«Qaldırğan iziñ mäñgilik…»

0 242

Bul künderi memleket jäne qoğam qayratkeri, iri ğalım jäne elimizdiñ joğarı bilim salasınıñ uyımdastırwşısı Äşimjan Süleymenulı Ahmetov 70 jasqa tolar edi. Allanıñ jazwımen, nağız küşi kemeline tolğan kezde ömirden ötti, odan beri 8 jıl bolıptı. Qayratker ğalım jaylı dostarı men äriptesteri jazğan estelikterin usınamız.Adam – qoğam baylığı, eñbek ämirşisi. Mine, osınday qağïdanı jadına berik ustağan tulğa-tehnïka ğılımdarınıñ doktorı, professor, Halıqaralıq ïnjenerlik akademïyanıñ akademïgi – Äşimjan Süleymenulı Ahmetov.
Zerdelilik pen zïyalılığı, parasattılıq pen qarapayımdılığı, bilimdiligi men biliktiligi joğarı tulğalarmen tanıs bolmasañ da, är waqıtta qoğamnıñ köşbasşısı retinde tanïtınımız belgili. Äşimjan Süleymenulı esimin men de osınday adamdardıñ qatarınan tanıp, estip jüretinmin. Al onımen üzeñgiles, qızmettes, ağa-ini bolıp, bawır basıp, aralas bolğan waqıtım 1997 jıldarı bastaldı. Qazaqstan Respwblïkası Bilim jäne ğılım mïnïstrliginiñ birinşi vïce-mïnïstri bolıp qızmet etip jürgen kezimde ol kisi mïnïstrdiñ orınbasarı qızmetine tağayındalğan edi. Qazaq eliniñ tarïhı jaña mıñjıldıqqa bet burıp, elorda, bas qalamız Astana boy köterip, jaña ğasır ğumırın bastap ketken kez bolatın. Ulttıq ïnjenerlik akademïyanıñ kezekti keñesi bolıp, akademïk Ö.Joldasbekov meni atalmış akademïyanıñ akademïyalıq ke­ñesşisi retinde sayladı. Mine, osı jerde burınğı Bilim jäne ğılım mï­nïstri B.Jumağulov meni ïnjener-ekonomïst retinde osı taw tulğa ağamız Äşimjan Süleymenulımen tanıstırıp edi. Lensovet atındağı Lenïngrad tehnologïyalıq ïnstïtwt tülegi, gïdromïleracïya – qurılıs ğılımına ğılımï tıñ jañalıqtar engizgen ğalım, basqarw mektebin mıqtı meñgergen bilikti basşı, Qazaqstan Respwblïkası Joğarğı Keñesiniñ jäne Qazaqstan Respwblïkası Mäjilis Parlamentiniñ depwtattıq därejesi bar ağamız bizdi öziniñ iskerligimen, aqjarqındılığımen, aqköñildik qasïetimen birden bawrap alıp, ärqaşan mïnïstirliktegi bastama isterimizdiñ aqılşısı bola bildi.
Äşimjan Süleymenulınıñ eñ bastı qasïeti – jaña istiñ jarşısı, qoyılğan mäselege tereñ payım, näzik sezimmen den qoyıp, ädil de twra şeşim qabılday biletin aqïıq minezimen erekşelenetin.
Öziniñ jasampazdığı men tınımsız eñbeginiñ arqasında Äşimjan Süleymenulı qoğamnıñ türli kezeñderinde urpaq tärbïesi haqında sübeli is jasap, öz däwiriniñ bïik satısına kötergen arqalı ğïbrattı isterine talay kwä boldıq. Joğarı mekteptiñ jaña zaman talabına say qızmet etw twrasında ülken jañğırtw jasadı. Memlekettiñ irgesin qalaw, narıqtıq ekonomïkada serpilis jasaw, älewmettik memlekettiñ negizderi men qoğamdıq sananı qayta qalıptastırw jolında eñbegi eresen zor boldı.
Äşekeñniñ adamï tabïğatında batıldıq rwhı bïik boldı. Jasqanw, aynalasına alañdaw, birewdiñ sözine qosıla salw – ol üşin jat minez bolatın. Ülken jawaptı iste bolsın, bir sättilik iste bolsın ol ıjdahattılıq pen zerektilik qasïetimen, är jumıstıñ mazmunın käsibï deñgeyde isteytin, tïyanaqtılıq tanıtıp, zor ïdeyalardıñ avtorı bolatın jäne onıñ mindetti türde jüzege asırılwın qadağalaytın.
Er qazaqtıñ narı, sañlaq irisi bolğan Äşimjan Süleymenulı – elimizdiñ batısı men şığısında, Arqa men oñtüstiginde joğarı mektepti basqarıp, oñ özgerister äkelgen isker basşı boldı. Äsirese, ol stwdent jastar qamın köbirek oylaytın, olardıñ küş-jigerin solardıñ sanalı tärbïe alwına jumsağan jan. Jastar men ğalımdardıñ tereñ bilim, ulttıq estetïkalıq tağılımı joğarı maman bolwı üşin jañaşıldıqpen eñbek etip, jasağan qızmeti jasampaz boldı. Ol – tört monografïya, 200-den asa ğılımï maqalalardıñ avtorı.
El, jer aralap, şet elge barğandı qattı unatatın. Şet jerdiñ jañalığın, tabısın körip kelip, elimizde jüzege asırwğa, ulttıq turğıda jañğırtıp damıtwğa janı qumar, eline bereri äli mol ultjandı azamat boldı.
Äşimjan Süleymenulınıñ säwleli qızmetin, yağnï eñbektegi jäne qoğamdıq-sayasï joğarğı qızmetine Elbası Nursultan Äbişulı Nazarbaev dän rïzaşılıq bildirse, QR Ükimeti tarapınan da joğarı bağağa ïe boldı.Ol «Parasat», «Qurmet» ordenderimen, «Astana», «QR Täwelsizdigine 10 jıl», «Altın barıs», «A.Baytursınov atındağı sıylığınıñ ïegeri» attı medal'darmen marapattaldı.
Äşimjan Süleymenulı uldarı Baqıtjan men Ğalımjandı üylendirgen asqar tawday äke, nemereleriniñ tätti külkisine janı rahattanıp qwanatın abzal ata, jarı Dïna Smayılqızına mahabbatı aq jarqan asıl jan boldı. Kïim kïisi, jüris-turısı baysaldı, sulw, tektiligi joğarı, kelbetti zaman tulğası edi.

