قالامىنا سۇيەنگەن قايراتكەر

0 330

جازۋشى، پۋبليتسيست، ونەرتانۋ عىلىمىندا وشپەس قولتاڭباسىن قالدىرعان عالىم، كينوگەر  كامال سمايىلوۆ تۋرالى ەستي قالسام، مەنiڭ ويىما مىنا بiر ءومiرiمنiڭ جارقىن ءساتi ورالا كەتەدi.
«جاس الاش»، «قازاق ادەبيەتi» گا­زەت­تە­رiنiڭ شىعارماشىلىق مەكتەبiنەن وتكەننەن كەيiن ءاليحان بايمەنوۆ باستاپ، زيالى اعالار توپتاسقان پارتيانىڭ با­سىلىمى – «اق جول قازاقستاندا» قىز­مەت ەتiپ جۇرگەم. جاس ادامنىڭ ماكسي­ماليست بولۋى – زاڭدى. ەلدەگi بارلىق ماسەلە بiزگە قاراپ تۇرعانداي، نە جازساق تا، جانىمىزدى سالىپ وتىرىپ جازا­تىنبىز. راسىندا دا، قازاقتىڭ بiزدەن باس­قا سۇيەنەرi جوقتاي، كاسiبiمiزگە سونشالىق ادال بولۋعا تىرىسۋشى ەك…
2003 جىلدىڭ ناۋرىز تويىن پارتيا وكiلدەرi الماتىداعى تاۋ جاقتىڭ لەبi ەسiپ تۇراتىن «الاشا» مەيرامحاناسىندا وتكiزەتiن بولدى. وعان شەتەلدiك مەيمان­دارمەن قاتار، ءوزiمiزدiڭ ۇلت زيالىلارى دا شاقىرىلدى. نەبiر ىعايلار مەن سى­عايلاردىڭ اراسىندا قازاق جۋرناليس­تيكاسىنا قازىق بولعان ءمۇيiزi قاراعاي­داي تانىمال تۇلعالار دا، جۋرناليس­تي­كانىڭ جiلiگiن شاعىپ، مايىن iشكەن قىرا­عى قالامگەرلەر دە بار. تابيعات اياسىن­داعى بولەك-بولەك عيماراتتاردان تۇرا­تىن مەيرامحانانىڭ ءار-ءار جەرiندە قو­ناقتار توپ-توبىمەن ءوز بەتiنشە تاماق­تانىپ، اڭگiمە-دۇكەن قۇرىپ، ەمiن-ەركiن توي­لاپ جات­قان. مەيرامحانا شىعىس مادەنيەتiنە ساي بەزەندiرiلگەن ەكەن. Iشi مۇراجايداي جارقىرايدى. جانىمدا سول كەزدە ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ «ونەر وتاۋى» اتتى باسىلىمىندا قىزمەت ەتە­تiن زامانداس قىز – اقىن جازيرا احمە­توۆا بار، الگi قابىرعانى جاعالاي قويىل­عان جادiگەر­لەردi تاماشالاي باس­تادىق. بiر كەزدە زالدىڭ شەتكi بۇرى­شىن­دا ۇلكەن كiسiلەر­مەن وتىرعان نۇر­تورە ءجۇسiپ اعامىز: «مىنا بالالار – بiزدiڭ قىزدارىمىز»، – دەپ داۋىستاپ قالدى. جالت بۇرىلساق، جانىنداعى تورەگەلدi شارمانوۆ پەن كامال سمايى­لوۆقا ادەيiلەپ بiزدi تانىستىرىپ جاتىر ەكەن. كiم بiلەدi, ۇلكەن اعالارىنا كەلiپ سالەم بەرسiن دەپ، ءۇن­دەگەنi شىعار… بiز دە تۇسiنە قويدىق تا، اعالاردىڭ قاسىنا تاياپ، امانداسا باس­تادىق. بۇل كەزدە «اق جول قازاقستان­نىڭ» باس رەداكتورى، جۋرناليستيكادا تالاي جاسقا ۇلگi بولىپ، ىقپال ەتكەن، وزiندiك مەكتەبi بار نۇرتورە اعامىز بولسا بiزدi جەكە-جەكە تانىستىرۋعا كوشتi.
– مiنە، مىنا بالا…
وسى كەزدە ءوزiن ونشا تانىماي تۇرعا­نىن بiلدi مە، جانىمداعى قۇربى قىز:
– جازيرا احمەتوۆا، – دەپ ساڭق ەتە قالدى. – مەن «ونەر وتاۋى» گازە­تiندە iستەيمiن. سiزدەردiڭ iزباسارلارىڭىزبىن.
