تاۋەلسىزدىك قويناۋىنان سىر تارتقان

0 100

وبەسپ

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى اۋىرتپالىقتار استانا قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك مۇراعاتىن دا اينالىپ وتكەن جوق. ايتسە دە، بولاشاققا دەگەن سەنىم مەن ءوز ماماندىعىن قادىرلەي بىلۋشىلىك وتپەلى قيىندىقتاردى جەڭە ءبىلدى. قازاقستاننىڭ جاس استاناسىنىڭ تاريحي ءرولىن ايقىنداۋدا اقمولا قالاسى اكىمدىگىنىڭ 1995 جىلعى 23 قاراشاداعى شەشىمىمەن دەربەس مەملەكەتتىك مۇراعاتتىڭ قۇرىلۋى ورتاق ىسكە سەنىمدى سەرپىن بەردى. اتالعان شەشىم جارىق كورگەندە، مۇراعاتتىڭ ءوز مەكەنجايى دا بولماعاندىعىن بۇگىندە بىرەۋ ءبىلىپ، بىرەۋ بىلمەيدى.

ەگەمەندىك جىلدارىمەن قاتار قادام باس­قان مۇراعات جالپى كولەمى 1 مىڭ شار­شى مەتردەن استام اۋماق­تى الىپ جاتقان ءتورت قاباتتى دەربەس مەكەنجايدا قونىس تەۋىپ وتىر. ونىڭ العاشقى قاباتىندا وقۋ زالى، ال ەكىن­شى­سىن­دە ارنايى جابدىقتالعان تۇراقتى كورمە جۇمىس ىستەيدى. ولاردى جاراقتاندىرۋدا وسى زامان­عى تەح­ني­كا­لىق مۇمكىندىكتەردى ەنگىزۋگە ەرەك­شە باسىم­دى­لىق بەرىلگەن. ال مەكەنجايدىڭ ءۇشىن­شى جانە ءتورتىنشى قاباتتارى – قالانىڭ سارى­ار­قا اۋدانىنا قارايتىن ۇجىمداردان تۇسكەن قۇجات­تار­دى ساقتايتىن قويمالار. مەملەكەتتىك مۇراعاتتىڭ الماتى، ەسىل اۋدان­دارىنىڭ جەكە قۇرام بولىمدەرى قالانىڭ پريگورودنىي كەنتىندەگى ەكى قاباتتى بولەك مەكەن­-جايدا وتىر. مۇراعاتتىڭ ەكى عيماراتىنا دا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، ولارعا قۇنى 60 ميلليون تەڭگە بولاتىن اۆتو­مات­تان­دى­رىل­عان گازدى ءورت سوندىرگىش پەن دەربەس دابىل قون­دىر­عىلارى ورناتىلدى. استانا قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك مۇراعاتى مەن­شىك تۇرىنە قاراماستان قالا اۋماعىندا ورنا­لاس­قان كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردى جيناق­تال­عان مۇراعاتتىق قۇجاتتاردىڭ ەسەبىن جۇرگىزۋ، مەم­لە­كەتتىك ساقتاۋعا الۋ، قويما كوزدەرىن تولىق­­­تىرۋ مەن ولاردى قالىڭ كوپشىلىكتىڭ يگى­لى­گىنە اي­نال­دىرۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى. بۇ­لار­ مۇ­راعات قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باسىم باعىت­­تا­رى­نىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سالا جۇمى­سىن سا­پانىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە اعىم­داعى جىلى قولدانىستا جۇرگەندىگىنە 15 جىل­دىڭ ءجۇزى تولعاندىعى اتاپ وتىلگەن قازاقستان رەس­پۋب­لي­كا­سى­نىڭ «ۇلتتىق مۇراعات قورى جانە مۇراعاتتار تۋرالى» زاڭىندا ءوز كورىنىسىن تاپقان ايقىن تۇجى­رىم­دار ايتارلىقتاي كومەكتەسە ءبىلدى. ەلىمىزدە العاش رەت اتالىپ وتكەن قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىنىڭ دە كوشباسشىمىز نۇرسۇلتان ءابىشۇلى نازارباەۆتىڭ بۇگىنگى تاڭدا العا ۇستانىپ وتىرعان كوپ قىرلى، سىندارلى ساياساتى دا تاريحي قۇندىلىقتاردى قوعامنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى، بولاشاعىمىزدىڭ بارلاۋشىسى بولىپ تابىلاتىن جاس ۇرپاق بويىنا تەرەڭ ءسىڭىرۋ مۇراتىمەن تىعىز ۇندەستىك تابا ءبىلۋى دە، بىزدەر ءۇشىن اسا ءسۇيىنىشتى. قالا اكىمدىگىنىڭ، مۇراعاتتار جانە قۇجات­تا­ما­لار باسقارماسىنىڭ كۇندەلىكتى قولداۋ-كومە­گىنە سۇيەنگەن مەملەكەتتىك مۇراعات ەل تاۋەل­سىز­دىگىمەن بىرگە قادام باسا وتىرىپ، استانا قالا­سىنىڭ 15 جىلدىعىنا وراي «ەستە قالار جانە ايتۋلى كۇندەر» جىلناماسىن، «ارماندى­ اقي­قات­قا ۇش­تاس­تىرعان» اتتى ءتۇرلى-ءتۇستى بۋكلەتتى جۇرت­شى­لىققا ۇسىندى. ولارعا قالا تاريحىنا، ونىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنە بايلانىستى ماڭىزدى دەرەك­تەر توپتاستىرىلدى. بۇلاردىڭ تاريحتى زەر­دە­لەۋ­شىلەرمەن بىرگە، ۋاقىتتىڭ ايشىقتى وزگەرىسىن بىلۋگە ۇمتىلۋشىلارعا دا تيگىزەر پايداسى زور بولماق. ال ەل تاۋەلسىزدىگىنە ارنالعان «استانا – كەمەل ىستەردىڭ التىن تۇعىرى»، «ەلى ەرگە سەنگەن،­ ەرى ەلگە سەنگەن» اتتى كورمەلەر مۇراعاتقا كەلۋ­شى­لەر­دىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر. ولاردا قالا مەن ەل تاريحىنا قاتىستى كوپتەگەن قۇندى دەرەكتەر توپتاستىرىلدى. جىل وتكەن سايىن قالالىق مەملەكەتتىك مۇرا­­عات­تىڭ تولىمداۋ كوزدەرى سانالاتىن مەكە­­مە­­لەر­دىڭ، كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ دا­ قاتارى ءوسىپ كەلەدى. بۇگىندە مەملەكەتتىك مۇرا­عات مەكەمەلەر مەن ۇيىمدارداعى 250-دەي ۆەدومس­تۆو­لىق مۇراعاتقا، سونداي-اق الەۋەتتى سەنىمدى توپ­تار ساناتىنداعى جۇزگە تارتا ۇجىمعا شىن ءمانى­سىن­دە­گى باقىلاۋ جۇمىستارىن ورناتىپ، ەكىجاقتى باي­لانىس ارنالارىن كەڭەيتە ءتۇستى. مەملەكەتتىك مۇراعاتتا حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ سوڭعى جىلدارى داعدىعا اينالدى. مۇنداي باسقوسۋلاردا ەل ايماقتارىنان، تمد رەسپۋبليكالارىنان ارنايى كەلەتىن سالا ماماندارى مەن عالىمدار مۇراعات جۇمىسىن دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلايدى، وي-تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالادى. ماسەلەن، اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا وتكەن وسىنداي كونفەرەنتسيادا تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكەن تابىستار، تاريحتى زەردەلەي ءتۇسۋدىڭ كەشەندى ماسەلەلەرى ورتاعا ءتۇستى. مەملەكەتتىك مۇراعاتتا سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ بەدەرىندە «تاۋلسىزدىك – مۇراعات قويناۋىندا» اتتى بايقاۋ وتكىزۋ دە قولعا الىندى. تاجىريبە كورسەتكەنىندەي، ونىڭ تاعىلىمدىق تا تانىمدىق ءمانى ايقىن بايقالادى. ءتۇرلى سالا ماماندارى ەل تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتاردى ىزدەپ-تابۋمەن بىرگە، تاۋەلسىزدىككە قاتىستى ءوز پايىمداۋلارى مەن توپشىلاۋلارىن دا اسا ءبىر قۇلشىنىسپەن كوپ نازارىنا ۇسىندى. وسى ارقىلى ءبىز جۇرتشىلىققا بەيمالىم بولىپ كەلگەن جەكەلەگەن تاريحي قۇندى­لىق­تاردى ىزدەپ-تابۋعا قول جەتكىزدىك. كارى قۇلاق تاريح ءۇشىن قامشىنىڭ سابىنداي عانا قىسقا مەرزىمدە، ياعني تاۋەلسىزدىكتىڭ 22 جىلىندا ەلىمىز نەبىر بيىك بەلەستەردى باعىندىرىپ، اسقارالى اسۋلاردى الدى. باۋىرى ءبۇتىن، ءبىرلى­گى­مەن ەلدىگىن ەڭسەلەندىرىپ، ەرلىگىن ەسەلەدى. بۇگىن­دە جەردىڭ كيەسى، ەلدىڭ يەسى كىم ەكەندىگىن ايداي الەم بىلەدى. بىلگەندىكتەن دە بولار، ونى باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىنداعى التىن كوپىر ساناپ وتىر. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ «تاريح تولقىنىندا» اتتى كىتابىندا: «ءبارىن دە تاريحتىڭ سىي-سىباعاسى دەۋگە بولار، الايدا­ جان-جۇرەگىڭنىڭ اڭسارى بولعان ازاتتىقتى ەش­كىم دە سىيعا تارتا المايدى. ازاتتىق دەگە­نى­مىز، بۇل الەمدىك تاريح تولقىنىندا ءوزىنىڭ سۋبەك­تىلىك قۇقىعىن سەزىنەتىن جانە وعان جاۋاپ بەرە الاتىن حالىق بولمىسىنىڭ جالعىز عانا ۇلگىسى» دەپ ايقىن اشىپ كورسەتكەن ەدى. وسىن­دا ايتىلعانىنداي، سايىن دالا توسىندە شاڭى­راق كوتەرىپ، ۋىعىن شانىشقان، ۇلتتىق مەم­لە­كەتتىلىكتىڭ باستاۋىنا بايلانعان قازاق وردا­سىنىڭ ەكى جارىم عاسىرلىق تاريحي ەلدىك مۇددە ءۇشىن بۇگىلگەن ساۋساقتاي بىرىگىپ، ازاتتىق ءۇشىن ايانباي ايقاسقان جاۋباسار ەرلىكتىڭ، دۇشپان قاراسىن باستان اسىرماعان ازاماتتىق ەرلىكتىڭ ونەگەلى بايانى ىسپەتتى. مەملەكەتتىك مۇراعات استانا قالاسىندا وتكى­زى­لەتىن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بۇقارالىق شارالاردان دا استە تىس قالىپ كورگەن ەمەس. سوڭعى جىلدارى ۇجىمدا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋگە، ءىس قاعازدارىن مەملەكەتتىك تىلدە ءجۇر­گى­زۋ­گە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلۋدە. «قۇجاتسىز – مۇراعات، مۇراعاتسىز – تاريح، ال تاريحسىز مەملەكەت، ۇلت جوق» دەگەن قاعيداعا يەك ارتقان استانا مۇراعاتشىلارى تاۋەلسىزدىك كۇنىن وسىنداي قول جەتكەن ايتۋلى تابىستارمەن قارسى الۋمەن بىرگە، قالا تاريحىن جازۋدا جاڭا شەكتەردەن كورىنە بەرەتىن بولادى. بۇعان اتالمىش سالادا مول تاجىريبە جيناقتاعان مامانداردىڭ قارىم-قابىلەتتەرى تولىعىنان جەتەدى.

ب.بايماعانبەتوۆا،

استانا قالاسى مەملەكەتتىك

مۇراعاتىنىڭ ديرەكتورى

 

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

nine − 7 =