нышандарын байқадық. Осыны сезе қойған қарияның келіні Айнаш жеңгей ата­ның имандылық жолын ұстанған кі­сі екенін былай баяндап берді:
– Атам 1996 жылы Астанаға көшіп кел­ген. Сол кезде қалалық мешітке ба­рып тұрады екен. Рамазан айында болсын, құрбан айт кезінде болсын, ис­лам шартттарын орындап жүрді. Өзі еркін жүріп-тұратын халден кет­кенше солай еді. Қазір де жолдасым маған әкесінің жолын ұстанып, осын­дай қазақтың салт-дәстүрлерін сақ­тап отыруды бұйырады…
Тағы бір қызық. Қария өткен жыл­да­ры ұлына бір тапсырма бер­ген­ екен. Қызмет бабымен мойын­ бұра ал­­­ма­ған­ ұл жас балаша еркелеп, әке­сі­­не­ бұлғақтаған көрінеді. «Сонда шай­ ішіп отырып, атам үс­­­телді қой­ып­­ қалды. «Айттым, біт­­ті! Орындалуы керек!» деді» дей­­­ді келіні.
Мұ­нымен Айнаш жеңгей қа­рия­ның­­­­ әлі де өз әулетіне сөзін өт­кі­зер­­­лік­­тей­ қау­қар­лы, сыйлы екенін біл­­дір­ді.

Ең бастысы:
– Атамызды қолымызға алғалы біз­дің шаңырағымызға, құт келіп, ырыс-береке ұйыған тәрізді, – дей­ді­ ри­за­лықпен.

* * *

Көп жасап, көпті көрген қа­рия­­лар – елдің қазынасы. Олар қо­­­ғамның бет түзейтін құбыласы сын­­ды. Қам­қор­лық көрсетіп, сауапты іс жасауға мүм­кіндік тудырушы. Терең ойларға же­телеуші…
Жа­сы­ жүз­ге­ тол­ып отырған ақ­са­қал­мен­ кездескеннен кейін біз­ бей­мәлім сезімдерді бастан өт­кі­зіп қайттық. Қуаныш па, мұң ба­ – адам түсініп, айыра ал­май­тын­ құ­­был­ыс. Сөзге сыймайтын сезім мен­ ой…
Кім біледі, оған «Мен әбден болдырып отырған адаммын. Құр кеудемде жаным бар» деген қарияның кез­дес­кендегі сөзі түркі болған шы­ғар.
Бірақ, қария, тұла бойы қарттық шалғанымен, адамгершіліктің үл­кен дариясы дерлік. Көзі көрмесе де, аты-жөнімізді сұрап, ақ батасын жаудырып жатыр…

P.S. Өмір өзегі – үміт.
– Ата, Құдайдан не тілейсіз? – деп­ сұ­радық біз.
– Не тілеймін. Иман тілеймін де,­ оты­рамын.
Бұл сөз де бізді ойға қалдырды. Ал­­ла­­дан ақсақалдың ақ тілегі қа­был бол­са деп тіледік.

Нәзира БАЙЫРБЕК

Пікір жазу

Почтаңыз жарияланбайды

5 × two =