قار قالىڭ دەپ قامىقپا

وركەنيەتتى ەلدەر تابيعات قۇبىلىسىمەن قالاي كۇرەسىپ جاتىر؟

0 29

قار بۇگىن دە تۇتەپ تۇر. ەلورداعا قاڭتار ايىندا 53 مم قار جاۋعان. بۇل – ءۇش ايدىڭ نورماسى. 04.11.18-07.02.19 جىل ارالىعىندا 1 604 762 م3 قار جاۋىپ، سىرتقا تاسىلسا، بيىل وسى ۋاقىت ىشىندە (04.11.19 – 07.02.20 ج.) ودان 2 ەسە كوپ، 3 197 841 م3. قار شىعارىلعان. «قازگيدرومەت» ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا، ارقاعا 1964 جىلدان بەرى ءدال مۇنداي قالىڭ قار تۇسپەگەن. ال حوككايدونىڭ (جاپونيا ارالى) استاناسى ساپپوروعا قىستىڭ ءۇش ايىندا 300 مم قار جاۋعان. بۇل – نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ جاۋىن مەن قاردى قوسا ەسەپتەگەندەگى ءبىر جىلدىق نورماسى. قاڭتاردىڭ سوڭىن الا ءۇش كۇن بويى سوققان الاپات بوران ءبىزدى اجەپتاۋىر ساستىرعانى ايان، وۋ، سوندا جاپوندىقتاردىڭ جاعدايى قالاي بولدى ەكەن دەپ ەلەڭدەدىك. وسىدان كەيىن، قىستىڭ پروبلەماسى تەك بىزدە عانا ما، وزگە وركەنيەت­تى جۇرت قارمەن قالاي كۇرەسىپ جاتىر دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەدىك.  جالپى، قىسى قاتتى ەلدەردىڭ ەشقايسىنىڭ شەكەسى شىلقىپ وتىرعان جوق. «قاردىڭ پروبلەماسىن» شەشۋ ءۇشىن بارشا مەملەكەتتەر بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى بولەدى. ماسەلەن، كانادادا قىستا جولدى قاردان تازالاۋ­عا جىلىنا 1 ملرد دوللار قاراستىرعان. شۆەتسيا جىل سايىن وسى ماقساتقا 200 ملن ەۆرو ارنايدى – بۇل قالا بيۋدجەتىنىڭ جارتىسىنا جۋىق اقشا. مەريلەند شتاتى جول ارشۋعا ءبىر جىلدا 50 ملن دوللار، ۆيردجينيا شتاتى 79 ملن دوللار جۇمسايدى.

