QOSPA MA, QOYIRTPAQ PA?

0 146

Tokyo-scattered

Ursıp kelemiz. Ärïne, özimizge. Bolmasa osı ğumırımızda tiri jan­ğa qattı aytıp körmeppiz. Tipti, tw­ğan balalarımızğa da zekimeppiz. Özimizge ğana mätibïmiz.

– Basıñda eñ bolmasa 56 gramm mï joq şığar, – deymiz.

Sosın külemiz. Bir jağı ursadı, ekinşi jağı küledi. Sonda ekewmiz be? Jarmaq. Mağawïnniñ Jarmağı. Joq, onı bir Muhañnan burın ülken Muhañ jazıp ketken. «Abay eki jarıldı» degen. Bir jağınan bï bolwdı, elge ağayın arasınan bolıs qoyıp berwdi jan-dünïesimen jek köre turıp, ekinşi jağınan sol bılğanış iske bilek türe aralasqanın osılay jaz­ğan. Ärïne, äñgime eldiñ bäri «oqıdıq», «oqıp jatırmız» deytin ataqtı romanda emes. Kölemi romannıñ jüzden birine jetpeytin, biraq mazmunı asıp tüspese kem emes, äri epopeyadan äldeqayda burın ja­zılğan zerttew maqalasında.

Külgen sebebimiz: «basıñda mï joq» dep ursıp jatıp, esimizge Qal­tay jarıqtıq tüsip ketsin. Qïın jıldarı keñ qanatınıñ astın panalatıp orınbasar qızmetine alıp edi. Qazaqtıñ arğı däwirdegi külki tw­dırğan keyipkeri Qojanasır bolsa, HH ğasırdıñ ekinşi jartısındağı tawıp äri küldirip aytqıştıq jağı­nan Qalekeñnen asqanı joq. Ol kisige de aytqan-aytpağanı belgisiz külkili kep­ter jamalıp ketken. Qaljıñdarı jïnalğan arnayı kitaptar şıqqan. Biz de birewine atsalıssaq kerek.

Sol Qalekeñ bir qısta ayağı tayıp qulap, awrwhanağa tüsedi. Däriger mïı şayqalğan dep, em-domın belgileydi. Bastısı birer kün qozğalmay jatwı kerek. Tüs awa palatağa kelip tekserse, Qalekeñ jatw ornına qağaz qarap otır deydi.

– Ağa, sizge otırwğa bolmaydı, jatw kerek. Mïıñız şayqalğan, – dep şırıldaydı emdewşi däriger jas qız.

– Eşteñe etpeydi, – dep Qalekeñ qamsız otıra beredi.

Emdewşi däriger jügirip bölim bastığına baradı. «Solay da solay, siz tapsırğan ülken kisi jatw ornına qağaz jazıp otır». Endi ekewlep keledi. Bedeldi deytin bölim meñgerwşisi manağını qaytalaydı.

– Mına qız durıs aytadı. Oğan senbeseñiz, meni tıñdañız. Sizdiñ mïıñız şay­qa­lıptı. Endi tınığıp jatw kerek.

– Olay emes qoy, – dep mïığınan külip Qalekeñ otıra beredi.

Bolmağan soñ bular bas därigerge jügiredi. Azdan soñ üşewlep keledi. Bas däriger Qaltaydı tanïdı.

– Qaleke, bular ras aytadı. Sizdiñ mïıñız şayqalğan. Nanbasañız, mınaw swreti, – dep qolındağı tabaqtay plenkanı kör­setedi. – Endi jatıñız, tınığıñız.

– Onda kempirimdi şaqırıñdar, – depti Qaltay üşewine qarap.

– Qaleke, men medïcïna ğılı­mı­nıñ doktorımın. Mına ekewi bolsa ğılım kandïdattarı. Sonda bizge senbey üydegi kempiriñizge jüginesiz be? – dep tañ qaladı bas däriger.

– Endi ömir boyı «osı Qaltay sende mï joq, mï joq» dey beretin kem­pirim mïım bar ekenin bir ğılım doktorı men eki kandïdattıñ awzınan estisin de, – dep bärin küldirtipti qayran Qalekeñ.

Külgen sebebimiz – osı.

Al, özimizdi özimiz jerden alıp jerge salıp jatqan sebebimiz – mınaday. Üş ay boyı şıqpay, tığılıp jatıp alğan Astananıñ jazı twra 3 tamız küni 30 gradwstıq ıstıqpen jarq etkende, jurttıñ bäri köşege aqırı şolaq jeñ jeyde, balaqsız şortpen şıqqanda basqa qalpaq, üstige kwrta kïip biz kelemiz. Abıroy bolğanda kwrtkanıñ sırmasın salıp alğanbız. İşindegi jünnen toqılğan kewdeşe, onıñ işindegi köylek, onıñ işindegi jılı işkïim, onıñ işindegi aq mayka körinbey tur. Awırıp jata bermey taza awa jutwğa şıqqan keypimiz. Añ-tañ bolıp, biraq öte bere sılq-sılq külip eki jas qız ketti. Şort kïgen eki-üş şeteldik ötti qasımızdan. Munday kïimniñ bizde de ekewi bar. Birin bıltır eki-üş kün kïyuge ülgersek kerek. Ekinşisi kïilmegen qalpı, eki-üş şo­laq jeñ jeydemen qattawlı jatır. İşimiz aşığan. Bügin twra solardı kïip şığatın kün edi.