Erlan ARIN,
ekonomïka ğılımdarınıñ
doktorı, professor

OL OSINDAY JAN EDİ

Keşe ğana janıñda jürip, sağan äri dos, äri joldas retinde qımbat bolğan adam twralı estelik, arnaw söz aytw öte qïın.

Qatarımızdan o dünïege ketip qalğan adamdardı ädette tek qana jaqsı turğıdan eske alamız. Ol twralı osı estelikti bastamay turıp, men özara qarım-qatınas­tırımızdı oyşa esime tüsirdim. Sondağı tüsingenim, ol kisiniñ öz is-äreketimen nemese sözimen birewdi renjitken, köñilin qaldırğan kezi bolmağan eken. Ol özge twralı eşqaşan da jaman aytpaytın.
Äşimjan Süleymen­ulı­men men 1999 jılı biz­diñ jaña elordamız Astana qalasında, Parlamenttegi depwttattıq qızmetinen keyin Bilim jäne ğılım vïce-mïnïstri bolıp tağayındalğan kezinde tanıstım. Men ol kezde mïnïstrliktiñ kadr qızmetin basqaratınmın. Bir küni, keşke qaray sol kezdegi mïnïstrimiz
Q.E.Köşerbaev Ä.S.Ahmetovke tanıstırw parağın dayındawdı tapsırdı. Kelesi küni ol kisi kelip, qarapayım türde özin Ahmetov dep tanıs­tırdı.
Sol sätte ol da, men de jay ğana äriptes qana emes, jaqın körşi, ülken dostar bolatınımızdı bilgen joqpız.
Alğaşqı äser jalğan dep durıs aytılğan. Bul, äsirese, Äşimjan Süleymenulımen tanıstığımızda ayrıqşa bilindi, ol kisi sırt közge qarağanda qatañdaw, azdap qabağı tüyilgen, sözge sarañ kisi bolıp köringenimen, onımen jaqın qarım-qatınasta bolğandardıñ bäri onı aşıq-jarqın, jomart adam retinde esine aladı.
Ol kisiniñ este qalğan erekşelikteri köp edi.
Birinşiden, adamgerşiligi. Bul qasïetti dünïeniñ baylığına satıp ala almaysıñ. Bul qasïet Äşekeñe tän edi. Ol joldasına kez kelgen waqıtta qoldan keletin kömegin usınwğa äzir edi. Dostarı men äriptesteriniñ arasınan özine ğana tän süykimdiligi men tartımdılığı men erekşelenetin. Ol bos waqıtın eşqaşanda jalğız ötkizbeytin. Tüski nemese keşki as, bïl'yard nemese keşkilikti serwendewlerdiñ barlığın ol ärqaşanda dos­tarı üşin uyımdastırıp jüretin.
Onıñ jımïıp külgeni qanday edi deseñizşi?! Sonday ädemi jımïıs tek sonda ğana bolatın. Eger onı qısqaşa ğana sïpattaw kerek bolsa bılay dewge boladı: «Ömirdi jaqsı köretin jäne öte aqıldı adam bolatın».
Ekinşiden, onıñ dos­tıqtağı turaqtılığı, joldastarı men äriptesteri arasında senimdi qarım-qatınas ornatıp, tez til tabısw da oğan tän erekşelik edi.
Onıñ dostarınıñ ultı da, jası da, jumıs isteytin salası da ärtürli bolatın…