كانادا

كانادانىڭ كليماتىن ورتالىق قازاقستاننىڭ جاعدايىمەن سالىستىرىپ جاتادى. ۇيەڭكى جاپىراق­تار ەلىندە قاردىڭ قالىڭ تۇسەتىندىگى سونشالىق، تابيعاتتىڭ قۇبىلىسىمەن كۇرەسۋ مەملەكەتتىك دەڭگەيگە دەيىن كوتەرىلگەن. قار تازالاۋعا جەرگىلىكتى بيلىك تە، حالىق تا جۇمىلدىرىلادى. بۇل ەلدە قاردى ادەتتەگىدەي ادىسپەن تازالاۋمەن قاتار، قار ەرىتكىش تەحنيكالار كەڭىنەن قولدانىلادى. ەڭ ءبىرىنشى رەت، وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى وسى وڭىردە قار ەرىتكىش تەحنولوگيا دۇنيەگە كەلدى. كەشەن ساعاتىنا 350 توننا قاردى سۋ قىلىپ اعىزىپ جىبەرۋگە قابىلەتتى.
بۇگىندە بارشا الەمدە وسى تەحنولوگيا ۇزدىك سانالادى. ول قارى قالىڭ، تاسىمالداۋعا قولايسىز ءارى ەكونوميكالىق ءتيىمسىز ايماقتاردا كەڭىنەن پايدانىلادى. باتىس ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگى قاردى قالا سىرتىنا تاسىماي، مۇمكىندىگىنشە ۇيىلگەن ورنىندا ەرىتىپ، سوسىن كارىز نەمەسە نوسەرسۋ جۇيەسىنە اعىزىپ جىبەرگەندى ءتيىمدى كورەدى. قار 4 ساتىلى سۇزگىدەن وتەدى، ويتكەنى قالانىڭ بارلىق تۇرمىس-تىرشىلىگىنىڭ «ناتيجەسى» – كولىكتەردىڭ جانار-جاعارماي قالدىعى، ءتۇتىن توزاڭى، حيميالىق رەا­گەنتتەر قوسپاسى، باسقا دا قوقىر-سوقىردىڭ ءبارى قار ۇستىنە شوگەدى. كوكتەمدە قار ەرىگەندە ول جەردىڭ ۇستىنە قالىپ، ەكولوگيالىق اپاتقا ۇرىندىرادى.
ايتا كەتەيىك، نۇر-سۇلتان قالاسى دا 2015 جىلى كانادالىق ەكى قار ەرىتكىش «TRECAN 60-PD» تەحنيكاسىن ساتىپ العان. جانە ونىمدىلىگى ودان تومەن تاعى ءبىر «قار ەرىتكىش» بار. انەۋ­كۇنگى الاپات بورانداردا پوليگوندارعا اپارار جول ءجيى جابىلىپ، كولىك قوزعالىسى قيىنداعان كۇندەرى استانالىق كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە ناق وسى «قار ەرىتكىشتەر» كوپ كومەك قىلدى. قازىر ەلوردادا 5 پوليگون بار، ونىڭ ەكەۋى اۋزى-مۇرنىنا شىعىپ تولدى، بيىل جاڭادان تاعى ءبىر پوليگون اشىلدى.

سكانديناۆيا جانە ورتالىق ەۋروپا ەلدەرى

سكانديناۆيا (دانيا، فينليانديا، شۆەتسيا) – قار قالىڭ جاۋاتىن ءوڭىر. ايرىقشا اتاپ وتەرلىگى، مەملەكەتتەردە كوكتايعاقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جولعا رەاگەنتتەر سەبىلمەيدى. ءتۇرلى حيميالىق قوسپالار قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرەدى ءارى دوڭگەلەك پەن اياقكيىمنىڭ ەرتە جەلىنۋىنە اسەر ەتەدى، ءتىپتى ءۇي حايۋاناتتارىن تابانىن كۇيدىرەتىنى تۋرالى دەرەكتەر از ەمەس. سوندىقتان سكانديناۆيادا ونى پايدالانۋعا تىيىم سالىنعان.
حەلسينكي (فينليانديا) – ەۋروپاداعى قار ەڭ كوپ تۇسەتىن مەملەكەت. قار كۇرەيتىن تەحنيكا مەن جۇمىسشىلار كۇنى-ءتۇنى كۇزەتتە. قارمەن كۇرەسۋ ىسىندە قالالىق بيلىك پەن ءۇي باسقارۋشىلىعىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تەڭدەي. ءۇي شارۋا­شىلىقتارى اۋلالاردى، عيماراتتاردىڭ شاتىرلارىن تازالاۋ ءۇشىن جۇمىسشى جالدايدى. جينالعان قاردى پوليگوندارعا شىعارادى. قالا مەريىنىڭ مىندەتى – كوشە قارى. ءبىر قىزىعى، ماشينالار جولدى ارشىعاندا 80-90 كم/ساع. جىلدامدىعىمەن جۇيتكىپ جۇرەدى ەكەن. بۇل ارنايى تەحنيكانىڭ قۋاتى قانشالىقتى كۇشتى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك.
شۆەتسيانىڭ اۋماعى ۇزىنىنان دا، كولدەنەڭىنەن دە مەتەوستانتسيالار تورابىمەن (800-دەن استام) شىرمالعان دەسەك، ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قار تازا­لاۋ، بوران-داۋىلداردان ساقتانۋ شارالارىنىڭ ءبارى مەتەوستانتسيا­لاردىڭ اۋا رايى تۋرالى حابارلاما­لارىنا قاراپ ۇيىم­داس­تى­­رىلادى. الىنعان اقپاراتتار نەگىزىندە جولدىڭ جاعدايى باقىلانادى. شۆەتسيادا رەاگەنتتەردىڭ ورنىنا جولعا ىستىق سۋعا ارالاستىرىلعان قۇم شاشىلادى. بۇل قوسپا جولدىڭ تۇتقىرلىعىن 7 كۇنگە دەيىن ساقتاپ، كولىك اپاتتارىن كەمىتۋگە ىقپال ەتەدى.
ەكولوگياعا زياندىلىعىنا بايلانىستى رەاگەنتتەردەن ورتالىق ەۋروپا دا، ماسەلەن، گەرمانيا دا، اۆستريا دا باس تارتقان. اتالعان مەملەكەتتەردە قار قاراپايىم تاسىلدەرمەن تازا­لانادى، جولدارعا ءتۇر­پىلى ماتەريال­دار – گراۆيا نەمەسە تاس قيىر­شىقتار سەبىلەدى. ونى قايتا جيناپ الىپ، بىرنەشە مارتە پايدالانۋعا بولادى.
دەگەنمەن، تمد-نىڭ بارلىق قالالارىندا دەرلىك رەاگەنتتەر پايدالانىلاتىنىن، ونىڭ ىشىندە نۇر-سۇلتان قالاسىندا جولعا ناتري ءحلوريدى، تۇز بەن قۇم ارالاس­تىرىلعان قوسپا سەبىلەتىنىن ەسكە سالا كەتكەن ءجون.جاپونيا

