Jaqsınıñ jarı

0 211

«Aqın QosağıNIÑ AWIR TAĞDIRIN SEZINBEDIM…»

Gazetimizdiñ osı sanınan bastap «Jaqsınıñ jarı» degen jaña aydarımızdı aşıp otırmız. Aydar ayasında elimizge belgili azamattardıñ, qalamger ağalarımızdıñ ğumırlıq jarların söyletpekpiz. Irgeli şañıraqtıñ şırağı bolıp otırğan apalarımız ben analarımız otağası jaylı ne aytadı? Qanday qasïetterine süysinedi? Tulğalardıñ jurtına beymälim tustarın, otbasındağı köpke ülgi bolarlıq äreketterin, sözderin ağınan aqtarılıp aytıp bere ala ma? Mine, osı sawaldarğa jawap izdemekpiz…

Munı aytıp otırğan halıqaralıq «Alaş» sıylığınıñ ïegeri, aqın Serik Turğınbektiñ jarı Janna jeñgemiz. Äweli, äñgime törkinin aqınnıñ ömirine az-kem üñilwden bastalıq. Elordadağı S.Seyfwllïn murajay üyin on jılğa jwıq basqarıp, büginge deyin «Süygen jürek», «Asan ata izimen», «Qobız», «Jüregimniñ säwlesi», «Keş kelgen köktem» attı birneşe jır jïnaqtarın oqırmanına usınğan Serik ağamız jetpiske tayasa da şïraq, äli de bir jigitti alıp urar qawqarı bar. Endi, biz aydarımızdıñ talabına oray, aqın jaylı emes, aqındı aqın etken, bastarı bir jastıqta qartayğan üyindegi ğu-mırlıq jarı jaylı äñgime etpek edik…

Qız Jumagülden – kelin Janna…
Aytqanday, Janna apayımızdıñ azan şaqırıp qoyğan esimi – Jumagül eken. Qazaqta qayın atası men qayın ağaların bılay qoyğanda, qayın enesiniñ de atın atamaytın dästür bar. Kelin bolıp tüsken künnen bastap-aq qız Jumagül kelin Jannağa aynaldı. Mine, sodan beri otız jeti jıldıñ jüzi boldı, Serik aqınnıñ üyindegi jeñgeydiñ esimi – Janna. Negizgi mamandığı – matematïka päniniñ muğalimi. Biraq, uzaq jıldar medïcïna salasında qızmet etken. Endi bul – tağdır jazwı.
Öz ata-anası jaylı keyipkerimiz bılay deydi: «Anam – twma talant, aqın, büginde jası 83-te. Kitabı şıqpasa da, el, awıl-aymaq arasında atı mälim. Äkem Izbasar da Sır öñirine belgili jıraw edi». Ïä, osınday uyadan tärbïe alğan qız Jumagül ïnstïtwttı tämamdap, Qostanay oblısına qarastı Taran awdanına joldamamen kelip, muğalim bolıp qızmet etip jüredi. Sekeñ sonda bir issaparımen awdan ortalığına jolı tüsedi, tanısadı, tabısadı, bir-birin unatadı. Alayda, Qozı men Bayanday qol ustasıp, baq qıdırıp, köp jürmegen körinedi. Serik üyiniñ jalğızı bolğandıqtan bolar, bar-joğı eki ayda qosılıp tınadı ğoy. «1975 jıldan beri bir şañıraqtıñ astındamız. Ärbir qwanışımız da, muñımız da ortaq. Är mereytoyımda öleñderin ar-naydı. Biz birge bolğan otız jeti jıl otız jeti kündey öte şıqtı. Bälkim, tüsinisip, mändi, mağınalı ömir sürgendigimizden bolar. Bir-birimizdi renjitpedik, äy despedik», – dep ağınan jarıladı otanası.

