Ulıstıñ ulan-asır toyı

0 122

Jaynağan jasıl älem

Jañarw men jasarwdıñ, baq-bereke men molşılıqtıñ bastawı sanalatın äz-Nawrızdı büginde är qazaqstandıq asığa kütip, jalpıulttıq meyram retinde keñinen atap ötedi. Äsirese, Ulıstıñ ulı küninde Alaş jurtı arqa-jarqa bolıp, ädemi köñil-küymen, keñ peyilmen qarsı aladı. Alaştıñ är azamatı üşin Nawrızdıñ jöni de, jolı da bölek.

Astanadağı ulı meyramnıñ sän-saltanatına awa rayınıñ salqındığı da äser ete alğan joq. Tañerteñgi sağat toğızdan asa elorda jurtşılığı «Qazaq eli» monwmenti alañına jïnala bastadı. Merekelik alañ köz tartarlıqtay körkem bezendirilipti. Onıñ jïıntıq kelbeti birıñğay sïmvoldıq ansambl'di quraydı. 40-tan astam aqşañqan kïiz üy tigilgen alañnıñ är elementi belgili bir mağına beredi. Eñ bastısı, bäri de ulttıq salt-dästürimiz ben ädet-ğurpımızdan sır şertedi.

Negizgi ortalıqsahnanıñ bezendirilwiniñ özi erekşe. Jılan bastağan 12 jıldı beynelegen haywanattar doğa tärizdes «Kün şapağı qaqpasın» aynala küzetip tur. Kün nurına şomılğan osı qaqpanıñ ar jağına ötseñiz, köşpelilerdiñ ğajayıp älemine tap bolasız.

Awmağı 1620 şarşı metrdi quraytın sahnanıñ jïekteri saqtardıñ altın buyımdarı men petroglïf ülgilerindegi türli beynelermen sändelipti.

Qaq ortada – dïametri 8h8 bolatın ülken LED-dïspley ornatılğan.

Merekelik şara 500-den astam adam qatısqan horeografïyalıq-qoyılımmen bastaldı. Bul aytwlı şaranı jurtşılıqpen birge, QR Prem'er-mïnïstr Serik Ahmetov jäne Astana qalasınıñ äkimi Ïmanğalï Tasmağambetov, basqa da el azamattarı tamaşaladı.

Horeografïyalıq körinistiñ ön-boyı tabïğattıñ tülewin ayşıqtadı. Alğaşqı sätte qoyılım qıs pen köktemniñ kezdeswin swrettep, qıstıñ qoştaswın beyneledi. Budan keyin kenet aynala jasıl älemge bölenip, tabïğat tülegendey äser etti. Kün men tünniñ teñelwin, jerdiñ bwsanıp, köktiñ şığwın şeber beynelegen ärtister sahnanı nağız Nawrız naqıştarına böledi.

Salt-dästür saltanatı

Qoyılım äri qaray qazaqtıñ salt-dästürin ayşıqtağan «Nawrız şerw» attı teatrlandırılğan etnografïyalıq körinispen jalğastı. Aqsaqaldı abızdar men aq kïmeşekti äjeler aq tilegin aqtarıp, merekeniñ ajarın aşa tüsti. Qazaqstandı mekendegen türli etnos ökilderi de Ulıstıñ ulı küni qurmetine öz än-bï şaşwın ala kelipti.

Merekelik bağdarlama elimizge belgili öner qayratkerleriniñ koncertine ulastı. Atap aytqanda, Ramazan Stamğazïev, Qaraqat Äbildïna, «Qoñır», «Asıl» toptarı jäne koncertke alıs-jaqınnan arnayı kelgen qonaqtar: türkïyalıq Ferïel' Başel', başqurtstandıq F.Gaskarov atındağı Memlekettik akademïyalıq bï teatrı önerimen şaşw şaştı.

Koncerttik bağdarlama soñında sahnağa külli önerpazdar şığıp, kökke birıñğay aq tüsti 5 mıñ şar uşırdı. Bul elimizdiñ aspanı aşıq, köñilimiz kirbiñsiz aq bolsın, dastarhanımız ärdayım aqqa tolıp, molşılıq bolsın degen izgi tilekti bildiredi.

Merekelik mäzirdiñ özi qanday…

Bïılğı elordadağı nawrız toyına elimizdiñ öñirleri, atap aytqanda, Aqmola, Qostanay, Pavlodar, Soltüstik Qazaqstan, Oñtüstik Qazaqstan, Qızılorda, Qarağandı oblıstarı men Almatı qalasınıñ toyşı qawımı kelip, astanalıqtarğa öz tartwların usındı.