– ال مىنا بالا، – دەپ، نۇرتورە اعا ءسوزiن ساباق­تاي بەردi. – بiزدiڭ «اق جول قازاقستاننىڭ» استا­ناداعى تiلشiسi – ءنازيرا…
سول-اق ەكەن:
– بايىربەك پە؟ – دەپ كامال سمايى­لوۆ ءسوزدi ءوزi iلiپ الدى.
ءسويتiپ، ماعان جىلى جۇزبەن شۋاق شاشا قارا­دى دا:
– ءيا، بۇل قىز جاقسى جازادى! – دەپ كۇلiم­سiرەدi…
جاقسى ادامنان جاق­سى ءسوز ەستۋ – بiر عانيبەت. جامان ادامنان جاقسىلىق كورۋ دە – وكiنiشتi.
جاماننىڭ جاقسىلىعىن قايتiپ ايتا­سىڭ؟..  «ول ونشا ۇنامسىز تۇلعا بولسا دا، مەنi قولداپ ەدi, كوتەرiپ ەدi, ماعان دەمەۋ بولىپ ەدi» دەۋدەن باسقا امال بار ما؟.. ال، جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن قۋا­نىپ، ماقتانىشپەن، شاتتانىپ وتىرىپ ايت­پاي­سىڭ با؟ ءيا، جاقسىنىڭ وزiڭە iستە­گەن جاقسىلىعىن نۇرىڭ تاسىپ وتىرىپ جەت­كiزەسiڭ.
بۇگiن مەن دە، قازاققا ولشەۋسiز ەڭبەك ەتكەن تەڭدەسسiز تۇلعا كامال سمايىلوۆ تۋرالى شۋاقتانىپ وتىرىپ بايانداۋعا وسى ءساتتiڭ ارقاسىندا مۇمكiندiك الدىم.

* * *
قازاقتىڭ مۇڭىن بiرەۋ جىلاپ، بiرەۋ كۇڭiرەنiپ، ەندi بiرەۋ كۇلiپ وتىرىپ ايتادى.
جازۋشى، پۋبليتسيست كامال سمايىلوۆ وسىلاردىڭ سوڭعىسىنا جاقىن كەلۋشi ەدi. قالامگەرمەن «ەگەمەن قازاقستان» گازە­تiندە ەكi جىلداي حات جازىسىپ، ەلدiڭ مۇ­ڭىن مۇڭداپ، جوعىن جوقتاسقان شەر­حان مۇرتازا اعامىزدىڭ ۇزەڭگiلەس دوسى­نا بiر جولى: «سەن وتكەندە كۇننiڭ شۋاعى­نا تە­مەكi تۇتاتىپ تۇرعانداي سويلەپ ەدiڭ» دەپ، كiنامشiلدiك تانىتۋى دا سوندىقتان.
راسىندا دا، كامال سمايىلوۆ شى­عار­ما­شىلىعى تۇلعانىڭ وپتيميست بولعا­نىن بiردەن ايعاقتايدى. جان-الەمiنiڭ ارعى تۇكپiرiندە ۇلت بولاشاعى تۇرعى­سىن­داعى اسقاق ارمان، ۇلكەن ءۇمiت، تiپتi كەيدە كۇدiك جاتسا دا، قالامگەر كۇرسiنiسكە بوي الدىر­مايدى. ءوزiنiڭ اسقارداي ارمانىن جازبا­لارىنا ارقاۋ ەتەدi. ءسويتiپ، كەيiنگi جاسقا، ەل بيلەۋشiلەرگە جول كورسەتiپ، باعدار بەرەدi.
