ۋاقىت تالابىمەن ۇندەسەدى

0 160

جاڭا ساياسي باعىتتى ايقىنداپ كورسەتكەن ەلباسىنىڭ حالىققا جولداۋى قازاقستاندىق قاۋىمعا ۇلكەن وي سالدى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاق ەلىنىڭ ورنىقتى دامۋىن ءارى قاراي جالعاستىرا وتىرىپ، ەڭ مىقتى دامىعان 30 ەلدىڭ ساناتىنا قوسىلۋ بولىپ وتىر.

پرەزيدەنت ۇسىنعان «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسى – ەلىمىزدىڭ بولاشاق تابىستارىنىڭ، ۇستىمىزدەگى عاسىرداعى ۇزاق جولىنىڭ باعدارى، باستى قۇجات. پرەزيدەنت اتالمىش جولداۋىندا لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ماسەلەسىن دە كوتەرىپ، سول باعىتتا قانداي جۇمىستار جاسالۋ كەرەك ەكەندىگىن ايتىپ تاپسىردى.
جالپى، قازاق جازۋىنىڭ تاريحىنا توقتالار بالساق، ءبىزدىڭ جازۋ مادەنيەتىمىز بۇرىن بولمادى، كەيىننەن قالىپتاستى دەگەن پىكىر ايتقاندار دا بولعان. مۇنىڭ ءبارى بەكەر ءسوز. مادەنيەتى بار ەلدىڭ جازۋى بولمادى دەگەننىڭ ءوزى اقىلعا سىيمايدى. تۇركى مادەنيەتىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەتكە قوسقان سۇبەلى ۇلەسى – ورحون-ەنيسەي جازبا ەسكەرتكىشتەرى. بۇل جازۋدى العاش وقىپ، تۇسىندىرگەن عالىم ۆ.تومسون «رۋنيكالىق» جازۋ دەپ اتادى. ورحون جازۋلارى – جەرگىلىكتى رۋ تاڭبالارىنا ۇقساس، گەومەتريالىق پىشىندەگى، يدەوگراممالىق تۇرىكتەردىڭ وزىندىك جازۋى. كەيىن تۇرىك جازۋىن اراب ءارپى اۋىستىرعانىمەن، بۇل مادەني قازىنا ءوز قۇندىلىعىن جوعالتقان جوق.

بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ورىس عالىمى كيريلل مەفودي ۇسىنعان ءالىپبيدى قولدانىپ كەلدىك. ءبىلىم، عىلىم سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىمىز دە، اقىن-جازۋشىلارىمىزدىڭ تۋىندالارى دا وسى الىپبيمەن جازىلىپ شىقتى. ياعني، بۇل ءالىپبي كەزىندە وتە قولايلى جانە قازاق مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا، ونى جاريا ەتۋدە اتالعان ءالىپبيدىڭ ءرولى زور بولدى.

ال، ەندى ءبىز بۇگىندە الەمدىك اقپاراتتىق كەڭىستىكتە ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ەلمىز، تەحنولوگياسى مىقتى دامىعان ەلدەرمەن يىق تىرەسە العا جىلجىپ ەلباسى قويعان ماقسات – دامىعان 30 ەل قاتارىنا قوسىلامىز دەسەك، وندا لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن وزەكتى ماسەلە دەپ بىلەمىن. سەبەبى، قازىرگى زامان – شەكسىز اقپارات، كومپيۋتەر زامانى، ەگەر ۋاقىت تالاپ ەتىپ وتىرعان دامۋ پروتسەسىنەن قول ءۇزىپ قالساق، وندا ەلىمىزدىڭ بولاشاقتاعى جەتەر جەتىستىكتەرىنە تەجەۋ قويعانىمىزبەن بىردەي.

لاتىن الىپبيىنە كوشكەندە ەرتەڭ ءبىر ۇلكەن قيىنشىلىقتار تۋىندايدى ەكەن دەپ قورقاتىنداي دا ەشتەڭە جوق. مەنىڭ ويىمشا، جاڭا الىپبيگە كوشۋگە حالىق دايىن سياقتى. سەبەبى، ينتەرنەتتىڭ، ۇيالى تەلەفوننىڭ كومەگىمەن حات، اقپارات الماسۋلاردا لاتىن ءالىپبيى قولدانىلىپ ءجۇر. ياعني، ءبىز لاتىن ءالىپبيىن قالاساق تا، قالاماساق تا، ۋاقىتتىڭ تالابى سول، كيريلليتسا الىپبيىنە قاراعاندا لاتىن ءالىپبيىنىڭ ۇستەمدىگى جىلدان-جىلعا كۇشەيۋدە.

لاتىن الىپبيىنە كوشۋ بارىسىندا ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالداردى قىسقا مەرزىم ىشىندە قايتا وڭدەپ شىعارۋ جۇمىستارى وتە مۇقياتتىلىقتى تالاپ ەتەدى. ويتكەنى، جاس ۇرپاقتىڭ ساۋاتتىلىعى، جاڭا ءالىپبيدى تەز مەڭگەرىپ الۋى وسى جۇمىستىڭ ساپاسىنا تۋرا بايلانىستى بولماق.

قازاقتىڭ ءالىپبيى باسقا تۇركى تىلدەس باۋىر ەلدەردىڭ الىپبيىمەن بىردەي تاڭبالانسا، تىپتەن جاقسى. قازاقستاننىڭ شىعارماشىلىق قۇندىلىقتارى بارشا تۇركى الەمىنە ورتاق، تۇسىنىكتى بولىپ، تاريح، ءبىلىم-عىلىم سالاسىنداعى قارىم-قاتىناس ودان ءارى تەرەڭدەي تۇسۋىنە سەبەبىن تيگىزەتىن دۇنيە بولار ەدى. دىبىستاردىڭ لاتىن الىپبيىندە ورتاق، دۇرىس تاڭبالانۋى بۇكىل تۇركى حالىقتارىن بىرىكتىرەتىن قۇرال ەكەندىگى دە جاسىرىن ەمەس. بىزدەن بۇرىن لاتىن الىپبيىنە كوشكەن باۋىرلاس ەلدەردىڭ جىبەرگەن كەمشىلىكتەرىن جىبەرمەۋگە تىرىسۋ كەرەك. ويتكەنى، ءار دىبىستىڭ دۇرىس تاڭبالانۋى – قوعامنىڭ ساۋاتتىلىعىنىڭ كەپىلى. ءبىر دىبىستى قوسارلانعان ەكى تاڭبامەن تاڭبالاۋدان بويىمىزدى الشاق ۇستاعانىمىز ءجون.

قازاقتىڭ جازۋ مادەنيەتىن لاتىن الىپبيىمەن تاڭبالاۋ ماسەلەسىن چينوۆنيكتەر ەمەس، لينگۆيست عالىمداردان قۇرىلعان جۇمىس توبى شەشسە، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

جالپى، لاتىن الىپبيىنە كوشەتىن ۋاقىت ابدەن جەتتى جانە بولاشاقتا لاتىن ءالىپبيى قوعامنىڭ رۋحاني تۇرعىدان باي تۇسۋىنە دە ىقپالى زور دەپ سەنەمىن.

قانىبەك بيجان

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

three + 5 =