جەتىمدەر جىلاماسا ەكەن

0 129

جۋىردا رەسەي دەپۋتاتتارى اقش­-تىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى مايكل ماكفولدى مەملەكەتتىك دۋ­­ماعا شاقىرتتى. اقش ازاما­­تىنا اسىراپ الۋعا بەرىلگەن رە­­سەيلىك ماكسيم ەسىمدى جاس با­­لانىڭ ولىمىنە بايلانىس­­تى.­­ دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا «ەسەپ» بەرۋى ءۇشىن…

جالپى رەسەيدىڭ قۇرلىق اسىرىپ جىبەرگەن قامقورسىز بالالارىنىڭ باقىتسىزدىققا ۇشىراپ، ءولىم قۇشقان جاعدايى ءبىر بۇل ەمەس. جاريالاعان مالىمەتتەرى بويىنشا، بەرگى جيىرما جىلدا اقش-قا جونەلتىلگەن جيىرمادان استام بوبەكتىڭ ءولىمى جۇمباق كۇيىندە قالىپتى. سوعان وراي، جەتىمەكتەرىنىڭ اقش ازاماتتارىنا اسىراپ الۋعا بەرىلۋىنە تىيىم سالاتىن زاڭ قابىلداندى. رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين قول قويعان اتالمىش قۇجات وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا كۇشىنە ەندى. الايدا، بالالارىنىڭ تاعدىرىن ەلدىڭ ار-نامىسى مەن ابىرويىنىڭ كورسەتكىشى دەپ بىلگەن مەملەكەت مۇنىمەن توقتالعان جوق. رەسەيدىڭ باس پروكۋراتۋراسى مەن اقش-تىڭ ادىلەت مينيسترلىگى اراسىندا جۇمىس توبى قۇرىلىپ، امەريكاداعى بۇگىنگە دەيىن اسىراۋعا بەرىلىپ قويعان ورىس بالالاردىڭ تاعدىرى ءجىتى نازارعا الىندى.

رەسەيدە قۇيىن كوتەرىلسە، شاڭىن جۇتپاي قويمايتىن ءبىز ءۇشىن دە بۇل ماسەلەنىڭ اۋىلى الىس ەمەس. قازاقستاننان قۇرلىق اسىرىلعان قامقورسىز بالالاردىڭ تاعدىرىنا بايلانىستى دا وقتىن-وقتىن جان كۇيزەلتەر جاڭالىقتار ەستىلىپ تۇرادى. اركىمنىڭ ار-نامىسى مەن سانا-سەزىمى ارقيلى. پارلامەنتتە دەپۋتات بولىپ وتىرعانىندا زاۋرە قادىروۆا اپايىمىزدىڭ شەتەلدە وگەي اكەسى زورلىق جاساعان قازاقستاندىق قىز بالاعا بايلانىستى ءسوز بولعاندا: «ونداي جاعداي ەلىمىزدە از با؟ امەريكا ازاماتى قازاقستاننان اسىراپ العان قىزىنا زورلىق جاسادى دەپ، بايبالام سالۋدىڭ قاجەتى قانشا؟» دەگەندەي ويىن ىرىكپەگەن…

قازىرگى قولدا بار مالىمەتتەرگە قاراعاندا، قازاقستاننان سوڭعى 14 جىلدىڭ وزىندە 9 مىڭعا جۋىق بالا شەكارا اسىرىلىپتى. ولاردىڭ 70 پايىزدان استامىن اسىراپ العان – اقش ازاماتتارى. 1997 جىلى قابىلدانعان «نەكە جانە وتباسى تۋرالى» زاڭ نەگىزىندە جول اشىلعان وسى ءبىر كەلەڭسىزدىكتىڭ قانشا كەس-كەستەپ، قارسى شىقسا دا، جولى كەسىلمەپ ەدى. پارلامەنت مىنبەسىنەن جەكەن قاليۇلى، امانگەلدى ايتالى، فاريزا وڭعارسىنوۆا، ءۋاليحان قاليجانۇلى، رامازان سارپەكوۆ – باسقا دا دەپۋتاتتار «جەتىمەكتەرىمىزدىڭ شەتەلدىكتەرگە بەرىلۋىنە تىيىم سالۋ كەرەك» دەپ، شىرىلداعان. الايدا، زاڭ زامان تالابىنا ساي وڭدەلىپ، قايتا كەلگەندە دە، ءدال وسى ماسەلە قامتىلعان تۇس قارالمادى.

