Qaratereñniñ «Qasteevi»

0 468

Osıdan üş jıl burın elordadağı Oqwşılar sarayında qazirgi qazaq beynelew öneriniñ talanttı ökilderiniñ biri, Qazaqstan Swretşiler jäne Ewrazïya dïzaynerler odaqtarınıñ müşesi Şınıbay Pirimbaevtıñ «Şabıt» attı jeke körmesi ötti. Sonda swretşini alğaş kördim. Tım qarapayım, artıq sözi joq. Jılı jımïıp jürdi de qoydı. Adaldığı, adamdığı bolmısınan bayqalıp turdı. Jalpı, swretşilerdiñ jan dünïesi basqa öner ïelerine qarağanda bölektew. Olar oñaşa aralda ömir süretin adamğa uqsaydı. Topırlağan topqa, dabırağa qosılmaydı. Sayaqtaw jüredi.Sol körmede avtordıñ elwden astam jumısı qoyıldı. Bäri de – tabïğat pen twğan jerin şınayı bederlegen twındılar. Soğan qarağanda swretşiniñ janı, bolmısı tabïğatpen birge egiz jaratılğan sekildi körindi. Äsirese, bizge «Kärituma» attı kartïnası unadı. Munda avtor twğan awılındağı talay tarïhtıñ kwägeri bolıp, aybını asıp, aydındanıp jatqan tumanıñ tartılıp bara jatqan beynesin şeber zerlegen. Twındığa qarap turıp, jüregiñiz solq etedi. Avtor osı jumısı arqılı käritumanıñ ğana emes, älem problemasına aynalğan Araldıñ qayğı-muñın boyaw tilimen söyletken. Sonday-aq şeberdiñ kartïnalarında elordanıñ körkem kelbeti men tabïğatı kelisti körinis tapqan.
Aral demekşi, bizdiñ keyipkerimiz kezinde tolqını tayday twlap, bwırqanıp jatqan Aral teñiziniñ qoltığındağı qarapayım Qaratereñ degen awılda ömirge kelgen. Teñiz jağasında twğan balanıñ armanı da bölek bolsa kerek. Jasınan swret salwğa quştar bolıp, alaqanday awılğa «swretşi bala» degen atağı jayıladı. – Äkem soğısqa qatısqan maydanger edi. Äkemniñ közi tirisinde onıñ ağaş jonıp, balta ustap jürgenin körgen joqpın. Biraq onıñ qurdastarı «İztilew jas küninen qolı ismer, şeber bolatın» dep aytıp otıratın. Soğan qarağanda boyımdağı önerim äkemnen darığan sekildi. Aldımdağı ağalarım da swretti keremet salatın. Bala künimnen swret salğandı jaqsı körip, mekteptegi barlıq is-şaralardıñ ortasında jürdim. Awılda jürgende üş bala dos boldıq, olar da beynelew önerin unatatın. Qazir sonıñ biri awıldağı mektep dïrektorınıñ orınbasarı, ekinşisi ustalıqpen aynalısadı. Eger ekewi de önerdi qwğanda tanımal swretşi bolatın edi, – deydi keyipkerimiz balalıq künderden sır şertip.
On jıldıqtı bitirgennen keyin joğarı oqw ornına barwğa mümkindigi bolmaydı. Äkesi ömirden ötkennen keyin keyingi bawırlarına qamqor bolıp, anasına qolğabısın tïgizip, awılda jumıs isteydi. Söytip jürgende, äskerge alınıp, eki jıl Otan aldındağı azamattıq borışın ötep keledi. Sodan Şımkenttegi Ä.Qasteev atındağı körkemswret wçïlïşesine baradı, biraq odan jolı bolmay, Qızılordağa kelip, oblıstıq Swretşiler odağınıñ fïlïalında Jañabergen Osımbetov degen awıldas swretşi ağasınıñ şeberhanasında beynelew öneriniñ qır-sırın üyrenedi. Osı orta oğan ülken mektep boldı. Söytip, kelesi jılı N.Gogol' atındağı Almatı körkemswret wçïlïşesine qabıldanıp, ustazdarı Qalïolla Ahmetjan men Aman Baqtığalïevtan tälim aldı. Bul eki azamat ta – Sankt-Peterbwrgte oqıp, beynelew öneriniñ qupïyasın meñgergen mamandar. Endi olar özderi jïnağan bilim närin şäkirtterine siñirdi.
