سىرقات اسقىنسا، مۇگەدەكتىككە اكەلەدى

0 358

مۇگەدەكتىك قالاي، كىمدەرگە تاعايىندالادى؟ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ دەنساۋلىعىن وڭالتۋ ماسەلەلەرى قالاي شەشىلىپ جاتىر؟ وسى ساۋالدار توڭىرەگىندە استانا قالاسى بويىنشا باقىلاۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما ماسەلەلەرى بويىنشا ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى ايتكۇل وماروۆامەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.

وڭالتۋدىڭ وڭتايلى جولدارى

– ايتكۇل باتتالقىزى، ەلوردا­لىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار­دى­ وڭالتۋ، ولاردى پروتەزدىك-ور­تو­­پەديالىق قۇرىلعىلارمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قالاي شە­شىلىپ جاتىر؟

– مۇگەدەك جاندار ماسەلەسى ەلىمىز­دە ەسكەرۋسىز قالعان ەمەس. مەملەكەت ولار­­دى قامقورلىعىنا الىپ، حال-قا­­دىرىنشە كومەك كورسەتىپ كەلەدى. ءبىز­دىڭ مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك سا­­­راپتاما بولىمدەرىنىڭ نەگىزگى ءمىن­­­دەتتەرىنىڭ ءبىرى – مۇگەدەكتەردى وڭال­­­تۋدىڭ جەكە باعدارلاماسىن ءازىر­لەۋ. ءىس-شارالار اۋقىمىن دايىنداپ قانا قويماي، ولاردىڭ ورىن­دا­­لۋىن قاداعالاپ، تيىمدىلىگىنە با­­قى­لاۋ جاساپ وتىرامىز. وسى وڭال­تۋدىڭ جەكە باعدارلاماسىنا ءساي­­كەس، قر ۇكىمەتى ايقىنداعان ءتى­زىم­ جانە ءتارتىپ بويىنشا مۇگەدەك جان­دار پروتەزدىك-ورتوپەديالىق كو­مەكپەن، تەحنيكالىق كومەكشى (كومپەنساتورلىق) قۇرىلعىلارمەن تە­گىن قامتاماسىز ەتىلەدى.

مۇگەدەكتىكتىڭ الدىن الۋ ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى. وسى ماقساتتا استانا قالاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىمەن، وعان قاراستى مەديتسينالىق مەكەمەلەرمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ، بىرلەسە جۇمىس اتقارامىز. ايتالىق، مۇگەدەكتىككە اكەلىپ سوعاتىن اۋرۋلاردى دەر كەزىندە انىقتاپ، ۋاقىتىلى ەمدەۋ، جۇرتشىلىقتى سكرينينگتەن، باسقا دا پروفيلاقتيكالىق تەكسەرۋدەن وتكىزۋ شارالارىن جۇرگىزۋگە سەبەپكەر بولىپ، ۇسىنىمدار ازىرلەيمىز. بىراق، ادام دەنساۋلىعى – الدىمەن ءوزىنىڭ قولىندا. ءار ازامات دەنساۋلىعىنا دەر كەزىندە دەن قويىپ، ۋاقىتىلى دارىگەرگە كورىنگەنى ءلازىم. وكىنىشكە قاراي، كوپشىلىگى اۋرۋى اسقىنىپ، جانىنا باتقاننان كەيىن عانا كەلەدى. سىرقاتتاردىڭ كوپشىلىگى اسقىنسا، مۇگەدەكتىككە اكەلەدى. قازىرگى تاڭدا مۇگەدەكتىككە اكەلەتىن اۋرۋلاردىڭ ىشىندە ءبىرىنشى تۇرعانى – جۇرەك-قان تامىرلارى جۇيەسىنىڭ سىرقاتتارى. بۇل اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا ابدەن بو­­لادى. مىسالى، قازىر جۇرەك-قان اۋ­­­رۋ­لارىن، قانداعى حولەستەرين دەڭ­­­گەيىنىڭ بەلگىلەرىن انىقتايتىن سكري­­نينگتىك تەكسەرۋلەر كەز كەل­­­گەن ەم­­حانادا جۇرگىزىلىپ جاتىر. بىراق وعان وزدىگىنەن كەلىپ، دەن­ساۋ­لى­عىم­دى تەكسەرتىپ الايىن-اۋ دەپ بەل­­­سەندى جۇرگەن ادامدى كورمەيسىز.

مۇگەدەكتىكتى تاعايىنداۋدىڭ دا ءتارتىبى بار

– ال ەندى مۇگەدەكتىك قالاي تا­عا­يىن­دالاتىنى، ولاردى ءى، ءىى، ءىىى توپ­قا جىكتەلۋدەگى ەرەكشەلىگى ءجو­نىندە ايتىپ بەرسەڭىز؟

– مۇگەدەكتىك ادامنىڭ دەنساۋ­لى­­عىنا، ەڭبەك قابىلەتىنەن ايرىلۋ ءدا­­رەجەسىنە قاراي تاعايىندالادى. «ءمۇ­گەدەكتەردى الەۋمەتتىك قور­عاۋ­ تۋ­رالى» قر زاڭىن ىسكە اسى­رۋ ماق­ساتىنداعى ۇكىمەتتىڭ «مەدي­­تسي­نا­لىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما ءجۇر­گىزۋ ەرەجەسى تۋرالى» ارنايى قاۋ­لىسى بار. وسى زاڭدىق قۇجاتتا ادام­دى مۇگەدەك دەپ تانۋ ءۇشىن مىنا­داي بىرنەشە مىندەتتى شارتتاردىڭ ءبىر­ مەزگىلدە بولۋى نەگىزدەمە بولىپ تابىلاتىنى ايتىلعان: ورگانيزم فۋنكتسيالارىنىڭ تۇراقتى بۇزىلۋىنان دەنساۋلىقتىڭ بۇزىل­ۋى; تىرشىلىك-تىنىسىنىڭ شەكتەلۋى جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارىن ءجۇ­زەگە اسىرۋ قاجەتتىگى.

ال I, II, III توپتى بەلگىلەۋ ءۇشىن ادامنىڭ وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ، ءجۇرىپ-تۇرۋ قابىلەتى، ەڭبەك قىزمەتىنە، وقۋعا قابىلەتتىلىگى، اينالاسىن باعدارلاي ءبىلۋ جانە ءوزىنىڭ مىنەز-قۇلقىن باقىلاۋ قابىلەتتەرى ساراپقا سالىنادى. بۇلاردىڭ ءوزى تۇراقتى، ەداۋىر، ايقىن دەگەن ءۇش ولشەم بويىنشا ايقىندالادى. مۇگەدەكتىكتىڭ ءۇش توبى دا وسىعان بايلانىستى.
قانداي دا ءبىر اۋرۋ نەمەسە تۇر­­مىستىق، اپاتتىق جاراقات سە­بەپتەرىنەن ادام اعزاسى سىر بە­رىپ، ەمدەۋ-وڭالتۋ شارالارىنان ەش­قانداي جاقسارعاندىق نىشان باي­قالماسا، وندا ۋاقىتشا ەڭبەككە جا­رامسىز بولعان ادامداردى جەر­گى­لىك­تى ەمدەۋشى مەكەمە كەمىندە ءتور­ت اي­دان كەيىن جولدامامەن بىزگە، ءماس-كە جىبەرەدى.

– كەيدە ناۋقاس ادام بار قۇجات­تا­رىن ارقالاپ، مۇگەدەك­تىك­تى تا­عا­يىنداتۋعا سىزدەرگە كەلگەندە، مە­ديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتا­ما ماماندارى مۇگەدەكتىكتى تاعا­يىن­داۋ­دان باس تارتاتىن جاعدايلار دا كەز­دەسىپ جاتادى…

