QARTTARIN QAÑĞIRTPAĞAN HALIQ EDİK

0 342

Amal neşik?.. Äytpese, qazaqta Qarttar üyi qay zaman­da bolıptı?! Orıstıñ otarına tüskennen keyin ğoy, qulaqqa türpidey tïetin bul mekemeniñ payda bolğanı. Bodandıqtıñ qamıtın boyımızdan sıpırğanda da qalar emes. Jïırma jıldan asıp baradı. Endi qalmaytın da şığar, sirä! Öytkeni, Qarttar üyinen mekenin tapqan qarïyalarımızdıñ sanı alpıstan asıp jığıladı… Jıldağıdan köbeymese, azaymağan. Bir ğana elordada!

OQŞAW ÜYDE ÖMİR BAR

Astanadan şetkerek. «Köktal» turğınalabı. Oqşawıraq orın tepken üş qabattı eñseli ğïmarat. El işinde Qarttar üyi atalıp ketkenimen, resmï atawı – Qarttar men mügedekterge arnalğan medïcïnalıq-älewmettik me­keme. Birneşe jıl burın Elbasınıñ özi kelip, tusawın kesip, qamköñil qarttardıñ batasın alğan. Meke­me basşısı Kenjebolat Bäpişev aytqanday, bul mekemede turwşılarğa qanşa jerden jağday jasalğanımen, jar salıp nasïhattaytın orın emes. Ras, memleket qamqorlığına aldı, qırwar qarjı bölinwde. Ol qarajatqa qarttar men mügedekterdiñ jağdayı jasalwda. Biraq… Biraqtıñ astarın säl keyinirek bağamdaysız.

Kenjebolat Saparulı aytadı, bul jerde de sapırılısqan tirşilik. Qarïyalar bala sïyaqtı, mügedekter şı­damsız, aşwlanşaq keledi. Al olarmen jumıs istew, bağıp-qağw qanday qïın bolsa, aytıp jetkizw de sonşalıqtı…

Bes waqıt tamaqtanadı olar. Erikterine qaray qıdıradı, qalanı aralay­dı. Ara-tura koncerttik qoyılımdar tamaşalaydı. Jağdayları barınşa nazarğa alınğan.

TALAYLI TAĞDIRLAR TOĞISI

Bas-ayağı 340 adam. Eñ jası 26-da bolsa, qarïyalardıñ ülkeni 99-da. 112-si mügedekter. Al älgi 340-tıñ naqtı 76-sı musılman bawırlarımız bolıp şıqtı. Onıñ 60-tan astamı qazaq qarttarı.

Kenjebolat Saparulı aytadı, mundağılardıñ ärqaysısınıñ tağdırı bir-birine mülde uqsamaydı. Ärqaysısı ärtürli jolmen kelgen. Alay­da, eşqaysısınıñ ömiri ökinişsiz, maşaqatsız, qïınsız emes. Bäriniñ kewdesinde – qıjıl, köñilinde qam bar.

«Älginde aytqanımday, bul jar­namalaytın mekeme emes. Dese de, Halıqaralıq mügedekter qawımdastığına kirwdi maqsat tutıp otır­mız. Qazirdiñ özinde halıqaralıq standarttarğa say jumıs istewdemiz. Sonımen qatar, mekemeniñ janı­nan jartılay stacïonarlıq, aqılı stacïonarlıq ortalıq aştıq. Alğaşqısına qabıldanwşılar tañerteñ keledi, keşki waqıtta üylerine qaytadı. Olardıñ artıqşılığı sol, bala-şağasınıñ qasında. Al aqılı ortalıqqa jazılğan 18 qartımız ben mügedegimiz kündiz-tüni özimizdiñ qamqorlıqta», deydi mekeme basşısı. Biraq, barlıq qarttar men mügedekke közqaras bir, alalaw joq, birdey na­zarda.

