ҚАЗАҚ ӨНЕРІН ДӘРІПТЕУДІ ҚАПЕРДЕ ҰСТАДЫК

0 116

 

Касенов

Еркін ҚАСЕНОВ, М.Горький атындағы Орыс академиялық мемлекеттік музыкалық-драма театрының директоры

 

Жуырда астаналық театр басшылары­ Еуропа­ елдерін аралап қайтты. Олардың сапарлары­ барысында­ алған әсерлерімен бөлісу үшін М.Горький атындағы Орыс академиялық мемлекеттік музыкалық-драма театрының директоры­ Еркін Қасеновті әңгімеге тартып­ едік…

– Әңгіме басын астаналық мәде­ниет­тің келбетінен тарқат­сақ...
– Астана қаласының гүлденуі, әлеу­меттік-мәдени дамуы, өркендеуі мен әлеуеті үздіксіз ілгерілеу үстінде. Өйткені, бұл іске Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтан бастап, ел ағалары айрық­ша назар салып, жұмыла еңбек етуде. Әсіресе, бас шаһардың мәдени айшығы, өнер көкжиегі таңдай қағар­лық дәрежеге жетіп келеді. Айталық, «Астана Опера» театры, Бейбітшілік және келісім, Тәуелсіздік сарайлары, «Қазақстан» орталық концерт залы – Астанаға келген әр қонақ қызы­ға­тындай нысандар. Мұның бәрі бас қала тұрғындарын мәдени-рухани байытады. Бұлар қазақ өнерінің қара шаңырақтары, алтын босағалары.
Мәдениеттің айрықша биік сала­сы­ның бірі – театр. Бұл рухани орданың келешегі зор, халыққа берері мол, тәлімі мен тәрбиесі ұшан-теңіз. Театр мәртебесін көтеруде Астана әкім­ді­гі үлкен шаруалар тындыру­да. Мәсе­лен,­ жыл сайын театр фестивалін ұйым­дас­тыру дәстүрге айналған. Бұл шараға еліміздің түкпір-түкпіріндегі өнер ұжымдары, шетел рухани ошақ­тары келіп, бақтарын сынайды. Театр­лар арасындағы бәсекені елорда жұрт­шылығы мен қонақтарына көр­се­тілген сый-құрмет деп білу керек.
Игі бастама жалғассыз қалған жоқ. Өзге елдердегі әріптестерімен пікір алмассын, көрсін, білсін десе керек, Астана әкімдігі наурыз айының басында бас шаһардағы бүкіл театр бас­шыларын Еуропаның төрт мем­ле­ке­тіне іс-сапарға жіберді. «Наз», «Қуыршақ», Жастар, Қ.Қуанышбаев атын­дағы Қазақ музыкалық-драма театр­ла­рының басшылары және мен жолға шықтық.
– Қандай қалаларды арала­ды­ңыз­дар­ және бізден ерек, өзгеше нені байқадыңыздар?
– Театр басшыларының тобы Вена­ның, Париждің, Миланның және Берлиннің мәдени-рухани орда­ла­рын аралап, олардың тыныс-тірші­лі­гімен, кешегісімен, бүгінімен таныстық. Әсіресе, театрларына жіті назар салдық. Айталық, Австрияның Бург драма театрына ат ізін бұрға­ны­мызда репертуарларындағы қойы­лым­дарымен танысып, көрермен мәдениетінің кеңдігіне көзіміз жетті. Олардағы материалдық-техникалық базаны нығайтуға бөлінетін қаражат та қауқарлы, әртістерінің сапасы да көңіл қуантады. Бізді таң қалдырғаны, Еуропа елдері театрларының қойы­лым­дарына билет бағасы қымбат, екі жүз, үш жүз еуродан кем емес. Соған қарамастан, бір-екі ай бұрын сатылып кетеді екен.
Венадан шығып, Миланға бардық. Онда әлемге танылған Ла Скала театрын тамашаладық. Өнерсүйер, мәде­ниетті құрметтейтін кез келген адам бір көруге құштар Ла Скала бұл. Міне, сондай өнер орда­сы­ның табалдырығын аттау бағын Тәңір біздің маңдайымызға жазыпты. Жолымыз түскен соң, театр­дың құрылуында қолтаңбасы қалған меценаттардың есімдерімен, ұжым­ның құрамымен, мұнда еңбегі сіңген әртістермен таныстық. Миланмен іргелес Венеция, Верона қала­ла­рын шарладық. Ромео мен Джульет­таның ауылына табанымыз тиді. Шаңы­рақ­тарын көрдік.
Миланнан шығып, Франция топы­ра­ғымен қауыштық. Легера Франц театрында болдық. Ромео-Джулетта спек­такльін көрдік. Аралаған елде­рі­міздің көрермендерімен де жүздестік, өнер төңірегінде пікір алмастық, талқыладық. Айта кетерлігі, біз аузымызды ашып, көзімізді жұмып, аспаннан түскендей болып жүрген жоқпыз, өзіміздің қазақ мәдениетін, рухания­тын, өнерін дәріптеуді де ұмыт­падық. Олар біздің театрлар жөнінде, репертуарымыздағы қойылымдар төңірегінде сұрады. Барымызды мақ­танышпен айтып бердік. Келешекте әріптестік байланыс орнату шараларын әңгіме еттік. Қазақстандағы саяси ахуалдан, мұндағы тұрақтылықтан, Астананың даму барысынан құлағдар еттік. Олар біздің елімізге келуге, мәде­ние­тімізбен танысуға ынталы екендерін жеткізді. Біз елімізде өтетін өнер фестивальдары туралы, қазақ әртіс­теріне не қажет екенін, қандай жетіс­тік­теріміз бар екенін сөз еттік.