بۇل مەملەكەتتىڭ قيىننان قيسىن تاباتىن تاپقىر­لىعىنا تاڭ قالاسىڭ. ءتىپتى قاراپايىم قاردىڭ وزىنەن اقشا جاساپ وتىر. كۇنشىعىس ەلىنىڭ سولتۇستىك قيى­رىنداعى حوككايدو ارالىندا جولدان تازالانعان قار ونىڭ ەكى قاپتالىنا ۇيىلە بەرەدى ەكەن. قىستىڭ ورتاسى اۋعاندا ول بيىكتىگى 5-6 مەترگە جەتەتىن جال بولىپ قالىپتاسادى. مىنە، وسى تاماشانى كورۋ ءۇشىن شەتەلدەن تۋريستەر كوپتەپ كەلەدى ەكەن.
جاپونيادا قالالىق قىز­مەتتەر قاردان كۇرەتامىر جولداردى ارشۋمەن اينالىسادى. جۇمىستى نەگىزىنەن جۇرت ۇيقىدا جاتقاندا، تۇنگى مەزگىلدە اتقارادى. اۋلا ءىشىن تازالاۋ – تۇرعىنداردىڭ مىندەتىندە. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، بۇل ەلدە قاردىڭ باسىم بولىگى تاسىمالدانبايدى، جولدىڭ ەكى قاپتالىنا ۇيىلەدى. دەگەنمەن جاپون قالالارىنىڭ كوپشىلىك كوشە جولدارى مەن تروتۋارلارى قىستا استىنان قىزدىرىلادى. سونىڭ ناتيجەسىندە جاۋعان قار بىردەن ەرىپ كەتە بەرەدى. مۇنداي قىزدىرىلاتىن جولدار كانادادا، اقش-تا، فينليانديادا، نورۆەگيادا بار.

يسلانديا

جولى بولعان مەملەكەتتىڭ ءبىرى – وسى. يسلانديادا جەراستى ىستىق سۋ كوزدەرى كوپ. اتقارۋشى بيلىك تابيعاتتىڭ سىيىن كوپقاباتتى عيماراتتاردى جىلىتۋعا جانە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن جابدىقتاۋعا پايدالانادى. سونداي-اق قارمەن كۇرەستە دە ۇتىمدى قولدانادى. ۇيلەرگە ىستىق سۋ جەتكىزەتىن قۇبىرلار كوشە جولدارىنىڭ بويىمەن، اسفالت استىمەن تارتىلعان. گەوتەرمالدىق كوزدەردىڭ ارقاسىندا بۇل ەلدە قىستا جولعا توسەيتىن رەاگەنتتىڭ دە، قۇم مەن قيىر­شىق تاستىڭ دا، ءتىپتى قار تازالايتىن ماشينالاردىڭ دا قاجەتى جوق: جاۋعان قار ءوزى ەرىپ كەتەدى. تابيعي قۇبىلىس يسلاندىقتاردىڭ ۇيىنە جىلۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسى بولىپ كىرىپ، كوشەسىن قار جامىلۋدان قۇتقارىپ وتىر.اقش