Qalamı jüyrik qayratker-qalamger Bawırjan Omar «Qaratereñ» degen essesinde: Mıqtı swretşiler şıqtı bizdiñ Qaratereñnen. Birinen-biri ötedi. Qwantay Rşımbetov talanttı bolğanımen, alısqa qulaş sermey qoymadı. Onıñ esesine käsibï swretşi Jañabergen Osımbetov ädemi peyzajdar jazdı. Al osı awıldıñ topırağın borpıldatıp basıp ösken tağı bir darındı swretşi tipti alısqa şaptı. Ol – Şınıbay Pirimbaev. Mäskewdegi talaydıñ qolı jete bermeytin V.Ï.Swrïkov atındağı körkemswret akademïyasın bitirip, aydı aspanğa bir-aq şığardı» dep tögilte jazğanı bar.
Mäskewde oqığan jıldar bizdiñ keyipkerimizge şırqaw şabıt sıyladı. Ejelden beynelew öneri qalıptasqan öreli elde swretşi şeberligin odan äri uştay tüsedi. Biregey oqw ornındağı ustazdardıñ aldın körip, tälimin üyrenedi. Köne qaladağı mwzeylerdi armansız aralap, orıstıñ beynelew önerinde qubılıs jasağan tulğalardıñ twındıların tamaşalaydı.
«Şınıbay – öte talanttı swretşi. Reseydegi V.Swrïkov atındağı körkemswret akademïyasın tämamdağan tülekterdiñ bäri de joğarı bağalanadı. Sonımen birge, ol – Ewropadağı beynelew öneriniñ türli mektepterinen däris alıp, öz şeberligin bayıtqan jigit. Swretşiniñ qolınan şıqqan kez kelgen şığarmalarınan fïlosofïyalıq oy tüyuge boladı. Onıñ bäri tazalığımen köz tartadı» deydi swretşi, Qazaqstannıñ Mädenïet qayratkeri Ermek Asılhanov.
Osıdan altı-jeti jıl burın Şınıbay ağamız älemdik beynelew öneriniñ alıptarı twğan Portwgalïya, Ïspanïya, Ïtalïya, Türkïya elderinde bolıp, bilimin jetildirip qaytadı. Sol issapar ayasında körmesi uyımdastırılıp, qazaq qılqalam şeberiniñ twındıları swret önerin joğarı bağalaytın ewropalıqtardı süysintedi.
– Jaqsı swretşi bolw üşin praktïkanı ğana emes, teorïyanı da jetik bilw kerek. Biz şetelge barıp, ataqtılardan däris tıñdadıq. Ömirden jïnağan qorımız mol. Bizdiñ mwzeylerge älemge tanımal swretşilerdiñ kartïnalarınıñ köşirmesin salıp, ilip qoysa boladı. Balalar sonı körip, äserlener edi. Negizi, elordada beynelew öneriniñ mwzeyi bölek bolsa deymin. Älemdegi twrïsterdiñ deni beynelew mwzeyin körwge keledi. Bul el byudjetine qanşama qarjı tüsiredi. Aytalıq, özimiz şetelge bara qalsaq, aldımen murajayğa taban tireymiz. Şeteldikter halıqtı önerimen bağalaydı. Mısalı, Gollandïyadan qanşama talanttı swretşiler şıqtı. Sol arqılı memlekettiñ de atağı jer jüzine jayıldı. Osınday nasïhat bizge de kerek, – deydi ol.
Swretşi köp jıldardan beri bas qalada turadı. Şahardağı Qazaq ulttıq öner wnïversïtetinde beynelew önerinen jastarğa däris oqïdı. Jaqında ğalamtordan qılqalam şeberi twralı jazılğan dünïelerdi qarap otırıp, Qaratereñ awılındağı orta mekteptiñ muğaliminiñ şağın aqparatına közim tüsti. Onda ol kisi: «Bizdiñ mekteptiñ oqwşılarınan: «Qazaqstannıñ qanday ataqtı swretşilerin bilesiñder degende balalardıñ biri Äbilhan atamızdı atasa, ekinşisi özimizdiñ awıldan şıqqan Şınıbay ağamızdı aytadı» dep jazıptı. Közkörgenderdiñ aytwınşa, Äbilhan atamız ömirde öte qarapayım, degdar adam bolıptı. Özim, Şınıbay ağanıñ bolmısınan sol kisige bir uqsastıqtı köremin. Sondıqtan da talanttı swretşini jerlesteri «Qaratereñniñ Qasteevi» dep maqtanış tutwı da jarasımdı.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

five + four =