– Еуропа елдеріне сапар­ла­ры­­­ңыз­дың­ же­тіс­тік­тері туралы әңгімелесеңіз...
– Бұл сапардың бізге, Астана­ өне­ріне бергені мол болғанын айту керек. Берлиндегі Қуыршақ театры мен елордалық Қуыршақ теат­ры­ның ынтымақтастық туралы келісімге қол жеткізуі бұл сөзімнің дәлелі дер едім. М.Горький атындағы Орыс музы­калық-драма театрының басшысы ретінде Миландағы әріптесіммен келіссөздер жүргізіп жатырмын. Будапештте театр саласының мәсе­ле­ле­рін көтеретін үлкен форум өтпек. Олар мені сонда шақыруда.
Англиялық өнер ұжымдары күз айларында «Гамлет» трагедиясын Астанада қоюға ниет білдіруде. Мұның бәріне Еуропаға сапа­ры­мыздың нәтижесінде қол жеткізіп отырмыз.
– Еркін Тілеуқазыұлы, сапар ба­ры­сында не түйдіңіздер, еуро­па­лық­­тардан қандай артықшы­лық­та­рымыз немесе кемшіліктеріміз бар?
– Қазір жаңа технология заманы. Олар бізден техникалық мүмкіндіктерінің жоғарылығымен озық. Дыбыстық, музыкалық көркемдеудің соңғы үлгілерімен қамтылған. Қойған спектакльді жарықпен көркемдеу декорациясы озық технологияның арқасында биік деңгейге жетіп үлгерген. Біз қызыққан бұл дүниелер Астанадағы іргесі кейін қаланған мәдениет сарайларында бары рас. Бірақ, жүз жылдық тарихы бар драма театрларымызда мұндай жаңалықтарды қабылдау ыңғайға келмей жатады. Сондықтан, қала әкімдігінен осы мәселені шешу үшін жөндеу жұмыстарын жүргізуге қаржы бөлуді сұрап отырмыз. Көрген-білгенімізді, түйгенімізді өз сахна­мыз­ға енгізсек, көшке ілессек деген ниеттеміз. Өйткені, театр – рухани байлықтың қазынасы. Бұл мәселеге немқұрайды қарамауымыз керек.
Меніңше, балабақшадан, мектептен театрға алтын көпір жасалуы қажет. Білім ошақтарының бәрі театр­дың айналасында болғаны ләзім. Шекс­пир­дің шығармаларын ұстаз аузынан ұғыну бір бөлек, ал театр сахнасынан көру бір бөлек. Көзбен көрген дүние санада тереңірек сақталады, өнегесі мықтырақ сіңеді, сезімді басқаша тербейді. Мәселен, Мұхтар Әуезовтің «Қарагөзінен», Ғабит Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш – Баян Сұлуынан» сол заманды көресіз.
– Сапар кезінде көрермен өре­сінің деңгейіне салыстырмалы түрде мән беріп көрдіңіз бе?
– Жаңа айтқанымдай, Еуропа елдерінде театр билеттері ай бұрын сатылып кетеді және құны біздегіден жоғары. Көрерменнің бірі екі еуроға билет сатып алса, қойылым кезінде залда жиырма еуроның орны бос тұрса, ол оған барып отырмайды. Сол тұрған күйінде тамашалайды спектакльді. Ол жақта біздегідей бос орынды иелене салу, шараның ортасынан шығып кету, телефон шұқылау сынды «мәдениетті» көрмейсіз. Олар көрерменді әкелу, ұйымдастыру, отырғызу, Білім, Ден­саулық сақтау басқармаларымен бай­ла­нысып, көрермен жинау проб­ле­ма­ларымен бас қатырмайды. Ал бізде өз аяғымен келетін көрермен санаулы-ақ.
Мәдениет министрлігінің «айдағаны бес ешкі, ысқырығы жер жарады». Күнде ылаң, күнде шу, ұйым­дас­тырған фестивальдарының беделі төмен, айналдырған он театрға ие бола алмай отыр. Театр сыншыларымыз жыртысқа таласқандай болып, жаға жыртысады да жүреді.
Міне, Еуропа мен Қазақстанның айырмашылығы. Тағы айтарым, олар реализмге жақын. Кейбір нәрселерді ашық-шашық көрсете береді. Ал, біз болмысымызға сай, астарлап жет­кі­зуді, сезімді тербеуді, көңілді сер­гітуді, Абай айтқандай, ішпен ұғынуды, жан дүниемізбен сырласуды мақсат тұтамыз.
– Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбатты жүргізген
Асхат РАЙҚҰЛ

 

­

Пікір жазу

Почтаңыз жарияланбайды

4 × 5 =