Qonaev esimin qoldaymız!

0 121

Urpağına tälimdi tärbïe, tïyanaqtı bilim berwdi barlıq ata-ana tileydi. Sonday ata-ananıñ biri retinde biz de ul men qızımızdıñ jan-jaqtı tulğa retinde qalıptaswın oylap, olardıñ qay mektepte bilim alğandarın qadağaladıq. Bul orayda anıq bolğan bir aqïqat – oqïtın mektebi ulttıq mazmunda tärbïe körsetip, bilimdi qazaq tilinde berwi şart edi.

№66 mektep-lïceyiniñ dïrektorı Aytjan Şayahmetova men 2021 jılğı mekteptiñ «Altın belgi» ïegeri Aysamal Kemeñger

Astanağa köşip kelgen kezde üyge jaqın jerdegi aralas mektepke ekinşi, üşinşi sınıptarğa barıp jatqan balalarımızdı ornalastırwğa mäjbür boldıq. Qanşa aytqanmen, esep üşin aşılğan bir qazaq sınıbı ğana bar ol mekteptegi balanıñ barlığı üzilis kezinde qazaqşa emes, resmï tilde söylesetin. Alaş arıstarınıñ «Ult mektebi ult tilinde qızmet körsetsin» degen qağïdanı sanağa uyalatqan, Ombıdan atamekenim dep Qazaq eline köşip kelgen mağan, babamız alaş ardaqtısı Qoşke Kemeñgerulı «Mektep qay tilde bolw kerek?» attı maqalasında «Eger orta mektepte oqw orıs tilinde bolsa bizden eş waqıtta jetkilikti oqıtwşı şıqpaydı. Ult mektepteri, ult mädenïeti bolmaydı» dep bir ğasır burın aytıp ketken amanatın qasterlegen urpaqqa balalardı taza qazaq tilinde oqıtw perzenttik parız sanaldı. Sol kezde jasağan tañdawımız – elorda törindegi el täwelsizdiginiñ 20 jıldığına oray Elbası N.Nazarbaev özi aşqan №66 mektep-lïceyi boldı.
Atalğan oqw ornında ulımız Qwatbek tört, qızımız Aysamal bes jıl oqıdı. Olar oqwda ozat bolıp, mekteptegi merekelik saltanattı is-şaralardı jürgizdi, qalalıq, respwblïkalıq pändik olïmpïadalarğa, ğılımï jobalar sayısına qatıstı. Talay jarısta jeñimpaz atanıp, mektep abıroyın asqaqtattı. Qalalıq «Parasattı otbası» jarısında mektep namısın qorğap, jüldeger atandı. Qwatbek mekteptiñ özin-özi basqarw müşesi bolıp, qalalıq «Jas ulan» uyımınıñ sport salası boyınşa köşbasşısı, keyin respwblïkalıq «Jas ulan» uyımınıñ vïce-prezïdenti boldı. Qızımız Aysamal mektepte alğan tïyanaqtı bilim arqasında birneşe märte olïmpïada men jarıstardıñ jeñimpazı, jüldegeri atanıp, mektep arwı konkwrsınıñ bas jüldesin ïelendi. Oqwın «Altın belgimen» ayaqtap, ustazdarın da, ata-anasın da qwanttı. Bul künde ekewi de qalağan mamandıqtarı boyınşa memlekettik grant ïelenip, L.N.Gwmïlev atındağı Ewrazïya ulttıq wnïversïtetiniñ stwdentteri atandı.
Jas jetkinşektiñ tolıqqandı tulğa retinde qalıptaswına birneşe jağday äser etedi. Sonıñ işinde balağa otbasında aytılğan ğïbrattı äñgime mazmunı mekteptegi ustazdardıñ tağılımımen sabaqtassa, töñiregine toptasqan qurbılardıñ pikirimen üylesse quba-qup boladı. Bul orayda da biz tañdaw jasağan mektepke dän rïza bolğanımızdı aytqımız keledi. Bïıl ağası men äpkesiniñ jolın jalğasın jäne Abaydıñ «Balamdı medresege bil dep berdim» degen ulağatın ustanıp kişi ulımız Rahımbekti de №66 mektep-lïceyine senip tapsırdıq.
Qazaqstan Respwblïkasınıñ bilim berw isiniñ qurmetti qızmetkeri, parasattı dïrektor Aytjan Ermuhanqızı aşılğan künnen beri basqaratın D.Qonaev köşesindegi bizdiñ mektebimiz memleket qayratkeri, kemeñger tulğa Dinmuhamed Ahmetulı atın ïelenwdi tilegen eken. Bul tañdawdı osı mekteptiñ ata-anası retinde biz de qoldaymız. Elorda törindegi №66 mektep-lïceyi Dinmuhamed Qonaev atın alsa, onıñ tülekteri körnekti elşil tulğağa qarap boy tüzeydi, ultqa rïyasız qızmet etw jolın jalğaydı dep senemiz.