– ءيا، مۇگەدەكتىك تاعايىنداۋ نەگىزسىز دەپ تانىلاتىن جاعداي­لار كەزدەسەتىنى راس. ءماس مامان­دا­رى­نىڭ ناۋقاس تۋرالى قاجەتتى ءمالى­مەتتەر الاتىن نەگىزگى قۇجاتى – 088/ۋ نىسانداعى انىقتاما قاعاز. وسىن­داي جولداماسى بار ەكەن دەپ، ناۋقاس­تارعا بىردەن مۇگەدەكتىك تا­عايىن­داي بەرمەيمىز عوي. مۇگە­دەك­تىكتى تاعايىنداۋدىڭ دا زاڭ ءجۇ­زىندە بەلگىلەنگەن وزىندىك ءتارتىبى مەن ەرەجەسى بار. ناۋقاستاردى ءبىزدىڭ ساراپتاما دارىگەرلەرى كورەدى، تەكسەرەدى. مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ مۇگەدەكتىككە جولداماسى راستالسا، وندا ەشكىمنىڭ دە قۇقىعى بۇزىلمايدى. ال ەگەر ساراپشى-دارىگەرلەر مۇگەدەكتىكتى تاعايىنداۋدى نەگىزسىز دەپ تاپسا، وندا باس تارتادى. بۇل شەشىم كەيدە داۋ-دامايعا نەگىز بولىپ جاتادى. وسىنداي ماسەلەنى بولدىرماس ءۇشىن ءماس ماماندارى مەديتسينالىق مەكەمەلەر دارىگەرلەرىمەن بىرلەسكەن ءماجىلىس، ءتۇرلى سەمينار-كەڭەستەر وتكىزىپ تۇرادى. ايىنا ءبىر رەت ەمحانالارعا بارىپ، مۇگەدەكتىككە ۇسىنىلعان ناۋقاستاردى قابىلداۋدى دا داستۇرگە اينالدىرعان.

قايتا — كۋالاندىرۋ وزدەرىنە ءتيىمدى

– مۇگەدەكتىك قانشا مەرزىمگە بەرىلەدى؟ كەيبىرەۋلەر مۇگە­دەك­­­تى­گىن الۋ ءۇشىن مەدي­تسي­نا­لىق-الەۋ­مەت­تىك ساراپتاما ءبولىم­دە­رى­نە جىل سايىن كەلىپ، اۋرەگە ءتۇسىپ جا­تادى…

– مۇگەدەكتىك مەرزىمى مەن ەڭبەك قابىلەتىنەن ايىرىلۋ دارەجەسى كۋالاندىرىلاتىن ادامنىڭ وڭالتۋ الەۋەتىنە بايلانىستى. ون التى جاسقا دەيىنگى بالالارعا مۇگەدەكتىكتى تاعايىنداۋ التى ايعا، ءبىر-ەكى جىلعا، بەس جىلعا جانە 16 جاسقا تولعانعا دەيىن بەرىلەدى. ون التى جاستان 18 جاسقا دەيىنگى ادامدارعا التى ايعا، ءبىر جىلعا، كەيدە كامەلەتتىك جاسقا تولعانعا دەيىن بەلگىلەنەدى. ال قايتا كۋالاندىرۋ مەرزىمىنسىز بەرىلەتىن مۇگەدەكتىك 18 جاستان اسقان ادامدارعا، قالپىنا كەلمەيتىن اناتوميالىق كەمىستىكتەرى بار، ورگانيزم فۋنكتسيالارىنىڭ تۇراقتى، قالپىنا كەلمەيتىن وزگەرىستەر مەن بۇزىلۋلارى بولعان كەزدە، جۇرگىزىلگەن وڭالتۋ ءىس-شارالارى ءتيىمسىز جانە مۇگەدەكتىك توبى تۇراقتى بولعان كەزدە بەرىلەدى. ونىڭ دا وزىندىك مەرزىمى بار. اتاپ ايتقاندا، ءى توپتاعى مۇگەدەكتىكتى كەمىندە ءتورت جىل، ءىى جانە ءىىى توپتاعى مۇگەدەكتى كەمىندە التى جىلعا ديناميكالىق قاداعالاۋدان كەيىن، وڭالتۋ بولجامى قولايسىز بولعان كەزدە بەلگىلەنەدى. جىل سايىن مۇگەدەكتىگىن قايتا كۋالاندىرۋ بۇل – ناۋقاس جانداردىڭ وزدەرىنە دە ءتيىمدى. ولار دارىگەرلىك تەك­سە­رۋ­لەردىڭ بارىنەن ءوتىپ، دەن­ساۋ­لى­عى تۋرالى تولىققاندى مالىمەت الا الادى. ايتپەسە، ەمحاناعا ۋاقىتىلى قا­رالماي، اۋرۋىن اسقىنتىپ الۋى ابدەن مۇمكىن.

قىمبات توقتامۇرات

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

7 − 7 =