قوناەۆ ەسىمىن قولدايمىز!

0 125

ۇرپاعىنا ءتالىمدى تاربيە، تياناقتى ءبىلىم بەرۋدى بارلىق اتا-انا تىلەيدى. سونداي اتا-انانىڭ ءبىرى رەتىندە ءبىز دە ۇل مەن قىزىمىزدىڭ جان-جاقتى تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىن ويلاپ، ولاردىڭ قاي مەكتەپتە ءبىلىم العاندارىن قاداعالادىق. بۇل ورايدا انىق بولعان ءبىر اقيقات – وقيتىن مەكتەبى ۇلتتىق مازمۇندا تاربيە كورسەتىپ، ءبىلىمدى قازاق تىلىندە بەرۋى شارت ەدى.

№66 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ ديرەكتورى ايتجان شاياحمەتوۆا مەن 2021 جىلعى مەكتەپتىڭ «التىن بەلگى» يەگەرى ايسامال كەمەڭگەر

استاناعا كوشىپ كەلگەن كەزدە ۇيگە جاقىن جەردەگى ارالاس مەكتەپكە ەكىنشى، ءۇشىنشى سىنىپتارعا بارىپ جاتقان بالالارىمىزدى ورنالاستىرۋعا ءماجبۇر بولدىق. قانشا ايتقانمەن، ەسەپ ءۇشىن اشىلعان ءبىر قازاق سىنىبى عانا بار ول مەكتەپتەگى بالانىڭ بارلىعى ءۇزىلىس كەزىندە قازاقشا ەمەس، رەسمي تىلدە سويلەسەتىن. الاش ارىستارىنىڭ «ۇلت مەكتەبى ۇلت تىلىندە قىزمەت كورسەتسىن» دەگەن قاعيدانى ساناعا ۇيالاتقان، ومبىدان اتامەكەنىم دەپ قازاق ەلىنە كوشىپ كەلگەن ماعان، بابامىز الاش ارداقتىسى قوشكە كەمەڭگەرۇلى «مەكتەپ قاي تىلدە بولۋ كەرەك؟» اتتى ماقالاسىندا «ەگەر ورتا مەكتەپتە وقۋ ورىس تىلىندە بولسا بىزدەن ەش ۋاقىتتا جەتكىلىكتى وقىتۋشى شىقپايدى. ۇلت مەكتەپتەرى، ۇلت مادەنيەتى بولمايدى» دەپ ءبىر عاسىر بۇرىن ايتىپ كەتكەن اماناتىن قاستەرلەگەن ۇرپاققا بالالاردى تازا قازاق تىلىندە وقىتۋ پەرزەنتتىك پارىز سانالدى. سول كەزدە جاساعان تاڭداۋىمىز – ەلوردا تورىندەگى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي ەلباسى ن.نازارباەۆ ءوزى اشقان №66 مەكتەپ-ليتسەيى بولدى.
اتالعان وقۋ ورنىندا ۇلىمىز قۋاتبەك ءتورت، قىزىمىز ايسامال بەس جىل وقىدى. ولار وقۋدا وزات بولىپ، مەكتەپتەگى مەرەكەلىك سالتاناتتى ءىس-شارالاردى جۇرگىزدى، قالالىق، رەسپۋبليكالىق پاندىك وليمپيادالارعا، عىلىمي جوبالار سايىسىنا قاتىستى. تالاي جارىستا جەڭىمپاز اتانىپ، مەكتەپ ابىرويىن اسقاقتاتتى. قالالىق «پاراساتتى وتباسى» جارىسىندا مەكتەپ نامىسىن قورعاپ، جۇلدەگەر اتاندى. قۋاتبەك مەكتەپتىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋ مۇشەسى بولىپ، قالالىق «جاس ۇلان» ۇيىمىنىڭ سپورت سالاسى بويىنشا كوشباسشىسى، كەيىن رەسپۋبليكالىق «جاس ۇلان» ۇيىمىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولدى. قىزىمىز ايسامال مەكتەپتە العان تياناقتى ءبىلىم ارقاسىندا بىرنەشە مارتە وليمپيادا مەن جارىستاردىڭ جەڭىمپازى، جۇلدەگەرى اتانىپ، مەكتەپ ارۋى كونكۋرسىنىڭ باس جۇلدەسىن يەلەندى. وقۋىن «التىن بەلگىمەن» اياقتاپ، ۇستازدارىن دا، اتا-اناسىن دا قۋانتتى. بۇل كۇندە ەكەۋى دە قالاعان ماماندىقتارى بويىنشا مەملەكەتتىك گرانت يەلەنىپ، ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى اتاندى.
جاس جەتكىنشەكتىڭ تولىققاندى تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىنا بىرنەشە جاعداي اسەر ەتەدى. سونىڭ ىشىندە بالاعا وتباسىندا ايتىلعان عيبراتتى اڭگىمە مازمۇنى مەكتەپتەگى ۇستازداردىڭ تاعىلىمىمەن ساباقتاسسا، توڭىرەگىنە توپتاسقان قۇربىلاردىڭ پىكىرىمەن ۇيلەسسە قۇبا-قۇپ بولادى. بۇل ورايدا دا ءبىز تاڭداۋ جاساعان مەكتەپكە ءدان ريزا بولعانىمىزدى ايتقىمىز كەلەدى. بيىل اعاسى مەن اپكەسىنىڭ جولىن جالعاسىن جانە ابايدىڭ «بالامدى مەدرەسەگە ءبىل دەپ بەردىم» دەگەن ۇلاعاتىن ۇستانىپ كىشى ۇلىمىز راحىمبەكتى دە №66 مەكتەپ-ليتسەيىنە سەنىپ تاپسىردىق.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى، پاراساتتى ديرەكتور ايتجان ەرمۇحانقىزى اشىلعان كۇننەن بەرى باسقاراتىن د.قوناەۆ كوشەسىندەگى ءبىزدىڭ مەكتەبىمىز مەملەكەت قايراتكەرى، كەمەڭگەر تۇلعا دىنمۇحامەد احمەتۇلى اتىن يەلەنۋدى تىلەگەن ەكەن. بۇل تاڭداۋدى وسى مەكتەپتىڭ اتا-اناسى رەتىندە ءبىز دە قولدايمىز. ەلوردا تورىندەگى №66 مەكتەپ-ليتسەيى دىنمۇحامەد قوناەۆ اتىن السا، ونىڭ تۇلەكتەرى كورنەكتى ەلشىل تۇلعاعا قاراپ بوي تۇزەيدى، ۇلتقا رياسىز قىزمەت ەتۋ جولىن جالعايدى دەپ سەنەمىز.