Qayırbek KEMEÑGER,
L.N. Gwmïlev atındağı
Ewrazïya ulttıq
wnïversïteti qazaq
ädebïeti kafedrasınıñ
meñgerwşisi

***

Qazaqstannıñ körnekti memleket qayratkeri, qazaqtıñ birtwar ulı Dinmuhamed ­Qonaevtıñ tusında elimizdiñ tükpir-tükpirinde körikti qalalar men körkeygen awıldar payda boldı. El önerkäsibi qarqındı damıp, keñ-baytaq jerimizde äygili alıp qurılıs­tar salındı.

Dinuhamed Ahmetulı el basqarğan jıldarı qazaq jerinde 68 jumısşılar kenti men 43 qala turğızıldı. Awıl şarwaşılığı qarqındı damıp, tıñ jäne tıñayğan jerler ïgerildi. Ärïne, bul nawqannıñ zardabı da bolmay qalğan joq. Jayılım tarıldı, jer tozdı, sırttan kelwşiler köbeydi. Degenmen Qazaqstan agrarlı elge aynaldı, mal sanı köbe­yip, awıl şarwaşılığı önimderi arta tüsti. Birinşi basşı qızmetin atqara jürip, ol respwblïkadağı taw-ken isin damıtwğa qomaqtı üles qostı. Atap aytqanda, elektr tehnïkalıq, maşïna jasaw, hïmïya salaları tez damıdı. Akademïk Qonaevtıñ ğılımï eñbekteri ken orındarın aşıq ädispen qazw teorïyası men täjirïbesiniñ asa mañızdı mäselelerine arnalğan. 1960-1986 jıldarı Qazaqstandı basqarğan ol jalpı jawaptı qızmetterdi jartı ğasırğa jwıq atqardı. Ekinşi dünïe­jüzilik soğıstan keyin äbden tozığı jetip, artta qalğan Qazaqstandı üzdiksiz damıtıp, aldıñğı qatarlı ïndwstrïya­lı – agrarlıq respwblïka därejesine jetkizdi. On bes odaqtas respwblïkanıñ işinde Qazaqstandı damwı jağınan alğaşqı üştikke şığarw Qonaevtıñ ğana qolınan keldi. Ras, Qızıl ïmperïya qıspağında otırğan soñ Qazaqstanda ulttıq jobalar qolğa alınğan joq. Ülken qalalarda qazaq mektepteri tapşı boldı, til örisi keñeymedi.
Onıñ esimi tarïhta kişipeyil basşı retinde de qaldı. Qarapayım ğana jağdayda ömir sürip, jumısına jayawlatıp baratın ol esesine halqınıñ jayın köp oyladı. «Bïlikke köterildim, biraq halıqtan alasa ekenimdi umıtpadım, qaytıp aşar esigimdi qattı jappadım. Panañ da – el, danañ da – el. Soğan arqa süyedim, sodan üyrendim» degen sözi onıñ ömirdegi bastı ustanımına aynaldı. Sol ustanımına adal bolıp ötken tulğanı el tirisinde-aq qurmet tuttı. Twraşıl, kişipeyildigi, mädenïettiligi jayında el tamsana äñgimeleytin öz zamanınıñ biregey perzenti atanğan ol eldiñ ekonomïkasın, älewmettik salasın, ğılımın, ulttıq mädenïetin damıtwğa orasan zor eñbek siñirdi. Sondıqtan Qonaev atın mektepke birewmen şektelmey, qayratker esimimen qala, kentti atasaq, el tilegi qabıl bolar edi…

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

19 − fifteen =