تۋريزمگە نە توسقاۋىل؟

0 101

جاقىندا پارلامەنت ماجىلىسىندە تۋريستىك قىزمەتكە قاتىستى زاڭ جوباسى تالقىلاندى. وتىرىستا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين «تۋريستىك قىزمەتتى دامىتۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىن پايدالانىپ، بيۋدجەت قاراجاتىن جەكە سەكتورعا قۇيۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. ۇلتتىق كومپانيالار ارقىلى بيۋدجەتتى جەكە سەكتورعا بەرە سالساق، كەيىن ەبىن تاۋىپ ەسەپ بەرەدى دە قۇتىلادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ كومپانيالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن تۋريستىك كومپانيالاردى جيناپ، تىڭداپ، ولاردىڭ نەگىزگى ماسەلەسىن ۇعىپ الۋ كەرەك. كومپانيالاردى قۇرىپ تاستاعان سالالار جەتەرلىك. وزدەرىن «اۋقاتتى بيزنەسمەن» سانايدى، بىراق ونىڭ بارلىق بيزنەسى مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك تەندەرگە بايلانعان. سوقىر تيىن ينۆەستيتسيا، ءبىر تەحنولوگيا دا الىپ كەلگەن جوق» دەپ اششى شىندىقتىڭ بەتىن اشتى.