Tüzdegi añğaldıq üyde de bar eken
Serik Turğınbektiñ qalamger qurdastarınıñ, zamandastarınıñ arasında añğaldığı, añqawlığı, sengiştigi jïi äñgime taqırıbına aynalıp jatadı. Söytsek, aqın üyde de añğal, añqaw eken. Bul da şabıt ïesine tän minez, qasïet. Al onısına Janna jeñgey şamdanbaydı da. «Sekeñ dükendegi nannıñ qanşa turatının bilmeydi. Üy işilik jumıstarğa basın qatır-maydı. Bir jağınan otağasın üy işindegi ırıñ-jırıñğa aralastırıp, basın awırtqım kelmeydi. Otbası qazınasın özim ustaytındığım da sondıqtan bolar. Äytewir, tapqan, tayanğanın äkelip beredi». Rahattana külip, osını aytqan apay tağı bir sırdıñ uşın tarqattı: «Aqınnıñ jarı bolw qïın» dep jatadı birewler. Al men sonday qïındıqtı sezbedim. Öytkeni, Sekeñ mağan da, otbasına da jaylı, küy talğamaydı, aldına ne qoysam, sonı işip, jep jüre beretini bar. Biraq, qazı-qartanı süyip jeydi, öte qattı jaqsı köredi».

«Özge arwlardan özimdi kem sanamaymın»
Janna apaydıñ mına sözi tipti tañğaldırdı: «Serik ağalarıñ mahabbat twralı öleñderdi jïi jazadı. Olardı oqıp, biletin tamır-tanıs äyelder «Janna, qalay şıdap jürsiñ? Qızğanbaysıñ ba?» deydi. Jo-o-oq! Men qızğanbaymın… Sekeñ mağan özi de aytadı «Ana qızğa ğaşıq boldım, mına qızğa ğaşıq boldım», – dep. Sol ğaşıq bolğan qızdardıñ esimderin de, özderin de bilem. Tipti, közimmen kördim de! Ğaşıq bolwğa turarlıqtay! Ädemi, äybat arwlar! Biraq, men özimdi olardan kem sanamağandıqtan, qızğanğan emespin». Al, kerek bolsa! Ol az deseñiz, «Jalpı, aqınğa ğaşıq bolw kerek, şabıtın şalqıtadı, şığarmaların kögertedi. Sondıqtan men Sekeñniñ ğaşıq bolğanına qosılam!», – dep ağınan tağı jarıldı!
Serik – eldiñ balası, jurttıñ ağası. Sondıqtan üyindegisinen tüzdegi izi köp. Erdiñ basında tündeletip kelip, tañdı atırmay ketip jatatın kezder de bo-ladı. Äsirese, qalam ustağan qawım arasında bul jäyt köp kezdesedi. Jeñge-mizdiñ jaqsı qasïetteriniñ biri, otağasın sonday sätterde «qayda kettiñ, qay-dan keldiñ» dep suraqtıñ astına alıp, mazalamaydı eken.
Sırlı äñgime üstinde apay tağı bir qızıqtı oqïğanı esine aldı: «Men Sekeñe aytam, bir künderi birew «men Seriktiñ balasımın» dep kelip tursa, quşağımdı jaya qarsı alar edim, dep. Söytsem, «Üybay-aw, nege erterek aytpadıñ?!» deydi. Külemiz..
Şaqşaq Jänibektiñ 300 jıldığına arnalğan ülken toy boldı. Bardıq. Oblıstıñ birinşi basşısı bolğan marqum ağay bar edi, «Äy, Janna, Serik qayda» dedi oqıstan kelip qalıp. Artıma qarap qalsam, köp adamnıñ işinde Sekeñdi bir qız süyip tur eken. «Äne-e, süyisip tur», – dedim qolımmen nusqap sol jaqtı. Añ-tañ bolıp qaraydı älgi ağay betime. «Mässağan, ne degen salmaqtı ediñ, ne degen şıdamdı ediñ?!», – dep basın şayqaydı ğoy..».

