JEL QWATI – ÜNEMDİLİK KEPİLİ

0 232

Älem boyınşa elektr qwatın tïimdi paydalanw mäselesi kün tärtibine qoyılğanı qaşan. Onıñ balama közin qarastırw üşin sarapşılar talay märte bas qostı. Jalpı, derekke jüginsek, elimizde elektr qwatınıñ toqsan payızı kömir jäne gaz arqılı öndiriledi. Al qalğanı sw elektr beketteriniñ ülesinde.

Bizdiñ memleket ötken jılı üş jılğa arnalğan jel qwatın paydalanw jönindegi bağdarlamada qamtılğan isterdi pısıqtadı. Alğaşqı jospar negi­zinde sağatına 1,82 trïllïon kïlo­vat qwat öndirw közdelgen. Bul iske BUU atsa­lıs­paqşı. Osı atalğan uyım­nıñ Qazaq­standağı resmï ökili Gordon Djon­sonnıñ mälimdewinşe, bağdarlamanıñ ekinşi bölimindegi bes megavattıq jel qwatı beketi Qıtay şekrasına tayaw Joñğar qaqpası mañayınan orın aladı. Atalğan jobanı jüzege asırw maqsatımen Vaşïngtondağı älemdik qorşağan ortanı qorğaw täwelsiz uyımı eki mïllïon dollardan asa qarjı bölgen.

Bizdegi birqatar elektr stansalarınıñ eskirwine baylanıstı elektr qwatınıñ şığını da belgilengen mölşerden asıp ketip otır. Osığan oray Ükimetimiz 2007 jılı «Qazaqstan Respwblïkasında 2007-2015 jıldarda elektr energetïkası salasın damıtw jönindegi şaralar josparı» bağdarlamasın äzirlep, iri ïnnovacïyalıq jobalardı bekitti. Sonıñ nätïjesinde, 2011 jılı qwatı 54 mvt bolatın GJES salınıp, Aqsw GRES-iniñ №2 energoblogı iske qosıldı. Odan keyin qwattılığı 300 mvt Moynaq GES-i paydalanwğa berildi. Desek te, jıl sayınğı öndiris köleminiñ ulğayuı qosımşa energïya közin qarastırwdı mindettewde.

«Ulttıq ïnnovacïyalıq qor» AQ-nıñ deregine jüginsek, 2030 jılğa qaray 46 awdanda qwatı 1 mïllïon kvt/sağ. bolatın jel stansaları salınbaq. Bul jumıs öz därejesinde tïyanaqtı orındalsa, birneşe qwat közi elimizdiñ ïgiligine jumsalatın boladı. Al, bügingi kezde Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ Kentaw qalasında jäne Qarağandı oblısınıñ Şet awdanında jel elektr stansaları salınğan. Osı tusta balama qwattı eselewde bïoqaldıqtardıñ da äseri zor ekenin atap ötkimiz keledi. Beyresmï aqparda körsetilgendey, jıl sayın mal şarwaşılığı salasında qurğaq küyinde 22,1 mïllïon tonna qaldıq boladı eken. Sonday-aq, 17,7 mïllïon ösimdik qaldığın kädege jaratwdıñ tolıq mümkindigi bar. Eger, osılardı ıjdağattı öndewden ötkize bilsek, mol mazwt alwğa jol aşıladı.

2011 jılı elimizde balama qwat közinen alınğan elektr energïyasınıñ möl­şe­ri 423 mïllïon kvt/sağ. teñ. Osı az öl­şemdi arttırw boyınşa BUU Damw bağdar­lamasınıñ ökili eki jıl merzim işinde respwblïka öñirlerine zerttew jürgizgen. Sonda soltüstik aymaqtarda jeldiñ ekpini qattı ekenine köz jetkizipti.

Jetisw ölkesindegi sw jüyesi respwblï­kamızdağı tirşilik näriniñ jar­tısın quraydı. Kezinde munda bes şağın sw elektr stansası iske qosılğan. Al, sw közi tapşı aymaqtarğa jeldiñ qwatın paydalanw mindeti kün tärtibinde tur. Qazir alpısqa jwıq memlekette jel qwatın arttırwğa arnalğan elektr stansaları bar.

Batıs elderinde jılw energïyasınıñ ısırap mölşeri altı payızdı, al elektr energïyası on payızdı qurasa, bizde ol otız ben qırıq payız aralığında. Osınaw olqılıqtı ornına keltirw üşin tozığı jetken elektr stansaların jañalap, qosımşa qwat közin tïimdi paydalana bilwimiz qajet.

Elbası «Qazaqstan-2050» Strategïyası: qalıptasqan memlekettiñ jaña sayasï bağıtı» attı Joldawında bılay dep atap ötti: «Besinşi sın-qater – jahandıq energetïkalıq qawipsizdik. Barlıq damığan elder balamalı jäne «jasıl» energetïkalıq tehnologïyalarğa ïnvestïcïyanı ulğaytwda. 2050 jılğa qaray alğannıñ özinde olardı qoldanw barlıq tutınılatın energïyanıñ 50 % – na deyin öndirwge mümkindik beredi». Osılay dey kele, tabïğat baylığın ornıqtı ekonomïkağa kiriktire bilw qajettigin eskertedi. Al «EKSPO» körmesi ayasında «Bolaşaqtıñ energïyası» taqırıbı talqılanıp, zalalsız balamalı jılw közderdiñ mañızdılığına ekpin beriledi. Osı turğıdan alğanda, Qazaqstan usınğan bul mäseleniñ özindik ornı, salmağı bar.

Şeteldik täjirïbeli mamandar qatı­satın osı körmege bizdiñ el tarapınan da ärtürli sala ökilderi boladı. Ïndwstrïyalandırwdı tïyanaqtı atqarıp kele jatqan elorda qazirden bastap mañızdı iske qızw kirisip ketti. Al joğarıdağı taqırıpqa tuzdıq bolğan – energïyanı ünemdew jolın jawaptı tulğalardan surap bilgen edik. «Qazaqenergïyasaraptama» AQ ma­man­darı joldağan jawapta bılay delin­gen: « 2012 jılı «Energïya ünemdew jäne energïya tïimdiligin arttırw twralı» zañ qabıldadı. Onıñ negizin qa­lay­tın ener­gïya awdïti ekeni anıq. Jal­pı, ener­­gïya awdïti degenimiz – energïya ünem­dewdiñ mümkindigi men älewetin bağalaw jäne qorı­tındı dayındaw maq­sa­tında energe­tïkalıq reswrstardıñ payda­lanwı twralı derek­terdi jïnap, öñdew jäne taldaw. Ayta keterligi, 2013 jıldan bastap ener­getïkalıq qorları eseptew qura­lımen jabdıq­talmağan jaña nısan­dardı tapsırwğa tıyım salınadı. Qazir­gi kezde ener­gïyanı ısırap etpewdiñ eñ tïimdi jolı – jel qwatın paydalana bilw. Osı maqsattı jüzege asırw üşin Astana mañın­dağı Erey­mentaw qalasında qwatı 45 mvt jel elektr stancïyasınıñ qurı­lısı bastalıp ketti».

Jağımdı jañalıqqa bizdiñ de işi­miz jılıp qaldı. «EKSPO-2017» halıq­aralıq körmesinde tağı basqa balama qwat közderiniñ tusawı kesiletinine bek senimdimiz.

Ämirhan ALMAĞANBETOV

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

15 + 13 =