امەريكانىڭ سولتۇستىك شتاتتارىندا قار تازالاۋ ءۇش دەڭگەيگە بولىنگەن: كوممۋنالدىق قىزمەتتەر باستى كوشەلەر مەن ءىرى ماگيسترالدى تازالايدى، شاعىن جولدار مەن كىشىگىرىم كوشەلەر – جەكە كومپانيالاردىڭ ەنشىسىندە، ال ءوز ۇيلەرىنىڭ اينالاسىنا تۇرعىنداردىڭ وزدەرى جاۋاپتى. ەگەر ءۇي يەسى 24 ساعات ىشىندە اۋلاسىن قاردان ارشىپ قويماسا، ايىپپۇل تولەيدى. بۇل جۇيە تازارتۋ جۇمىستارىنىڭ جەدەل جۇرگىزىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. اسپاننان اقتۇتەك تۇتەپ وتكەننەن كەيىن ءۇش ساعاتتىڭ ىشىندە قالالاردىڭ ورتالىق كوشەلەرى تەگىس تازالانىپ بولادى.
اقش-تا كوشە جولدارىن قاردان ارشۋعا ارنالعان TowPlow تىركەمەسى ويلاپ تابىلعان. بۇل قۇرىلعىنى تىركەگەن ءبىر ماشينا «ءۇش تازالاعىشتىڭ» جۇمىسىن اتقارادى. كولىك جوعارعى جىلدامدىقپەن جەتكەندە تىركەمە كەسە-كولدەنەڭ بۇرىلىپ، جولدىڭ بىرنەشە جولاعىن قاتارىنان تازالاپ كەتىپ بارا جاتادى.

ماسكەۋ

ادەتتە قار توپەلەپ جاۋ­عان كۇندەرى ماسكەۋ بيلىگى تابيعات قۇبىلىسىمەن كۇرەسكە 10-15 مىڭ بىرلىك تەحنيكا، 45-50 مىڭ جول جانە اۋلا تازالاۋشىنى شىعارادى. مەريدىڭ مالىمدەۋىنشە، ەگەر توتەنشە جاعداي تۋىنداي قالسا، جۇمىسشى سانىن ودان دا كوبەيتە الاتىن كورىنەدى.
قار تازالاۋ جۇمىستارىنا قانشاما ادام كۇشى مەن تەحنيكا جۇمىلدىرىلاتىنى، اقشا شىعىندالاتىنى ءوز الدىنا، ماسكەۋ بيلىگى ءۇشىن جاۋعان قاردى ۇيەتىن جەر تابۋدىڭ ءوزى كۇردەلى پروبلەمانىڭ بىرىنە اينالعان. ەگەر ەلوردادا قىس باستالعالى 3 ملن شارشى مەتر قار تاسىل­عانىن ەسكەرسەك، ماسكەۋدە تەك سوڭعى ءبىر تاۋلىكتىڭ ىشىندە 500 مىڭ شارشى مەتر قار شىعارىلعان. تاۋلىك سايىن مۇنشا قار تۇسەتىن بولسا، ونى ورنالاستىراتىن پوليگون شاق كەلە مە؟! پوليگوندار پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن رەسەي استاناسى 2000-ءشى جىلداردىڭ باسىنان بەرى ءموبيلدى جانە ستاتسيونارلىق قار ەرىتكىش ستانتسيالاردى پايدالانىپ كەلەدى. ولاردىڭ ۇزىن-سانى 200-دەن اسادى. بىراق قار اپتالاپ جاۋعان كۇنى ونىڭ ءوز ماسەلەنى شەشۋگە جەتكىلىكتى ەمەس. عالامدارداعى اشىق دەرەككوزدەردىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، ءىرى مەگاپوليس قار تازالاۋ جۇمىستارىنا ءبىر جىلدا 10-15 ملرد رۋبل جۇمسايدى ەكەن.

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

four × 4 =