TOBIQ NEMESE ÄJEMNİÑ ÄÑGİMESİ

0 273

«Tobığıñ taymasın!» degen äzelden qalğan ädemi bata bar…
«Bir tolarsaq, bir tobıq, Sanda bolar, jar, jar! Qırıq kisiniñ aqılı.Handa bolar, jar-jar!» Eskiden qalğan bul än büginge – tañsıq…
«Toqsan sözdiñ tobıqtay tüyini…» degen tirkesti ämse qoldanamız…
Hakim Abaydıñ rwı – Tobıqtı.
Kezekti gazettiñ tizginin ustarda kökeyde jürgen tobıqtay oydı oqırman nazarına usınğım keldi…

…Urpaq tärbïesiniñ uytqısı
Joğarıdağı irgeli uğımdarğa özek bolğan qoy sïra­ğın­da­ğı kişkentay süyekti babam qazaq urpaq tärbïesiniñ de uytqısı etti.
Ulttıq sana bodandıqtıñ tas qamalında bolğan däwirde tobıq turmaq, tüyedey dünïelerimiz tüp tamırımen joğaldı emes pe?.. Tobıqqa ne ökpe artasız?
…Täwelsizdikpen tabıstıq. Añsarlı tabıswdan soñ, ke­şegi qazaqtıñ balası totalïtarïzm zamanında joğal­t­­­­­­­­qan tanımımen, dästürimen, saltımen qawıştı. Mende de qazaqtıñ qanı! Äjemniñ sözinen tüygenimdi tizeyin, bü­ginniñ tobıqtay qajetine jarap jatsa, bolğanı da…
…Şeşen bolsam – tañdayımnan şıq
«Qoyan tobığın jutw» ırımı – ejelden bar eken. Köbine şolpı sıñğırına qulaq tigip, endi jigit bola bastağan jastar jutatın körinedi süyekti.
Batır bolsam – jüregimnen şıq,
Palwan bolsam – bilegimnen şıq,
Şeşen bolsam – tañdayımnan şıq,
Baqıttı bolsam – mañdayımnan şıq,
– dep sert baylaydı eken sonda. Halıq uğımında tobıq qasïetine qaray älgi jigittiñ aytqan jerinen şığadı degen tüsinik bolğan.
Jeñilip, jorğasın mingizgen
«Qazaq dästürinde qız ben jigittiñ tobıq alıswı qur ğana oyın emes, munda eki jastıñ özderi ğana tüsinetin bir tereñ sır da bar» deydi qalamger İlïyas Esenberlïn. Äjemniñ aytwınşa, bul da sertte turwdı sınaytın oyın eken. Mäselen, jigit pen qız tobıq tığıp, altın sağat nemese qalı kilem berwge wağdalasadı. Bir jıldan keyin be, bes jıldan keyin be, tobıqtı tığwğa alğan jigitten qız kez kelgen waqıtta, kez kelgen jerde «tobığımdı ber» degende qolına ustata qoyuı kerek. Eger, jigit tobıqtı tawıp bere almay qalsa, utılğanı. Ol wäde boyınşa serttesken dünïeni sıylawı qajet.
«Tobıq tığwda» qızıqtı waqïğalar da kezdesedi eken. Äjemniñ äñgimesi ğoy, sol zamanda bir jigit jüregi qalağan arwğa tobıq usınadı. Ökiniştisi, ğaşıq jigitimiz köp uzamay Ulı Otan soğısına attanıp ketedi. Birer jıldan soñ awılğa «habar-oşarsız ketti» degen habar taraydı. Sodan, ne kerek, on eki jıl salıp, twğan topırağına oralğan soñ, qızdan tobığın suraptı. Salïqalı qız tobıqtı ustata beripti. Äjem sol eki jastıñ qosılğanın, tatw-tätti ömir sürip, murattarına jetkenin aytqan.
…Bul da ilgeride bolğan. Qıs mezgili. Qurdas eki jigit otarda jürip, tobıq tığısadı. Bäs bılay: kim jeñilse, jeñgeniniñ surağanın berwi tïis. Qıs ötip, jurt jaylawğa köşedi. Qozıküzem nawqanı eken. Tobıq ïesi qurdasınıñ jeñil kïinip, balağın türip, qozı toğıtıp jatqan qarbalasında sertin suray qaladı. «Mınanday abır-sabırda qaydan taba qoysın» dep oylağan ğoy. Qızığı sol, älgi qurdası «mä» dep, tiliniñ astınan şığara salıptı. Jeñilgen tobıq ïesi asqan rïzalıqpen astındağı jorğasın mingizip ketken eken.

 Ashat RAYQUL,
aseke_0486@mail.ru

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

19 − three =