– Äne, 56 gramm mïıñ bolsa da (endi aldın ala şolaq balaq ıştan, şolaq jeñ kïim satıp alwğa mï kerek qoy) sol mïıñda 56 qırtıs joq, – dep urswdı jalğastırdıq. – Öziñe-öziñ qastıq jasaysıñ da jüresiñ.

Jarmaqtıñ bir böligi ekinşisine ras aytadı. Özimizge-özimiz jaw ekenimiz aydan anıq. Alısta jatqan aqsaqal Muhtar ağa Mağawïn «qazaqtıñ jawı – qazaq» degen sumpayı sözdi Abay aytpağanın, jalpı eşbir halıq özine-özi jaw emestigin şırıldap tüsindirip, etektey maqala jazğan. Awzı dwalı kisi emes pe, sodan keyin aqparat quraldarında osı aramza tirkes aytılmaytın boldı. Täwbe. Aqsaqal kerek eken. Al, «qazaqtıñ jawı – qazaq» bolmasa da «özimizdiñ jawımız – özimiz» bolğanı dawsız.

Üş kün burın attay şawıp jür­genbiz. Otız küngi orazadan ağzamız tazarıp qalğan. Aytpaqşı, orazanıñ soñğı küni awızaşar men säresin öz üyimizden işeyik dep, jeksenbi bolsa da urlanıp, tığılıp Almatığa tartıp ketkenbiz. Äyelimizge «tüw, mına künderiñ ıstıq eken, Astanamızda salqın, rahat edi» dep nazdanğanbız.

Beker aytıppız. Bwddanıñ «kün­niñ jamanı bolmaydı, sol kündi ıñ­ğayına, qolayına qaray paydalana almaytın adamdardıñ jamanı boladı» degeni soñınan eske tüsken. «Äy, Qayneke, ayttıq qoy sende mï joq» dep. Artınan ökinesiñ de jüresiñ. Bwddanı biz turmaq Abay oqığan. «Ätteñ jas kezimde nege qolıma tüspegen. Nağız qazına osında eken ğoy» dep tamsanıptı. Äy, osını oqığan birew «Abay Bwdda dinin ustanbaq bolıptı» dep jürmesinşi. Endi jetpegeni sol edi.

Hoş, Jaratwşınıñ küniniñ jamanı bolmağan. Istıq Almatıdan salqın Astanağa tañ ata kelip, jumısqa oraldıq. Ospanhan marqumnıñ bir sıqaq äñgimesindegi sïyaqtı «onda sawmız». Oraza ayttıñ birinşi küni ötti. Ertesinde tüste otız kün qolğa ustamağan üstel tennïsiniñ qalağın jalaqtatıp şıqtıq. Otız kün boyı oynamay sağınıp qalıppız. Arman Sqabılulı bawırımızdıñ esteligin joqqa şığarmay, jaqsı oynadıq. Onda da sawmız. Üşinşi, särsenbi küni twra sonday oyınnan soñ sporttıq jeydeni awıstırğanmen, terimizdi baspay jatıp, jeñil kïimmen köşege şığıp ketippiz. Onda maqtağan Astanamız tım salqın edi. Keşke murttay uştıq. Mine, özimizge özimizdiñ jasa­ğan qastığımız. 56 gramm mïımızda 56 qatpar bolsa bulay ister me edik?

Endi mï qaynatar ıstıqta körin­genge köztürtki bolıp jürisimiz mınaw. Osı tusta tağı külgenbiz. Bul jolı Berdibek eske tüsken. Soq­paqbaevtıñ ataqtı «Balalıq şaqqa sayahatı». Ağası qızmetke turğan soñ qısta kïersiñ dep berip jibergen kïimdi jazdağı toyğa qalay kïip barğanı. Jeñgeleriniñ sözben şımşılap, dostarınıñ aşıq ma­zaqtağanı. Maqtanw üşin barıp, ne durıs otıra almay, ne tamaq jey almay qor bolğanı. Jarmaqtıñ bir jağı tağı ırjaqtap küldi. Ekinşi jağınıñ ït-jını qurıstı. Äldekimder onsız da külkili kïinip alğan adamnıñ bet-awzınıñ oñdı-soldı retsiz qubılğanına qarap «jındı ma?» degen şığar. Jarmaq basımızda Muhtardan, Berdibekten, Qaltaydan, tipti Bwddadan oylar aralasqan qospa payda bolğanın qaydan bilsin. Älde qoyırtpaq. Oydıñ qattısı men suyığı bola ma, özi…

Qaynar Oljay

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

twenty − 9 =