قازاقستاندا ءتۋريزمنىڭ بارلىق ءتۇرىن دامىتۋعا قاجەتتى شارت-جاعداي تولىق. گەوگرافيالىق جانە كليماتتىق جاقتان الىپ قاراساق تا قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك، سولتۇستىك، باتىس، شىعىس وڭىرلەرىنىڭ تابيعاتى، اۋا رايى ءبىر-بىرىنەن وزگەشە. بۇل قازاقستاندا جىل بويى، ءتورت ماۋسىمدا دا تۋريزم شارۋاشىلىعىن شالقىتۋعا اسا ءتيىمدى. كورىنىسى كوز سۇرىندىرەتىن بۋراباي، باياناۋىل، كاتونقاراعاي، قارقارالى سياقتى كوركەم وڭىرلەر دە، شارىن شاتقالى، ساق قورعانى، ماڭعىستاۋ تۇبەگى سياقتى عاجايىپ جەرلەر دە، قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى، ايشا ءبيبى، ارىستان باب كەسەنەسى سياقتى مادەني، تاريحي مۇرالارى دا، كاسپي، بالقاش كولى، الاكول سياقتى جاعاجايدىڭ كەرەمەتىن سەزىندىرەتىن سۋلى القاپتار دا كوپ. شىڭعا شىعۋشىلاردى، تاۋعا ورمەلەۋشىلەردى، قۇمدى ءشولدى جاياۋ نەمەسە ۆەلوسيپەدپەن ارالاۋشىلاردى، شاڭعى تەبۋشىلەردى باۋراۋعا دا قازاقستاننىڭ مۇمكىندىگى مول. ال مادەنيەت، سالت-ءداستۇر تۇرعىسىنان ءسوز قوزعاساق، قازاق ۇلتىنىڭ باي سالت-ساناسىمەن، ۇلتتىق ويىندارىمەن دە ساياحاتشىلاردى باۋراۋعا بولادى. بىراق ءبىزدىڭ ەل سول دەڭگەيگە جەتە الماي وتىر. سەبەبى قازاقستان ۇكىمەتى ءتۋريزمدى دامىتۋ تۋرالى سان ءتۇرلى جوسپارلار جاساعانىمەن، ونىڭ قايتارىمى شامالى. بىلايشا ايتقاندا، «ۇيدەگى ەسەپتى بازارداعى ساۋدا بۇزادى» دەگەندەي، پارلامەنت قابىرعاسىندا وتىرىپ جاساي سالعان زاڭ-زاكوندار تۇساۋلى اتتاي تىپىرلاعان تۋريزمگە تىڭ سەرپىن بەرە الماي وتىر. قانشا جوسپار جاسالعانىمەن، تۋريستىك ورىنداردىڭ كوبىنىڭ شارت-جاعدايى ءالى ناشار. ءبارى ماۋسىمدىق سيپاتتى ساياحاتتىڭ شەڭبەرىنەن شىعا المايدى. جازدىڭ ءبىر-ەكى ايىندا ىشكى جانە سىرتقى تۋريزم ازداپ جاندانعانى بولماسا، قالعان ۋاقىتتا «قىسقى ۇيقىعا» كەتەدى. ينفراقۇرىلىمدارى دا دامىماعان. بۋراباي سياقتى شارت-جاعدايى كورىمدەۋ وڭىرلەردىڭ باعاسى قازاقستاندىقتاردىڭ تاباتىن تابىسىمەن سالىستىرعاندا وتە قىمبات. وسىدان بارىپ ەلىمىزدە «بۋرابايدا ءبىر اپتا دەمالعاننان دۋبايعا بارعان ءتيىمدى» دەيتىن كوزقاراس قالىپتاسقان. ال شىعىس قازاقستان وبلىسى سياقتى ساياحات شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا سۇرانىپ تۇرعان وڭىرلەردىڭ تۋريزمگە قاتىستى ماسەلەسى شاش ەتەكتەن.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنا بارعان ساياحاتشىلاردىڭ بەرەل قورىمى مەن راحمان قاينارىنا ات باسىن بۇرمايتىنى كەمدە كەم. بىراق بۇل ءوڭىردىڭ تابيعاتىن كورىپ تامسانعانىڭمەن، جولىن كورسەڭ قارنىڭ اشادى. سوڭعى جىلدارى سالىنعان اسفالت جولدىڭ ءوزى قازاق تاريحىندا عانا ەمەس، تۇتاس ادامزات مادەنيەتىندە ايرىقشا ماڭىز الاتىن بەرەل قورىمىنا جەتپەگەن. اتاپ ايتقاندا، كاتوننان ارى سالىنعان جول بۇقتىرمادان ءوتىپ، اينالىپ اقبۇلعاق وزەنىنىڭ جاعاسىنا كەلگەندە پىشاقپەن كەسكەندەي شورت ۇزىلەدى. ارعى جاعىندا تاياق تاستام جەردە بەرەل قورىمى تۇر. «قازاق مادەنيەتىنىڭ التىن ەسكەرتكىشى» سانالاتىن سول قورىمعا تاۋەلسىزدىك العان 30 جىلدان بەرى ون شاقىرىم جول دا سالىنباپتى. جاتاتىن قوناق ءۇي دە، ىستىق شاي ىشەتىن اسحانا دا جوق. از دەگەندە 200 شاقىرىمعا جۋىق جول ءجۇرىپ بارعان ساياحاتشىلار شاعىن مۋزەيدى، تاريحي قورىمدى كورەدى دە قايتادى. دۇنيەگە ايگىلى تاريحي ورنى بار، تابيعاتى سىڭسىعان اسەم ولكەدەگى تۋريزمگە وسىنداي عانا جاعداي جاسالعاندا ونىڭ ارعى جاعىنداعى راحمان قاينارى تۋرالى ايتۋ ارتىق. اسقار تاۋعا جىلانشا ورمەلەگەن تاس جولدا تۇعىرى بيىك ماشينا، تاجىريبەلى جۇرگىزۋشى بولماسا، ەكىنىڭ ءبىرى قوي تاستاردان قارعىتىپ كولىك جۇرگىزە الار ەمەس…
