جەل قۋاتى – ۇنەمدىلىك كەپىلى

0 232

الەم بويىنشا ەلەكتر قۋاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قويىلعانى قاشان. ونىڭ بالاما كوزىن قاراستىرۋ ءۇشىن ساراپشىلار تالاي مارتە باس قوستى. جالپى، دەرەككە جۇگىنسەك، ەلىمىزدە ەلەكتر قۋاتىنىڭ توقسان پايىزى كومىر جانە گاز ارقىلى وندىرىلەدى. ال قالعانى سۋ ەلەكتر بەكەتتەرىنىڭ ۇلەسىندە.

ءبىزدىڭ مەملەكەت وتكەن جىلى ءۇش جىلعا ارنالعان جەل قۋاتىن پايدالانۋ جونىندەگى باعدارلامادا قامتىلعان ىستەردى پىسىقتادى. العاشقى جوسپار نەگى­زىندە ساعاتىنا 1,82 تريلليون كيلو­ۆات قۋات ءوندىرۋ كوزدەلگەن. بۇل ىسكە بۇۇ اتسا­لىس­پاقشى. وسى اتالعان ۇيىم­نىڭ قازاق­ستانداعى رەسمي وكىلى گوردون دجون­سوننىڭ مالىمدەۋىنشە، باعدارلامانىڭ ەكىنشى بولىمىندەگى بەس مەگاۆاتتىق جەل قۋاتى بەكەتى قىتاي شەكراسىنا تاياۋ جوڭعار قاقپاسى ماڭايىنان ورىن الادى. اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىمەن ۆاشينگتونداعى الەمدىك قورشاعان ورتانى قورعاۋ تاۋەلسىز ۇيىمى ەكى ميلليون دوللاردان اسا قارجى بولگەن.

بىزدەگى بىرقاتار ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ەسكىرۋىنە بايلانىستى ەلەكتر قۋاتىنىڭ شىعىنى دا بەلگىلەنگەن مولشەردەن اسىپ كەتىپ وتىر. وسىعان وراي ۇكىمەتىمىز 2007 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2007-2015 جىلداردا ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى شارالار جوسپارى» باعدارلاماسىن ازىرلەپ، ءىرى يننوۆاتسيالىق جوبالاردى بەكىتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە، 2011 جىلى قۋاتى 54 مۆت بولاتىن گجەس سالىنىپ، اقسۋ گرەس-ءىنىڭ №2 ەنەرگوبلوگى ىسكە قوسىلدى. ودان كەيىن قۋاتتىلىعى 300 مۆت مويناق گەس-ءى پايدالانۋعا بەرىلدى. دەسەك تە، جىل سايىنعى ءوندىرىس كولەمىنىڭ ۇلعايۋى قوسىمشا ەنەرگيا كوزىن قاراستىرۋدى مىندەتتەۋدە.

«ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق قور» اق-نىڭ دەرەگىنە جۇگىنسەك، 2030 جىلعا قاراي 46 اۋداندا قۋاتى 1 ميلليون كۆت/ساع. بولاتىن جەل ستانسالارى سالىنباق. بۇل جۇمىس ءوز دارەجەسىندە تياناقتى ورىندالسا، بىرنەشە قۋات كوزى ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە جۇمسالاتىن بولادى. ال، بۇگىنگى كەزدە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ كەنتاۋ قالاسىندا جانە قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىندا جەل ەلەكتر ستانسالارى سالىنعان. وسى تۇستا بالاما قۋاتتى ەسەلەۋدە بيوقالدىقتاردىڭ دا اسەرى زور ەكەنىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. بەيرەسمي اقپاردا كورسەتىلگەندەي، جىل سايىن مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا قۇرعاق كۇيىندە 22,1 ميلليون توننا قالدىق بولادى ەكەن. سونداي-اق، 17,7 ميلليون وسىمدىك قالدىعىن كادەگە جاراتۋدىڭ تولىق مۇمكىندىگى بار. ەگەر، وسىلاردى ىجداعاتتى وندەۋدەن وتكىزە بىلسەك، مول مازۋت الۋعا جول اشىلادى.

2011 جىلى ەلىمىزدە بالاما قۋات كوزىنەن الىنعان ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءمول­شە­رى 423 ميلليون كۆت/ساع. تەڭ. وسى از ءول­شەمدى ارتتىرۋ بويىنشا بۇۇ دامۋ باعدار­لاماسىنىڭ وكىلى ەكى جىل مەرزىم ىشىندە رەسپۋبليكا وڭىرلەرىنە زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. سوندا سولتۇستىك ايماقتاردا جەلدىڭ ەكپىنى قاتتى ەكەنىنە كوز جەتكىزىپتى.