Sonımen qatar, joğarı deñgeydegi käsïbilik, jumısqa degen jawapkerşilikpen qaraytın qasïetin aytwğa boladı. Qazaqstandağı joğarı bilim salasın damıtwda Äşimjan Süleymenulınıñ eñbegi zor. Halıq arasında «Adamdı bilgiñ kelse, qolına bïlik ber» degen söz beker aytılmağan. Stwdenttik kezinen ol özin tamaşa uyımdastırwşı, maqsatına say eñbek etetin ğalım jäne pedagog retinde körsete bildi. Oğan ülken ujımdardı basqarw senip tapsırılatın jäne de ol onı abıroymen atqara bildi. Biraq osı ujımdardı basqarw kezinde birde-bir kisi durıs şeşim qabıldamadıñız, durıs istemediñiz dep aytqan emes. Kerisinşe ol Aqtawda, Öskemende, Taraz ben Astanada öz murası tärizdi tamaşa oqw korpws­tarın, stwdenttik jataqhanalar men zamanawï zerthanalar men kitaphanalar qaldırdı, olar professorlıq-oqıtwşı quram men stwdentterdiñ esinde uzaq waqıt saqtaladı dep senemin.
Ol kisiniñ ömir jolına köz jügirte otırıp, otandıq ğılım men bilim damwınıñ tutas bir kezeñi onıñ esimimen baylanıstı dep aytwğa boladı. Stwdentterdi mazalap jürgen mäselelerdiñ barlığın jaqsı biletin, olardı tärbïelewge öziniñ barlıq küş-jigerin jumsaytın. Olarğa degen qamqorlığın ayamaytın, olardı tärbïelewde jaña is-täjirïbeden qaşpaytın. Köp jılğı joğarı bilikti ğalım-pedagogtıq täjirïbesi men biliminiñ nätïjesinde ol ulttıq deñgeydegi professor, birqatar ğılımï qawımdastıqtardıñ professorı men akademïgi boldı.
Sondıqtan onıñ bedeli äriptesteriniñ arasında, köp jıl boyı stwdent-tülekter arasında joğarı bolıp qala beretindigine kümänimiz joq. Onıñ tärbïesin körgen qanşama şäkirtteri belgili mamandar men basşılarğa aynaldı. Sanına jetw qïın. Al qanşama pedagogtar men ğılımdardı dayarladı deseñşi?! Olardıñ özderi bügingi küni jas bwın mamandardı dayarlawda jäne de özderiniñ ustazın ärqaşanda tek jaqsılıqpen eske aladı dep oylaymın.
Äşekeñniñ ömirlik jos­parları köp edi. Esimde, «Nur Otan» HDP atınan Mäjilis depwtattığına ümitkerler tizimine engizilgende qattı qwanıp edi. Ol parlamenttik qızmetke qayta kelip, täjirïbesin iske asırwdı armandap edi. İs jüzinde buğan bir qadam qalğan, biz bärimiz senip, ümittenip edik.
Aşwlanğan jağdayda da, tez qaytatın, qatelikterdi keşire biletin jäne ärqaşanda birewge aşwın saqtamaytın. Sol kisiniñ arqasında bizdiñ birge ötkizgen jıldarımız umıtılmastay bolıp este qaldı. Dastarqan basında ärqaşanda este qalatın tapqır jäne qaytalanbas tilekter aytwşı edi.
Men Äşekeñniñ otbasımen jäne onıñ tamaşa jubayı Dïna Smayıl­qızımen jaqsı dostıq qarım-qatınas ornağanı üşin tağdırıma rïzamın. Ol kisiniñ Meyramgül men balalarıma qalay ıqılas-qurmetpen qaraytını esimde. Kezdesken sayın ol ğajayıp jılı sözderdi tawıp aytatın. Onday närseler eşqaşanda umıtılmaydı.
Onıñ nar tulğasınıñ jarığı waqıtqa berilmey, bizdiñ jüregimizde qala beretinine senimdimin!

Serikjan QANAEV,
sayasï ğılımdarınıñ
doktorı, professor

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

2 × five =