قازاق بولۋ قۇرمەت پە؟

0 132

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالعان تەلەجۇرگىزۋشى مايا بەكباەۆا تاراز قالاسىنداعى مەكتەپ ديرەكتورى دينارا نۇرعاليەۆانىڭ «وزگە دياسپورا وكىلدەرىنىڭ ۇلتىن تولقۇجاتىنا «قازاق» نەمەسە «قازاقستاندىق» دەپ جازايىق» دەگەن ۇسىنىسىن الەۋمەتتىك جەلىدەگى ءوزىنىڭ پاراقشاسىنا جاريالاعان سوڭ، بۇل ۇسىنىس كوپشىلىكتىڭ قىزۋ تالقىسىنا ءتۇستى. راس، ۇسىنىستى جاقتاۋشىلاردان گورى قارسى بولعاندار كوپ. بۇل باستامانىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن تاريحقا از-كەم ءۇڭىلىپ الۋدىڭ ارتىقشىلىعى جوق.بۇگىندە سانى 83 ملن-نان اسىپ كەتكەن تۇرىكتەر وسمان يمپەرياسىنا دەيىن شاعىن عانا قاۋىم بولعان. جاۋ­لاپ العان حالىقتاردى تۇرىكتەندىرۋ ءىسى، اسىرەسە XI-XV عاسىر ارالىعىندا قارقىندى جۇرگىزىلدى. ول كەيدە ءدىنى بولەك ۇلتتاردى (حريستيانداردى) يسلامدى قابىلداتۋ ارقىلى دا جۇزەگە اسىرىلدى. ءسويتىپ اسسيميلياتسيالانعان ەلدەردىڭ ارقاسىندا وسمان تۇرىكتەرىنىڭ سانى كۇرت ءوستى. جالپى ءىرى يمپەريالاردىڭ وتارلاعان ۇساق حالىقتاردى بويىنا ءسىڭىرىپ جىبەرۋ ءۇردىسى – ادەتتەگى جاعداي.
اسسيميلياتسيالاۋ پروتسەسى ەكى جولمەن جۇرەدى: كۇشتەۋ ارقىلى نەمەسە تابيعي تۇردە. بۇل جاعدايدا حالىق ءوزىنىڭ انا ءتىلىن، ادەت-عۇرپىن، ءدىنىن، مادەنيەتىن، وزىندىك سانا-سەزىمىن، ت. ب. ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن جوعالتىپ (نەمەسە ءىشىنارا جوعالتىپ), ونىڭ ورنىنا باسىم حالىقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن قابىلدايدى.
مۇنداي پروتسەستەر XIX عاسىر­دىڭ اياعى-XX عاسىردىڭ باسىندا اقش-تا دا ءجۇردى. امەريكاعا قونىس اۋدارعان الدەنەشە ميلليونداعان يمميگرانتتاردى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى زاڭدارعا باعىندىرۋ، قوعامدىق ومىرگە بەيىمدەۋ ءۇشىن اسسيميلياتسيالاۋ كەرەك بولدى.
قۇرامىنداعى از حالىقتاردى كۇشتەپ اسسيميلياتسيالاۋ پاتشالىق رەسەيدە، كەيىن كسرو-دا كورىنىس تاپقانىن بىلەمىز. ۇلت قايراتكەرى مۇحتار شاحانوۆ اعامىز كەڭەس وداعى كەزىندە 90-عا تارتا ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ اتى ءوشىپ، ولاردىڭ ءبارى ورىس بولىپ جازىلىپ كەتكەنىن ايتادى. ورىستاردىڭ سونىڭ ەسەبىنەن كوبەيىپ، بۇگىندە 120 ملن-عا جەتىپ وتىر. قازىرگى كەزدە قىتايدىڭ دا ۇستانىپ وتىرعان ساياساتى وسى.
«كوپ قورقىتادى، تەرەڭ باتىرادى» دەگەن. ەگەر باسقا ۇلتتاردىڭ وكىلدەرى قازاق بولامىن دەسە، وعان تەك قۋانۋ كەرەك. ماسەلە باسقادا! ەڭ باستىسى، ولاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋىن، وسى ەلدە كەسىمدى مەرزىم ىشىندە تۇرعاندىعىن، ت. ب. ۇلت ءۇشىن ماڭىزدى دەگەن شارتتاردى ورىنداۋىن تالاپ ەتىپ قويۋ كەرەك. سونداي-اق سىرتتان كەلگەن قانداستارىمىزدان باسقاسىنىڭ تولقۇجاتىنا «قازاق» دەپ جازباق تۇگىلى، ولارعا قازاقستان ازاماتتىعىن بەرۋدىڭ وزىنە اسا ساقتىقپەن قاراعان ءجون. ارينە، بۇل – جوپەلدەمەدە ايتىلا سالعان ءبىر پىكىر، ايتپەسە بۇل ماسەلە جان-جاقتى تالقىلانىپ، ارنايى زاڭ قابىلدانىپ بارىپ جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. بۇل ءجۇردىم-باردىم شەشە سالاتىن شارۋا ەمەس، ۇلتىمىز ءۇشىن سىندارلى شاق.
ال ەندى تولقۇجاتتا ۇلتقا ءتا­ۋەلدىلىكتى كورسەتپەۋ دەگەن، ءتىپتى، بارىپ تۇرعان سوراقىلىق. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەستىپ-بىلۋىمىزشە، ادامداردىڭ تولقۇجاتىندا تەك ەكى جاعدايدا عانا ۇلتتىق تاۋەلدىلىگى جازىلمايدى: تۇرعىلىقتى جەردىڭ يەسى بولىپ سانالاتىن حالىق تولىقتاي جويىلىپ بىتكەندە نەمەسە باسقىنشى جۇرتقا اسسيميلياتسيالانىپ، تۇبەگەيلى جۇتىلىپ كەتكەن جاعدايدا. ءبىز تاريحتان وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك امەريكانىڭ بايىرعى حالقى جويىلىپ، باسقىنشىلىقتان امان قالعان ازداعان بولىگى رەزەرۆاتسياعا ۇشىراپ، ونداعى مەملەكەتتەردى وتارلاۋشىلار قۇرعانىن بىلەمىز. ولاردىڭ پاسپورتتارىندا ۇلتى جازىلماي، «امەريكالىق»، «مەكسيكالىق»، «برازيليالىق» دەپ جالپىلاما كورسەتىلەتىنى سودان. وسى قاعيدادان كورەتىنىمىز، «قازاقستاندىق ۇلت» دەگەن سياقتى شاتپاقتار ەلسىز-جەرسىز قاۋىمدارعا ارنالعان. مۇنداي انىقتاماعا بارشا قازاقتىڭ ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى ەكەنى ءسوزسىز. ويتكەنى ءبىز اتا-بابامىزدىڭ عاسىرلار بويى كىندىگى ۇزىلمەگەن، كەيىنگى ۇرپاعىنا مۇراعا قالدىرعان بايىرعى جەرىندە ءتۇتىن تۇتەتىپ، تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرىپ وتىرعان ۇلتپىز.

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

one × two =