Twrïzmge ne tosqawıl?

0 101

Jaqında Parlament mäjilisinde twrïstik qızmetke qatıstı zañ jobası talqılandı. Otırısta Mäjilis törağası Nurlan Nığmatwlïn «twrïstik qızmetti damıtw jönindegi zañ jobasın paydalanıp, byudjet qarajatın jeke sektorğa quyudıñ eş qajeti joq. Ulttıq kompanïyalar arqılı byudjetti jeke sektorğa bere salsaq, keyin ebin tawıp esep beredi de qutıladı. Sondıqtan bizdiñ kompanïyalardıñ bäsekege qabiletin arttırw kerek. Ol üşin twrïstik kompanïyalardı jïnap, tıñdap, olardıñ negizgi mäselesin uğıp alw kerek. Kompanïyalardı qurıp tastağan salalar jeterlik. Özderin «awqattı bïznesmen» sanaydı, biraq onıñ barlıq bïznesi memlekettik jäne kvazïmemlekettik tenderge baylanğan. Soqır tïın ïnvestïcïya, bir tehnologïya da alıp kelgen joq» dep aşı şındıqtıñ betin aştı.

Qazaqstanda twrïzmniñ barlıq türin damıtwğa qajetti şart-jağday tolıq. Geografïyalıq jäne klïmattıq jaqtan alıp qarasaq ta Qazaqstannıñ oñtüstik, soltüstik, batıs, şığıs öñirleriniñ tabïğatı, awa rayı bir-birinen özgeşe. Bul Qazaqstanda jıl boyı, tört mawsımda da twrïzm şarwaşılığın şalqıtwğa asa tïimdi. Körinisi köz sürindiretin Bwrabay, Bayanawıl, Katonqarağay, Qarqaralı sïyaqtı körkem öñirler de, Şarın şatqalı, Saq qorğanı, Mañğıstaw tübegi sïyaqtı ğajayıp jerler de, Qoja Ahmet YAsawï kesenesi, Ayşa bïbi, Arıstan bab kesenesi sïyaqtı mädenï, tarïhï muraları da, Kaspïy, Balqaş köli, Alaköl sïyaqtı jağajaydıñ keremetin sezindiretin swlı alqaptar da köp. Şıñğa şığwşılardı, tawğa örmelewşilerdi, qumdı şöldi jayaw nemese velosïpedpen aralawşılardı, şañğı tebwşilerdi bawrawğa da Qazaqstannıñ mümkindigi mol. Al mädenïet, salt-dästür turğısınan söz qozğasaq, qazaq ultınıñ bay salt-sanasımen, ulttıq oyındarımen de sayahatşılardı bawrawğa boladı. Biraq bizdiñ el sol deñgeyge jete almay otır. Sebebi Qazaqstan Ükimeti twrïzmdi damıtw twralı san türli josparlar jasağanımen, onıñ qaytarımı şamalı. Bılayşa aytqanda, «üydegi esepti bazardağı sawda buzadı» degendey, Parlament qabırğasında otırıp jasay salğan zañ-zakondar tusawlı attay tıpırlağan twrïzmge tıñ serpin bere almay otır. Qanşa jospar jasalğanımen, twrïstik orındardıñ köbiniñ şart-jağdayı äli naşar. Bäri mawsımdıq sïpattı sayahattıñ şeñberinen şığa almaydı. Jazdıñ bir-eki ayında işki jäne sırtqı twrïzm azdap jandanğanı bolmasa, qalğan waqıtta «qısqı uyqığa» ketedi. Ïnfraqurılımdarı da damımağan. Bwrabay sïyaqtı şart-jağdayı körimdew öñirlerdiñ bağası qazaqstandıqtardıñ tabatın tabısımen salıstırğanda öte qımbat. Osıdan barıp elimizde «Bwrabayda bir apta demalğannan Dwbayğa barğan tïimdi» deytin közqaras qalıptasqan. Al Şığıs Qazaqstan oblısı sïyaqtı sayahat şarwaşılığın damıtwğa suranıp turğan öñirlerdiñ twrïzmge qatıstı mäselesi şaş etekten.
Şığıs Qazaqstan oblısına barğan sayahatşılardıñ Berel qorımı men Rahman Qaynarına at basın burmaytını kemde kem. Biraq bul öñirdiñ tabïğatın körip tamsanğanıñmen, jolın körseñ qarnıñ aşadı. Soñğı jıldarı salınğan asfal't joldıñ özi qazaq tarïhında ğana emes, tutas adamzat mädenïetinde ayrıqşa mañız alatın Berel qorımına jetpegen. Atap aytqanda, Katonnan arı salınğan jol Buqtırmadan ötip, aynalıp Aqbulğaq özeniniñ jağasına kelgende pışaqpen keskendey şort üziledi. Arğı jağında tayaq tastam jerde Berel qorımı tur. «Qazaq mädenïetiniñ altın eskertkişi» sanalatın sol qorımğa täwelsizdik alğan 30 jıldan beri on şaqırım jol da salınbaptı. Jatatın qonaq üy de, ıstıq şay işetin ashana da joq. Az degende 200 şaqırımğa jwıq jol jürip barğan sayahatşılar şağın mwzeydi, tarïhï qorımdı köredi de qaytadı. Dünïege äygili tarïhï ornı bar, tabïğatı sıñsığan äsem ölkedegi twrïzmge osınday ğana jağday jasalğanda onıñ arğı jağındağı Rahman Qaynarı twralı aytw artıq. Asqar tawğa jılanşa örmelegen tas jolda tuğırı bïik maşïna, täjirïbeli jürgizwşi bolmasa, ekiniñ biri qoy tastardan qarğıtıp kölik jürgize alar emes…
