Qoydıñ bası qoqısta qalmasın

0 128

Qurban ayttan keyin älewmettik jelide qurbanğa şalınğan maldıñ bası men işek-qarnın jük kölikterimen aparıp qoqısqa tögip jatqan körinisi jarïya­landı. Munı körgen jeli qoldanwşılar «Bul – barıp turğan ısırapşıldıq» dep qazirgi jurttıñ bas-sïraq üytip, işek-qarın arşığannan erinetinin sınasa, endi birewler «Adam öz kinäsi üşin qoydı qınaday qıratın ne jöni bar?» dep asıl dinimizge til tïgize bastadı. «Qulaqtıñ qaswına – masanıñ baswı» döp kelip turğan soñ, «Onlayn qurbandıq degen – ottağan äñgime, Quranda qurban şalıñdar degen, biraq onlayn qurbandıq degen söz joq» dep keri tolğağandar da boldı. Jelidegi jeldey esken bul äñgimeler bizge de biraz oy saldı.

Hanafï mazhabında qurban aytta şaması jetkenderge qurbandıq şalw wäjip sanaladı. Osı joldı ustanğan babalarımızdıñ qurban ayt kezinde äl-awqatı jetse, bir mal şalatın qarapayım qağïdası büginge deyin jalğasıp keledi. Alayda qazaq «qurban şalıp, qan şığarsaq esep» dep, däl qazirgidey ısırapşıldıqqa mülde jol bermegen. Qurbannıñ basın qoqısqa tastamaq tügil, müjilgen süyeginiñ özin betaldı şaşpay, adam baspaytın taza jerge tastaydı. Buğan «Qurbanğa şalğan mal öte qasïetti, onıñ süyegin adam ayağı baspasın, ït müjimesin» degen nanım sebep bolğan. Maldıñ basın eñ sıylı tağam dep bilgen halqımız qurbandıqtıñ basın da awıldıñ aqsaqaldarınıñ aldına qoyğan. Al awıl aqsaqaldarı är otbasına kirip, qurbandıqtıñ etinen awız tïip, sol şañıraqtan ötkenderge quran bağıştap, jastarğa bata berip, «Ayttan-aytqa aman jete­yik» dep tilek tileytin. Şeber qazaq äyelderi qoydıñ işek-qarnın tazalap arşıp, jumırğa şarbı tığıp, işekten jörgem jasap, ädemilep pisirip, ayttap kelgen ağayınnıñ aldına qoyatın. Ökpege un quyıp, äsip jasaytın äyelder de bar.
Osı turğıdan alğanda, qurbandı sawap üşin şalğan ekenbiz, onıñ bas-sïrağın, işek-qarnın betaldı tastaw dinimizge de, dästürimizge de jat. «Añnıñ basın üyge äkelmegen, maldıñ basın dalağa tastamağan» qazaq üşin «Allahw äkpar» aytıp soyğan maldıñ basın dalağa laqtırw bilgen adamğa äbes körinetini anıq. Jañadan soyğan maldıñ basın sıylı qonağınıñ aldına tarta almawdıñ özi qazaq uğımında jetesizdik sanalatını tağı bar. Ärïne, qalalı jerde bas-sïraq üytw de qolaysız, desek te qazirgidey damığan zamanda maldıñ basın qoqısqa tastamay, bir amalın tawıp bas-sïraqtı üytip alwğa jaraytın zamanawï täsilder de az emes qoy.
Bas-sïraq demekşi, Qazaqstanda bas-sïraq, işek-qarındı kereksiz etkenimizben, Ïran elinde qoydıñ etinen bas-sïrağı, işek-qarnı qımbat dese senesiz be?! Sebebi olar qoydıñ quyqası, mïı, tili jäne işek-qarnınan «Kalepaşa» degen tağam jasaydı. Parsılardıñ süyikti asına aynalğan bul tağamdı qazir Ïran elinde qaltası köteretin baylar ğana jeydi-mıs. Sonıñ özinde işki narıqtı qamday almağan parsılar şetelden qımbat bağamen bas-sïraq, işek-qarın engizedi. Ökinerligi, Ïranğa osı «tawardı» eksporttaytın elderdiñ qatarında Qazaqstan joq.
Äne, sol parsılarğa qoy etin jäne bas-sïraq, işek-qarın eksporttawmen aynalısatın ­bayan-ölgeylik «Zerger Ïnter­neşnl» JŞQ basşısı Nurbol Mïzamhanulı da qoydıñ bası men işek-qarnınan köp payda keltirwge bolatının aytadı. «Seriktigimiz 2008 jılı qurılğan. 2011 jıldan beri Ïranğa qoy eti men bas-sïrağın, işki ağzasın eksporttawmen aynalısıp kelemiz. Sebebi parsılar qoydıñ bas-sïrağınan, mïınan, tilinen jäne işek-qarnınan «Kalepaşa» degen tağam jasaydı. Ol tañğı asqa jelinetin, bağası etten qımbat tağam sanaladı. Osı aradan qoydı soyıp, basın üytip, işek-qarnın tazalap, arnayı standart boyınşa qoraptap jiberemiz. Onı jwatın, tazalaytın arnaw­lı aspaptar bar. Bir qoydıñ bas-sïrağı ädette 3 keli boladı. Onıñ är kelisin parsılar 3,8 ewrodan aladı» deydi Nurbol. Endi eseptey beriñiz, bir qoydıñ bası men işek-qarnı bizdiñ aqşağa şaqqanda 5000 teñgeden asıp jığıladı. Ülken sawdanıñ közi. Al Qazaqstanda munı köp eşkim eskermeydi. Eskermek tügil, qurbandıqtıñ basınıñ özin qoqısqa tastaymız. Eger bizdiñ elde de bas-sïraq eksporttawmen aynalısatın bir seriktestik bolğanda, tım qurığanda qurbandıqtıñ bası ayaqqa taptalıp, taw-töbe bolıp üyilip qoqısta jatpas edi ğoy degen oy keledi.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

five × one =