Қалтарыста қалған қайраткер

0 39

(Басы №109 нөмірде)

1922 жылдың 1 қаңтарынан бастап 1923 жылдың 25 мамырына дейін Орехов аудандық революциялық комитетінің шақыруы бойынша, кейіннен Черлак болып қайта құрылған (уездік революциялық комитет), болыстық атқару комитетінің (болыстық атқару комитетінің) хатшысы болып жұмыс істейді. 1923 жылдың маусымынан 1925 жылдың қаңтарына дейін ­Шаяхметов Черлак уездік қылмыстық іздестіру бөлімінің қызметкері болып жұмыс істейді. 1925 жылдың қаңтар айынан мамыр айына дейін Черлак уездік атқару комитетінің іс жүргізушісі болып жұмыс істеді, одан кейін уездің жойылуы және оның Омбы губерниясының құрамынан кетуіне байланысты Петропавл қаласына көшіп келді, онда Ақмола губерниялық әкімшілік бөлімінде (губерниялық әкімшілік бөлімінде), онда алдымен аға іс жүргізуші, кейін Ақмола губерниясы жанындағы Петропавл уездік қылмыстық іздестіру инспекторы болды.
1925 жылдың мамыр айынан бастап 1926 жылдың сәуір айына дейін ­Шаяхметов қазақ тілі іс жүргізуге, білім беру жүйесіне және ақпарат құралдарына енгізілгенде Кеңес аппаратын үйлестіру жөніндегі Ақмола губерниялық комиссиясының хатшысы болады. 1926 жылдың сәуірінен 1928 жылдың қарашасына дейін ауылда еңбек ететін шаруалардың мүдделерін қорғаумен айналысатын Қосшы одағының Петропавл округтік комитетінің нұсқаушысы болып жұмыс істейді. 1927 ж. губерниялық әкімшілік бөлімі жанындағы бастапқы партия ұйымының Петропавл қаласында БК(б)П мүшелігіне кандидат болып қабылданды. Партияға 1929 жылы кірді.
Табиғи берілген ақылы, мақсатқа талпына білуі, тілдерге қабілеттілік, білімді жалғастыруға ұмтылуы арқасында ол Н.Нариманов атындағы Мәскеу шығыс тілдері институтының халықаралық сауда факультетіне (парсы бөлімі) оқуға түседі. 30 жасар Шаяхметов әйелі және екі ұлымен бірге Мәскеу шетінде, Новоалексеевский кентінде, қазіргі ХШЖК-ге таяу жерде қоныстанады.
Алайда Шаяхметов тек бірінші курсты ғана аяқтап үлгерді. Сонда да осы уақыт ішінде ол «оқу және қоғамдық жұмыс екпіні құрметті атағын» (1932) және институт дирекциясынан және кәсіподақ комитетінен (кәсіподақ комитетінен) марапат қағазын (1933) алды. Ректор А.Г.Гамбаров қол қойған куәлікте былай жазылған: «Осы куәлікті ұсынушы, Шаяхметов Жұмабай Шаяхметұлы жолдас, Нариманов атындағы Шығыстану институтының Сыртқы сауда факультетінің пәндерін сәтті өте отырып, 1-ші курсын аяқтады.
Шаяхметов 1928 жылдың қараша айынан 1938 жылдың шілде айына дейін мемлекеттік қауіпсіздік органдарында жұмыс істеді, арасында Мәскеуде оқу кезінде (1932-1933) үзіліс болды. Кейбір авторлар республикалық және тіпті одақтас қауіпсіздік органдарында жауапты қызмет атқарған, халық комиссарының (министрдің) орынбасары және тіпті ІІХК басшысы болған деп жазады. Алайда бұл фактілерді әдейі бұрмалау. Ғалымдар мен зерттеушілерге қолжетімді мұрағаттық деректерге сәйкес Шаяхметов біртіндеп уәкілдің көмекшісі, жедел уәкіл, бөлімше бастығының көмекшісі, бөлімше бастығы, Солтүстік Қазақстан облысы бойынша ІІХК басқармасы бастығының орынбасары қызметтерін атқарды.