ءبىز بۇل ارادا بەرەلدى تەكتەن-تەككە اۋىزعا الىپ وتىرعانىمىز جوق. بەرەل – قازاقستان ءتۋريزمنىڭ برەندى بولۋعا لايىق جەر. تاريحى ادامزاتتىڭ ءبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىنعى 3-4 مىڭ جىلىنان سىر شەرتسە، تابيعاتى كورگەن جانعا تاڭداي قاقتىراتىن مۇنداي اسەم ولكە الەمدە كەمدە كەم. مىنە، وسىنداي تاريحى دا، تابيعاتى دا وزگەشە وڭىردە تۋريستەرگە ەشقانداي جاعداي جاسالماعانىن ەسكەرسەك، ءبىزدىڭ ۇكىمەتتىڭ ءتۋريزمدى دامىتامىز دەگەنى بايانسىز جوسپار ەمەس پە دەگەن ويعا كەلەسىڭ.
ءبىر قىزىعى، سول بەرەلدىڭ وزىندە ينۆەستورلاردىڭ قارجى سالۋىنا جان-جاقتان قات-قابات توسقاۋىلدار قويىلعان. ماسەلەن، بەرەلدەن «قوناق ءۇي سالىپ، اسحانا اشىپ، تۋريستىك الەۋەتىن كوتەرەيىك» دەپ تالپىنعان قالتالى ازاماتتار دا بولىپتى. بىراق اقىر اياعىندا قۇجات جۇمىسىنان شارشاپ، ءۇمىتىن ءۇزىپتى. «بەرەلدەن اسحانا، قوناق ءۇي سالۋ ءۇشىن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى، ۇلتتىق پاركتەردى باسقارۋ ورنى جانە جەرگىلىكتى اكىمشىلىك سىندى 3-4 قۇزىرلى ورىننىڭ رۇقساتىن الۋ كەرەك ەكەن. بىراق بۇل مەكەمەلەردىڭ اراسىنداعى جۇمىس ءبولىنىسى انىق ەمەس. ءبىرى بىرىنە سىلتەيدى، ءبىرى ماقۇلداعان نارسەنى ەكىنشىسى تەرىسكە شىعارادى. بۇيتسە قايتىپ جۇمىس جۇرەدى» دەپ كەيىستىك تانىتتى اتىن اتاماۋدى وتىنگەن ءبىر اعامىز. دەمەك، قازاقستان ۇكىمەتى ءتۋريزمدى دامىتامىز دەپ ۇرانداعانىمەن، ونى دامىتۋدىڭ جانە ينۆەستورلاردى ىنتالاندىرۋدىڭ تەتىگىن ءالى كۇنگە دەيىن دۇرىس شەشە العان جوق.
ەكىنشى تۇرعىدان العاندا، شاعىن كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلداناتىن ازاماتتاردىڭ تۋريزممەن اينالىسۋىنا بەرىلەتىن مۇمكىندىكتەن گورى اياعىنان شالاتىن كەدەرگىلەر كوپ. ىنتىماق ابەۋ ەسىمدى ازاماتتىڭ بۋراباي ماڭىنان جەكە مەنشىك جەر الىپ، ەندى سول جەرىنە تۋريستەردى قابىلدايتىن قوناق ءۇي، اسحانا سالۋ ءۇشىن قۇجات جۇمىستارىن بىتىرەم دەپ تابانىنان توزىپ جۇرگەنىنە ءبىر جىلعا تاياپتى. قازىرگە دەيىن سول سالاعا قاتىستى «الپىس اتا، جەتپىس جەزدەسىن» تۇگەندەگەن ول دا تىعىرىققا تىرەلگەنىن ايتادى. ەلىمىزدىڭ زاڭى بويىنشا، اۋىلدىڭ شەتىندەگى ءوز جەرىن پايدالانۋ ءۇشىن دە سول اۋىلداعى تۇرعىنداردىڭ الدىنان ءوتىپ، كەلىسىمىن الۋى كەرەك ەكەن. ال اۋىل تۇرعىندارى «اقشاڭ كوپ بولسا اۋىلدىڭ اۋىزسۋ ماسەلەسىن شەشىپ بەر نەمەسە مەكتەپ قۇرىلىسىنا كومەكتەس، سودان كەيىن ساعان قول قويىپ بەرەيىك، ايتپەسە سەنىڭ جەكە پايداڭ ءۇشىن رۇقسات بەرە المايمىز» دەپ كەرى تولعاپتى. «مەن قولىمداعى قارجىمدى جول جوندەپ، مەكتەپ سالۋعا جۇمساسام، ەرتەڭ تۋريزم سالاسىمەن قالاي اينالىسامىن؟ ەسەسىنە ساۋدام جۇرسە، جۇمىسشىنىڭ ءبارىن سول اۋىلدان السام، ەت، ءسۇت ونىمدەرىن دە سول اۋىل تۇرعىندارىنان ساتىپ السام، ولارعا دا ءتيىمدى بولادى دەپ ويلاپ ەدىم. ساياحاتشى كوبەيسە، اۋىل تۇرعىندارى دا اقشا تاپپاي ما؟ بىراق زاڭ سولاي» دەپ باسى قاتىپ وتىر.
دەمەك، ەلىمىزدە كاسىپكەرلەردىڭ تۋريزم شارۋا­شىلىعىمەن اينالىسۋىنا كەدەرگى كوپ. كاسىپكەرلەر شاعىن قارجىمەن تۋريزم سالاسىنا ارالاسايىن دەسە، كوپ توسقاۋىلعا جولىعادى. ال بىردەن ميللياردتاپ قارجى سالعانمەن، بىرەر جىلدا شىعىنىن وتەي المايتىندىقتان، ءىرى كاسىپكەرلەر قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىنا كوپ قارجى سالعىسى كەلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە كاسىپكەرلەردىڭ تابىسىنا ورتاقتاسقىسى كەلىپ، الىمجەتتىلىك جاسايتىن قولىنىڭ ءبۇرى بار شەنى بارلار دا جوق ەمەس.

 

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

seven + four =