«KEŞTEW BOLSA DA QAWIŞTIQ…»

Tirşilik bar jerde juptasw da bar. Qart bolsa da, mügedek bolsa da mundağılar jürekteriniñ qalawına erip, sıñarların tapqan. Qırıqqa jwıq jup bir bölmede, bir şañıraqtıñ astında ğumır keşwde. Mäselen, twmasınan sw qarañğı Hasan Moldahmetov pen älde, orıs, älde, wkraïn (ultın özi de bilmeydi) Ksenïya Vïgwlyarnaya musılmanşa nekelerin qïdırğan. Qalıñdıq sol kezde Ïslam dinin qabıldağan. Erine uyıp bes waqıt namazın oqïdı. Sosın Ksenïyağa Kenjebolattıñ özi Aqsana dep azan şaqırtıp, at qoyğan körinedi. «Şe­şemnen erte qaldım. Eseye kele äkem qaytıs boldı. Sosın twıstarıma salmaq salğandı jön körmey, osın­da at basın tiregen edim. Qazaqtıñ meyirimin köp körgen, qazaqpen aralas-quralas bolıp ösken Aqsanamen ta­nıstım, tabıstıq, tüsinistik. Menen 15 jas ülkendigi bolsa da, jarasıp kettik. 1997 jıldan birgemiz», deydi otağası Hasan.

QARTTAR ÜYİ QOĞAMNIÑ QASİRETİ

«Osıdan on şaqtı jıl burın, osı mekemege basşılıqqa keler aldında anam aytıp edi: «E-e, balam, öte awır jumısqa barasıñ. Qarttar bala sekildi bolıp keledi. Kez kelgen kişigirim närsege şart sınıp, aşwlana qalwı mümkin. Tüsinistikpen qara. Keşirimdi, qayırımdı bol», dep. Bul – mağan amanattay sezildi. Marqum anamnıñ amanatın arqalap jürgendey bolam qazir.

Täwelsizdigimizdi alğan tusta, el işinde toqıraw bastaldı. Narıqtıq zaman jeke ömir sürwge beyimdedi ğoy. Sonda käsipkerlikke bet burıp, qonaqüy aşqanmın. Qonaqüyimniñ janında jetim-jesirlerge, qart-mügedekterge arnalğan bölme bola­tın. Birneşe qamköñildi qanatımnıñ astına alğanım bar-tın. Sondıqtan mümkindigi şektewli jandardıñ, qarïyalardıñ ömiri mağan burınnan tanıs», deydi Kenjebolat Saparulı.

Osılay desek te, Qarttar üyi – qoğamnıñ qasireti. Bul qasirettiñ qanşa waqıtqa sozıları Jaratqanğa ayan. Qasiret deytinimiz qarïya – eldiñ qazınası emes pe?.. Al qazaq jetimi men jesirin, qarawsız qalğan qartın qañğırtqan, qınjıltqan halıq emes. Bul juğımsız qasïet özgede bolsa da, özimizge jat edi. Älgi «biraqtıñ» astarı osı. Jat qılıq janımız­dan tabıldı. Tabılmasa, qazınalı qarïyalar «Qarttar üyine şubırar ma edi?!

Kenjebolat Saparulı aytadı, bir künderi Qarttar üyi degen joğaladı. Qarttar üyi tek qarttardıñ bas qosatın ortalığına ğana aynala­dı. Balalarınıñ, nemereleriniñ, şöbereleriniñ ortasında oynap, külip, jadırap otırğan aqsaqaldılarımız ben aqjawlıqtılarımız munda tek bas qosw üşin, waqıttarın qızıqtı ötkizw üşin ğana keletin boladı. Muqtajdıqpen emes, bir-birine sırın aytıp, äñgime-düken qurw üşin ğana keledi.

Layım, solay bolğay!

P.S.

Qarïya baqıtı – nemeresiniñ ïsine süysinip, şöberesiniñ külkisine şomılw. Onıñ añsar nïetin, meyirban köñilin, ayalı alaqanın Qarttar üyine ayırbastasaq, eldigimizge de, arımız ben namısımızğa da sızat tüskeni, sın bolğanı.

Ras, Qarttar üyindegi atalarımız ben äjelerimiz ul-qızdarına kinä artqısı kelmeydi. Janına balağan jalğızın, bälkim, jalmawızın kim jazğırsın?! Şermende ata-ana oğan awzı barması anıq. Qarïyalardıñ memlekettik mekemede murtı mayğa malı­nıp, barlıq jağdayı jasalıp otırğanımen, onıñ barlığınıñ qunı nemeresiniñ ïsiniñ janında kök tïın. Ol öz urpağınıñ, meyli tağdırı onı bala-şağasın bağıp-qağwğa da jazbasa, ortasında bolğısı keledi, sağınadı, sarğayadı. «Äke-şeşeñ jındı bolsa, baylap baq» degen ösïet bizge aytılsa kerek-ti…

Qarttar üyindegi qazaq qarttarı alpıs-tan asıp jığıladı!..

Ashat RAYQUL

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

10 + 2 =