حوش. قانشا گۋمانيستىك پرينتسيپ ۇستانعانمەن دە، وتباسىندا ءوسۋ قۇقىعى بار بالانىڭ وتانىندا قالۋعا دا حاقىسى بار ەدى. الايدا، ءبىزدىڭ جەتىمەكتەر سانىن ازايتقىمىز كەلدى. اۋرۋ بالالاردى اسىراۋشى ادام تابىلسا، قۇرلىق اسىرىپ، «كوزىن قۇرتىپ»، تىنىشتىق تابۋعا تالپىندىق. ال، اۋرۋ بالانىڭ اي دالاداعى اتا-اناعا نە ءۇشىن قاجەت ەكەنى ءبىزدى الاڭداتقان جوق. ايتپەسە، جەتىم بالالارىنا يە بولا الماي، السىزدىك تانىتىپ وتىرعان ەلدەردەن بالا الىپ جۇرگەن امەريكانىڭ وزىندە قامقورسىز قالعان سابيلەر ميلليونداپ سانالادى دەيدى…

ءبىزدىڭ زاڭدار كوپ رەتتە رەسەي زاڭدارىنىڭ ىزىمەن قابىلدانادى. رەسەي قۇلاعان جەردەن مىندەتتى تۇردە ءبىز دە ءسۇرىنىپ وتەمىز.
بىراق… حالىقارالىق شارتتار نەگىزىندە قامقورسىز بالالارىن شەتەلدىكتەردىڭ اسىراپ الۋىنا بەرۋدى زاڭداستىرىپ، تالاپقا كونسە دە، رەسەي كەش تە بولسا، قوزعالا باستادى. جىميا كۇلىپ، جەتىمەكتەرىن جەتەكتەپ اكەتىپ، ارتىنان جىلاتىپ جۇرگەندەر قيتىعىنا تيگەن سىڭايلى…

تاعى دا پارلامەنتتەگى جاعداي ەسىمىزگە تۇسەدى. وسى شەتەلدىكتەردىڭ بالا اسىراپ الۋىنا بايلانىستى زاڭدى شەگەلەي تۇسەتىن حالىقارالىق كونۆەنتسيا راتيفيكاتسيالاۋعا ۇسىنىلعان. (2005 جىل بولاتىن.) سول كەزدەگى دەپۋتات تيتو سىزدىقوۆ: «قولىمدى شاۋىپ تاستايمىن دەسە دە، كونۆەنتسيانى قولداپ داۋىس بەرمەيمىن»، – دەدى. جالعىز نۇكتەنى باسا قويىپ، بالالار تاعدىرىنا بەيقام قاراعان ارىپتەستەرىنە اعامىز اشۋلى ەدى. جەتىمەكتەردى شەكارا اسىرعانعا تۇبەگەيلى قارسى بولاتىن…

رەسەي ءوز ازاماتتارىن قورعاۋ ءۇشىن جاڭا قادامدارعا بارىپ وتىر. قۇرلىقتان ءارى ءبىز دە قۇلاق ءتۇرىپ كورەيىكشى. وتانىنان وپاسىزدىق كورىپ، جات قولعا بەرىلگەن ءبىزدىڭ جەتىمەكتەر جىلاپ جۇرگەن جوق پا ەكەن؟..

ءنازيرا بايىربەك،
n.bairbek@astana-akshamy.kz

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

three + five =