قايىربەك كەمەڭگەر،
ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى
ەۋرازيا ۇلتتىق
ۋنيۆەرسيتەتى قازاق
ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ
مەڭگەرۋشىسى

***

قازاقستاننىڭ كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى، قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلى دىنمۇحامەد ­قوناەۆتىڭ تۇسىندا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە كورىكتى قالالار مەن كوركەيگەن اۋىلدار پايدا بولدى. ەل ونەركاسىبى قارقىندى دامىپ، كەڭ-بايتاق جەرىمىزدە ايگىلى الىپ قۇرىلىس­تار سالىندى.

دىنۇحامەد احمەتۇلى ەل باسقارعان جىلدارى قازاق جەرىندە 68 جۇمىسشىلار كەنتى مەن 43 قالا تۇرعىزىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى قارقىندى دامىپ، تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەر يگەرىلدى. ارينە، بۇل ناۋقاننىڭ زاردابى دا بولماي قالعان جوق. جايىلىم تارىلدى، جەر توزدى، سىرتتان كەلۋشىلەر كوبەيدى. دەگەنمەن قازاقستان اگرارلى ەلگە اينالدى، مال سانى كوبە­يىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ارتا ءتۇستى. ءبىرىنشى باسشى قىزمەتىن اتقارا ءجۇرىپ، ول رەسپۋبليكاداعى تاۋ-كەن ءىسىن دامىتۋعا قوماقتى ۇلەس قوستى. اتاپ ايتقاندا، ەلەكتر تەحنيكالىق، ماشينا جاساۋ، حيميا سالالارى تەز دامىدى. اكادەميك قوناەۆتىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرى كەن ورىندارىن اشىق ادىسپەن قازۋ تەورياسى مەن تاجىريبەسىنىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرىنە ارنالعان. 1960-1986 جىلدارى قازاقستاندى باسقارعان ول جالپى جاۋاپتى قىزمەتتەردى جارتى عاسىرعا جۋىق اتقاردى. ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىستان كەيىن ابدەن توزىعى جەتىپ، ارتتا قالعان قازاقستاندى ۇزدىكسىز دامىتىپ، الدىڭعى قاتارلى يندۋستريا­لى – اگرارلىق رەسپۋبليكا دارەجەسىنە جەتكىزدى. ون بەس وداقتاس رەسپۋبليكانىڭ ىشىندە قازاقستاندى دامۋى جاعىنان العاشقى ۇشتىككە شىعارۋ قوناەۆتىڭ عانا قولىنان كەلدى. راس، قىزىل يمپەريا قىسپاعىندا وتىرعان سوڭ قازاقستاندا ۇلتتىق جوبالار قولعا الىنعان جوق. ۇلكەن قالالاردا قازاق مەكتەپتەرى تاپشى بولدى، ءتىل ءورىسى كەڭەيمەدى.
ونىڭ ەسىمى تاريحتا كىشىپەيىل باسشى رەتىندە دە قالدى. قاراپايىم عانا جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ، جۇمىسىنا جاياۋلاتىپ باراتىن ول ەسەسىنە حالقىنىڭ جايىن كوپ ويلادى. «بيلىككە كوتەرىلدىم، بىراق حالىقتان الاسا ەكەنىمدى ۇمىتپادىم، قايتىپ اشار ەسىگىمدى قاتتى جاپپادىم. پاناڭ دا – ەل، داناڭ دا – ەل. سوعان ارقا سۇيەدىم، سودان ۇيرەندىم» دەگەن ءسوزى ونىڭ ومىردەگى باستى ۇستانىمىنا اينالدى. سول ۇستانىمىنا ادال بولىپ وتكەن تۇلعانى ەل تىرىسىندە-اق قۇرمەت تۇتتى. تۋراشىل، كىشىپەيىلدىگى، مادەنيەتتىلىگى جايىندا ەل تامسانا اڭگىمەلەيتىن ءوز زامانىنىڭ بىرەگەي پەرزەنتى اتانعان ول ەلدىڭ ەكونوميكاسىن، الەۋمەتتىك سالاسىن، عىلىمىن، ۇلتتىق مادەنيەتىن دامىتۋعا وراسان زور ەڭبەك ءسىڭىردى. سوندىقتان قوناەۆ اتىن مەكتەپكە بىرەۋمەن شەكتەلمەي، قايراتكەر ەسىمىمەن قالا، كەنتتى اتاساق، ەل تىلەگى قابىل بولار ەدى…

 

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

seventeen + one =