Kişkene şañıraq qonaqtan arılmağan
Jas januya bolğan soñ, tarşılıq ta boladı, joqşılıq ta boladı. Seriktiñ otbası munday kezeñdi Almatıda bastan köp ötkeripti ğoy. On toğız şarşı metr ğana üyde altı adam turğan eken. Özderiniñ balaları bar, twğan-twıstar bar. Sosın Sekeñniñ anası bar. Aytqanday, Janna jeñgey enesin öz qolımen mäñgilik saparğa arwlap şığarıp salğan. Ol kisi twralı «Keremet äwlïe kisi edi, «Ene» deytinmin. Ömir boyı Serikpen turdı. Sebebi, jalğızı edi Sekeñ. Basqa bawırınan örbigen ul-qızdarınıñ bäri şetinep ketken eken», – deydi.
Şağın ğana şañıraqtan qonaq arılmağan körinedi. Qaydan arılsın, özi aqınnıñ üyi bolsa! Olardı kütwden, şığarıp salwdan apayımız jalıqpaptı. «Twra bir aqıldasıp alğanday, kezek-kezegimen kelip-ketetin edi. Olar bizdi üy, şañıraq dep kelgen soñ qwana qarsı alatın edim. Ondayda, keyde Seriktiñ özi ığırı şığadı. «Jazw jaza almay qaldım, kitap oqï almay qaldım, waqıtım ötip baradı», – dep mağan işindegisin aytatın kezderi boladı. Men basw aytatın edim. «Bizdi arqa tutıp, üyimiz bar dep kelip otır, şıda» deymin. Köptegen aqın-jazwşılardıñ otbasılarımen aralas-quralas boldıq. Äsirese, Keñşiliktiñ üyimen…», – dep Janna jeñgey ötkenge köz tastadı. Özi – otbasındağı on tört balanıñ ülkeni. Köpşilikke üyrengeni de sondıqtan. «Äjem marqumnan qalğan dästür, üyimizdiñ tabaldı-rığınan qonaq attasa boldı, şäyimizdi qoya beremiz», – deydi tağı.

«Tuñğış nemere degen tätti eken»
«Tuñğış nemeremiz – Älïhan. «Nemere öz ul-qızıñnan tätti boladı» degenge sene qoymaytın edim. Rasında, nemere degenniñ ornı bölek eken ğoy. Älïhan äygili Alaş arısı Älïhan Bökeyhan twılğan küni dünïege keldi. Sol kezde, Sekeñ ekewmizdiñ qwanğanımızdı tilimmen aytıp jetkize almaymın! Dastarhandı aynalıp, balaşa sekirip qwanıp, bir-birimizdi quşaqtap, sonday şattanıp edik. Mine, Serik atadan jalğız bolsa, özinen ergen jalğız tuyağınan twğan Älïhan jelkildep ösip keledi». Munı apay erekşe qwanışpen şattanıp ayttı. Aldında oynap otırğan Älïhanın quşırlana ïiskeydi. Älïhanday eldiñ azamatı bolsın, layım!
Aqın, jazwşı halqı Allanıñ süygen quldarı emes pe? Apay özin ğumırlıq jarınıñ sol Täñir bergen talantın şığarwğa, damıtwğa, örkendetwge süyew, demewşi, qoldawşı bolwı kerektigin biledi. Seriktiñ eñ birinşi oqırmanı da, sınşısı da özi eken. Öytkeni, onıñ jazğandarınıñ barlığın komp'yuterde, burınıraqta «Zïnger» degen maşïnkada teretinin aytadı. Şığarmalarınıñ artıq, kem tustarın bayqay qalsa, eskertw aytatın da – özi. «Men oqırmannıñ közimen qaraymın ğoy. Biraq, meniñ eskertwlerime birde qulaq asıp tüzep jatsa, birde elemeydi de», – deydi ol.
Endi bilip jüriñiz, Serik Turğınbektiñ eldi süysintken şığarmalarınıñ tuñğış oqırmanı da, sınşısı da jarı Janna Turğınbek!

Ashat RAYQUL

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

five × one =