جەتىسۋ ولكەسىندەگى سۋ جۇيەسى رەسپۋبلي­كامىزداعى تىرشىلىك ءنارىنىڭ جار­تىسىن قۇرايدى. كەزىندە مۇندا بەس شاعىن سۋ ەلەكتر ستانساسى ىسكە قوسىلعان. ال، سۋ كوزى تاپشى ايماقتارعا جەلدىڭ قۋاتىن پايدالانۋ مىندەتى كۇن تارتىبىندە تۇر. قازىر الپىسقا جۋىق مەملەكەتتە جەل قۋاتىن ارتتىرۋعا ارنالعان ەلەكتر ستانسالارى بار.

باتىس ەلدەرىندە جىلۋ ەنەرگياسىنىڭ ىسىراپ مولشەرى التى پايىزدى، ال ەلەكتر ەنەرگياسى ون پايىزدى قۇراسا، بىزدە ول وتىز بەن قىرىق پايىز ارالىعىندا. وسىناۋ ولقىلىقتى ورنىنا كەلتىرۋ ءۇشىن توزىعى جەتكەن ەلەكتر ستانسالارىن جاڭالاپ، قوسىمشا قۋات كوزىن ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋىمىز قاجەت.

ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى: قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا بىلاي دەپ اتاپ ءوتتى: «بەسىنشى سىن-قاتەر – جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك. بارلىق دامىعان ەلدەر بالامالى جانە «جاسىل» ەنەرگەتيكالىق تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيانى ۇلعايتۋدا. 2050 جىلعا قاراي العاننىڭ وزىندە ولاردى قولدانۋ بارلىق تۇتىنىلاتىن ەنەرگيانىڭ 50 % – نا دەيىن وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى». وسىلاي دەي كەلە، تابيعات بايلىعىن ورنىقتى ەكونوميكاعا كىرىكتىرە ءبىلۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتەدى. ال «ەكسپو» كورمەسى اياسىندا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبى تالقىلانىپ، زالالسىز بالامالى جىلۋ كوزدەردىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەكپىن بەرىلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا، قازاقستان ۇسىنعان بۇل ماسەلەنىڭ وزىندىك ورنى، سالماعى بار.

شەتەلدىك تاجىريبەلى ماماندار قاتى­ساتىن وسى كورمەگە ءبىزدىڭ ەل تاراپىنان دا ءارتۇرلى سالا وكىلدەرى بولادى. يندۋستريالاندىرۋدى تياناقتى اتقارىپ كەلە جاتقان ەلوردا قازىردەن باستاپ ماڭىزدى ىسكە قىزۋ كىرىسىپ كەتتى. ال جوعارىداعى تاقىرىپقا تۇزدىق بولعان – ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ جولىن جاۋاپتى تۇلعالاردان سۇراپ بىلگەن ەدىك. «قازاقەنەرگياساراپتاما» اق ما­مان­دارى جولداعان جاۋاپتا بىلاي دەلىن­گەن: « 2012 جىلى «ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدادى. ونىڭ نەگىزىن قا­لاي­تىن ەنەر­گيا ءاۋديتى ەكەنى انىق. جال­پى، ەنەر­­گيا ءاۋديتى دەگەنىمىز – ەنەرگيا ۇنەم­دەۋدىڭ مۇمكىندىگى مەن الەۋەتىن باعالاۋ جانە قورى­تىندى دايىنداۋ ماق­سا­تىندا ەنەرگە­تيكالىق رەسۋرستاردىڭ پايدا­لانۋى تۋرالى دەرەك­تەردى جيناپ، وڭدەۋ جانە تالداۋ. ايتا كەتەرلىگى، 2013 جىلدان باستاپ ەنەر­گەتيكالىق قورلارى ەسەپتەۋ قۇرا­لىمەن جابدىق­تالماعان جاڭا نىسان­داردى تاپسىرۋعا تىيىم سالىنادى. قازىر­گى كەزدە ەنەر­گيانى ىسىراپ ەتپەۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى – جەل قۋاتىن پايدالانا ءبىلۋ. وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن استانا ماڭىن­داعى ەرەي­مەنتاۋ قالاسىندا قۋاتى 45 مۆت جەل ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرى­لىسى باستالىپ كەتتى».

جاعىمدى جاڭالىققا ءبىزدىڭ دە ءىشى­مىز جىلىپ قالدى. «ەكسپو-2017» حالىق­ارالىق كورمەسىندە تاعى باسقا بالاما قۋات كوزدەرىنىڭ تۇساۋى كەسىلەتىنىنە بەك سەنىمدىمىز.

ءامىرحان الماعانبەتوۆ

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

17 + twenty =