1938 ж. мамыр айында Шаяхметов Алматы облыстық ішкі істер департаменті бастығының орынбасары болып ауысты. Іс жүзінде бұл ресми тағайындау болды, өйткені ол осыған ықпал еткен Николай Скворцовпен алдын ала кездесіп, Мәскеуде партиялық жұмысқа көшу үшін БК(б)П ОК-да келісуден өтті. Отбасымен бастапқыда Красноармейская (Панфилов), 81 көшесінде «Дом советов» қонақ үйінде тұрады, содан кейін Сталин 105 (қазіргі Абылай хан) даңғылындағы қызметтік үйге көшті.
Алматыға көшкеннен кейін екі айдан соң, 1938 жылдың шілдесінде 36 жасар Шаяхметовтің партиялық және мемлекеттік жұмысы басталады. Қазақстан Коммунистік партиясының (большевиктердің) II съезінде ол Орталық Комитеттің (ОК) мүшесі болып сайланады, ал бірінші ұйымдастыру пленумында – Қазақстанның КП (б) ОК үшінші хатшысы болып сайланады. Бірінші хатшы болып Николай Скворцов, екінші хатшы болып Сәлкен Дәуленов сайланады. ОК хатшылары арасында міндеттерді орналастыруға сәйкес, Шаяхметов Халкоматтың (Халық Комиссариатының) жұмысына жауапты болды.
Ол өз жұмысын Республика Компартиясы Орталық Комитетінің хатшысы лауазымында бастаған соң, бірден істің әлпетін игеріп, партиялық басшылықтың стилі мен әдістерін меңгеріп, өзін жігерлі және қабілетті ұйымдастырушы, өзін талапшыл партиялық басшы ретінде көрсете білді.
1939 жылдың маусымында Шаяхметов Қазақстанның КП (б) ОК екінші хатшысы болып бекітілді. Бұл соғыс кезеңінің алды болатын. ОК екінші хатшысы қызметін атқарған Шаяхметов тікелей Ауыл шаруашылығын басқару мәселелерімен, атап айтқанда, мал шаруашылығы мәселелерімен айналысты. Соғыс алдындағы жылдары республиканың ауыл шаруашылығында белгілі табысқа қол жеткізілді: егіс алқаптарының кеңеюі, ауыл шаруа­шылығы дақылдарының өнімділігі артты, мал басы өсті».
1941 жылдың ақпанында ­Шаяхметов шешуші дауыс құқығымен БК(б)П XVIII партиялық конференциясының жұмысына қатысты. Осы уақытта Екінші дүниежүзілік соғыс басталып кеткен еді. И.Сталин КСРО-ның шығысындағы өнеркәсіптік базаның нығаюына, оның ішінде Ұлы Отан соғысы барысында маңызды рөл атқарған Қазақстанның нығаюына назар аударды. Сол кезде обкомдар мен Одақтас республикаларда өнеркәсіп және көлік жөніндегі хатшылар институты құрылды.
Ұлы Отан соғысы ел үшін ауыр сынақ болды. Осы жылдары Шаяхметовтің ұйымдастырушылық әлеуеті ашылды. Соғыстың бірінші күні, 1941 жылдың 22 маусымы күні ол Алматы қаласында Горький атындағы саябақта 25 мың тұрғын жиналған митингте сөз сөйлеп, барша қазақстандықтарға үндеу жасады: «Біздің барлық кәсіпорындар, зауыттар, шахталар, фабрикалар, кеніштер, кәсіпшіліктер, теміржол көлігі, авиация қазір өз жұмысын қайта құруы тиіс. Олардың әрқайсысы қорғаныс бекінісіне айналуы тиіс. Біздің әрқайсымызда Отан алдындағы жауап­кершілік сезімі, жоғары саналылық, қырағылық, жанқиярлық, батырлық

Ринат ШАЯХМЕТОВ

(жалғасы бар)

Пікір жазу

Почтаңыз жарияланбайды

20 + 10 =