Biz bul arada Bereldi tekten-tekke awızğa alıp otırğanımız joq. Berel – Qazaqstan twrïzmniñ brendi bolwğa layıq jer. Tarïhı adamzattıñ bizdiñ zamanımızdan burınğı 3-4 mıñ jılınan sır şertse, tabïğatı körgen janğa tañday qaqtıratın munday äsem ölke älemde kemde kem. Mine, osınday tarïhı da, tabïğatı da özgeşe öñirde twrïsterge eşqanday jağday jasalmağanın eskersek, bizdiñ ükimettiñ twrïzmdi damıtamız degeni bayansız jospar emes pe degen oyğa kelesiñ.
Bir qızığı, sol Bereldiñ özinde ïnvestorlardıñ qarjı salwına jan-jaqtan qat-qabat tosqawıldar qoyılğan. Mäselen, Berelden «qonaq üy salıp, ashana aşıp, twrïstik älewetin kötereyik» dep talpınğan qaltalı azamattar da bolıptı. Biraq aqır ayağında qujat jumısınan şarşap, ümitin üzipti. «Berelden ashana, qonaq üy salw üşin Mädenïet jäne sport mïnïstrligi, ulttıq parkterdi basqarw ornı jäne jergilikti äkimşilik sındı 3-4 quzırlı orınnıñ ruqsatın alw kerek eken. Biraq bul mekemelerdiñ arasındağı jumıs bölinisi anıq emes. Biri birine silteydi, biri maquldağan närseni ekinşisi teriske şığaradı. Büytse qaytıp jumıs jüredi» dep keyistik tanıttı atın atamawdı ötingen bir ağamız. Demek, Qazaqstan ükimeti twrïzmdi damıtamız dep urandağanımen, onı damıtwdıñ jäne ïnvestorlardı ıntalandırwdıñ tetigin äli künge deyin durıs şeşe alğan joq.
Ekinşi turğıdan alğanda, şağın käsipkerlikpen şuğıldanatın azamattardıñ twrïzmmen aynalıswına beriletin mümkindikten göri ayağınan şalatın kedergiler köp. Intımaq Äbew esimdi azamattıñ Bwrabay mañınan jeke menşik jer alıp, endi sol jerine twrïsterdi qabıldaytın qonaq üy, ashana salw üşin qujat jumıstarın bitirem dep tabanınan tozıp jürgenine bir jılğa tayaptı. Qazirge deyin sol salağa qatıstı «alpıs ata, jetpis jezdesin» tügendegen ol da tığırıqqa tirelgenin aytadı. Elimizdiñ zañı boyınşa, awıldıñ şetindegi öz jerin paydalanw üşin de sol awıldağı turğındardıñ aldınan ötip, kelisimin alwı kerek eken. Al awıl turğındarı «aqşañ köp bolsa awıldıñ awızsw mäselesin şeşip ber nemese mektep qurılısına kömektes, sodan keyin sağan qol qoyıp bereyik, äytpese seniñ jeke paydañ üşin ruqsat bere almaymız» dep keri tolğaptı. «Men qolımdağı qarjımdı jol jöndep, mektep salwğa jumsasam, erteñ twrïzm salasımen qalay aynalısamın? Esesine sawdam jürse, jumısşınıñ bärin sol awıldan alsam, et, süt önimderin de sol awıl turğındarınan satıp alsam, olarğa da tïimdi boladı dep oylap edim. Sayahatşı köbeyse, awıl turğındarı da aqşa tappay ma? Biraq zañ solay» dep bası qatıp otır.
Demek, elimizde käsipkerlerdiñ twrïzm şarwa­şılığımen aynalıswına kedergi köp. Käsipkerler şağın qarjımen twrïzm salasına aralasayın dese, köp tosqawılğa jolığadı. Al birden mïllïardtap qarjı salğanmen, birer jılda şığının ötey almaytındıqtan, iri käsipkerler Qazaqstannıñ twrïzm salasına köp qarjı salğısı kelmeydi. Onıñ üstine käsipkerlerdiñ tabısına ortaqtasqısı kelip, älimjettilik jasaytın qolınıñ büri bar şeni barlar da joq emes.

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

3 × three =