Aymaqtar özderi tikken kïiz üylerin oyu-örnektermen zerlep, arnayı jasandırğan. Olardıñ ärqaysısınan kümbirlegen küyler men änder tögilip, qazaqtıñ qonaqjaylılıq ahwalı anıq añğarıladı.

«Qazaq eli» monwmenti alañındağı budan basqa da qızıqtar öz aldına bölek äñgime. Alañda nağız mereke mäziriniñ körigi qıza tüsken. Bir jerde ağaştan jasalğan buyımdar men zergerlik, keramïkalıq zattardıñ, mwzıkalıq aspaptar men ädemi kartïnalardıñ sawdası jürip jatsa, endi birinde süt, nan önimderiniñ järmeñkesi qızğan.

Kïiz üylerdiñ aldında ülken sahnadan basqa, tağı bir kişi sahna da tigilgen. Onda qazaqtıñ ulttıq oyındarı ötti. Balwandar beldesip, bilektiler arqan tartıstı. Keybirewler alañnıñ ortasına qoyılğan arnayı üstelderde toğız qumalaq oynap, märe-säre. Jeti qazınanıñ biri qumay taz da, qıran bürkit te osında.

Eldiñ merekelik köñil-küyin köterip jürgen köşpeli cïrk ärtisterin de közimiz şaldı. Bul jolı körermender almatılıqtardıñ önerin tamaşaladı. Sayqımazaqtar birden jurtşılıqtı üyirip äketti. Olar oyındarına körermenderdi de qatıstırıp, köñilin serpiltip tastadı. Şığırşıqpen sekirgen qanden ïtter men salmağı 40 keli, uzındığı tört metrge jwıqtaytın jılannıñ sahnalıq körinisi – jurtşılıqtı bey-jay qaldırğan joq.

150 tonnadan astam önim satıldı

Aq dastarhansız, dämdi tağamsız toydıñ sän kele me?! Ulıstıñ ulı küninde uyımdastırwşılar toyğa jïnalğan qawımğa tegin däm taratwdı da umıtqan joq. Resmï mälimetke süyensek, mereke küni 20 mıñ bawırsaq pisirilip, 10 mıñ üles palaw men köje äzirlengen.

Jalpı, nawrız toyı kezinde 100-den astam önim öñdewşi käsiporınnıñ önimderi usınılıp, arzan bağamen 150 tonnadan astam önim satılğan. Atap aytqanda, 3 tonnadan astam jeñsik et, 22 tonna şujıq, 20 tonna süt, 15 tonna künbağıs mayı, 1,5 tonna jumırtqa, 0,5 tonna sañırawqulaq önimi, 15 tonna nan men kondïter önimi, 3 tonna qımız, 1 tonna şubat, 2 tonna bal, 3 tonna konfet, basqa da köptegen önimder satılıptı.

Erekşe keyiptegi elorda

Bïılğı toydıñ bir erekşeligi – Nawrız merekesi Astananıñ 15 jıldığımen tuspa-tus kelip otır. Mereke külli qawım bolıp ıjdahattı äzrlenwiniñ bir sırı osında jatır. Bïıl elordanıñ köşeleri men dañğıldarınıñ özi meyramğa say erte qamdanıp, erekşe bezendirilgenin bayqağan bolarsız?! Sayabaqtar men alañdardıñ özine türli naqıştağı müsinder men kompozïcïyalar ornatıldı.

Toydıñ şırayın aşqan bezendirwlerge az küş jumsalmağan. Tek iri köşelerdiñ boyına 1250 jalawşa, 200-den astam kök tw jelbiredi. Adam ayağı üzilmeytin jerlerge 60 bïlbord, 50 şaqtı şağın arhïtektwralıq kompozïcïyalar, basqa da köptegen körkem müsinder ornalastırılğan.

Bïıl Astananı ärlewmen «Advart» kompanïyası aynalısqan eken. Olar köşelerge ilingen jalawşalardıñ özine 20 mıñ şarşı metr mata ketkenin alğa tartadı.

Ïä, elordadağı Nawrız toyı bïıl qay jağınan da erekşe ötkenin atap ötw qajet. Burınğıday emes, qazirgi küni Ulıstıñ ulı künine degen közqaras özgerdi. Ulttıq meyramımız öziniñ nağız ulttıq sïpatına ene bastağanı qwantadı.

Jurtşılıq büginde Nawrızdı nawqandıq mereke dep emes, jalpıhalıqtıq meyram, qazaqtıñ jaña jılı, jıl bastawı dep qabıldaydı. Osınaw ulıq meyramğa oray halıqtıñ bes kün demalwınıñ özi Nawrızdıñ qazaq eli üşin ornı bölek, erekşe meyram ekendigin añğartsa kerek.

Qımbat NURĞALÏ

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

two + 5 =