1993 جىلى جازعان «قازاقتار جانە الەمدiك دەڭگەي» دەگەن ماقالاسىندا جا­زۋ­شىنىڭ: «ەندi تاۋەلسiزدiك كەلدi. ەركiندiكپەن بiرگە جاۋاپكەرشiلiك، ۇلكەن مiندەت ءتۇستi مويىنعا. وسى تۇرعىدان وي­لا­ساق، نە بار، نە جوعىن سارالايتىن كەز كەلدi»، – دەپ  ۇلتتىڭ ەڭسەسiن كوتەرۋ ءۇشiن جاڭا ءسوز باستاعانى ەسiمiزدە. وسى­لايشا كامال سمايىلوۆ تاۋەلسiزدiك الىپ، ءالi ەس جيا الماي جاتقاندا ەرتە­رەك ەڭسە كوتەرۋ ءۇشiن ەلدiڭ ساناسىنا تۇرتكi بولۋعا تىرىسقان. «بۇرىن ءبارiن كەڭەس وداعىنىڭ كولەم دەڭگەيiمەن سالىستىراتىن، ولشەيتiن ەدiك. ەندiگi ەسەپ ولشەم دۇنيەجۇزiلiك-الەمدiك تۇر­عىدان جۇرگiزiلۋi تيiس» دەپ، سانانى وتار­لىقتان ازات ەتۋگە تالپىنعان. بۇعان قوسا اۆتور قازاقتىڭ بوداندىق جىلدا­رىندا-اق جۇلدىزى جانىپ، قابiلەت-قا­رىمى مەن قىزمەتiمەن شەت ەلدەرگە دەيiن تانىلعان تۇلعالارىن تiزiپ شىققان. سالا-سالا بويىنشا، تiپتi, شەتەلدiك كورەر­مەندەردi ءتانتi ەتكەن بيشi-كۇيشiلەرiمiزگە دەيiن اتاپ ءوتiپ، قازاقتىڭ الەمدەگi ەشبiر ەلدەن كەم ەمەستiگiن دالەلدەگەن.
«قازاقستاننىڭ جاھانداندىرۋ ءداۋiرiن­دەگi جەتi جوباسى»، «قازاقستان ۋرانى جانە باسقا باعالى مەتالدار»، «عارىش جانە قازاقستان»، «ۋران قانشا تۇرا­دى؟»… وسى سىندى ماقالالارىنىڭ ءبارiن­دە دە التىن قۇرساق قازاقستاننىڭ دامۋ­عا قانشالىق مۇمكiندiگi بار ەكەنiن سارا­لاعان.
ءوزiنiڭ وزىق ويلى، جاڭاشىل تۇلعا ەكە­نiن قالامگەر باسقا سالادا دا دالەلدەدi.
كوگiلدiر ەكراندا تۇڭعىش قازاق مۋلت­فيلمi – «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» دۇنيەگە كەلۋiنە تiكەلەي ىقپال جا­سادى. كينو جونiندەگi مەملەكەتتiك كومي­تەتتi باسقارعان تۇستا «قىز جiبەك»، «اتا­ماننىڭ اقىرى» فيلمدەرiن تۇسiرۋگە مۇ­رىندىق بولعان. ونىڭ سىرتىندا كامال اعامىز «اتامەكەن»، «تاقيالى پەرiشتە»، «كوكسەرەك»، «قاراش-قاراش وقيعاسى»، تاعى دا باسقا ۇلتتىق مادەنيەتiمiزدiڭ ماق­تانىشىنا اينالعان كوركەم فيلم­دەر­دiڭ دۇنيەگە كەلۋiنە باستاماشى بول­عان. ال، تەلەۆيزيا سالاسىندا جۇرگەنiندە تەلە­ونiمدەردiڭ «ايتىس»، «تەرمە»، «تاما­شا» سەكiلدi ۇلتتىڭ جانىنا جاقىن باع­دار­لامالارمەن تولىعۋىنا جاعداي جا­سادى.
جالپى، ءاليحان بوكەيحانۇلىنىڭ «ۇلت­قا، جۇرتقا قىزمەت ەتۋ – بiلiمنەن ەمەس، مiنەزدەن» دەۋi راس ەكەن. كامال سمايىلوۆ قاي سالادا قىزمەت ەتiپ، نەندەي تiرلiك جا­سا­سا دا، ەڭ بiرiنشi ۇلتتىڭ مۇددەسiن وي­لادى. قازاعىنىڭ جوعىن جوقتاپ، بارىن تۇگەندەۋگە كۇش سالدى. قازاققا عارىش­تىڭ قاجەتتiگiن ايتۋ كەرەك بولسا، كامال سمايى­لوۆ – عارىشكەر، قازاققا قازبا باي­لىعى تۋرالى ايتۋ كەرەك بولسا – گەو­لوگ، الەۋ­مەتتiڭ جاعدايىن جاقسارتۋ تۋرا­لى ايتۋ كەرەك بولعاندا – ەكونوميست بولا بiلدi. قاي كەزدە دە الەۋمەتتiڭ كۇيiپ تۇر­عان ماسە­لەلەرiن كوتەردi.
الەۋمەت دەگەننەن شىعادى، قازاقتىڭ قايتكەندە دە كوشتەن قالماۋىن، جاقسى ءومiر ءسۇرۋiن كوكسەگەن كامال سمايىلوۆ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتiنە «قازاقستان­نىڭ جەرi ميلليارد ادامدى اسىراي الا­دى» دەگەن ماقالا جازعان. كەيiنiرەك «ەلiم، ساعان ايتام، ەل باسى، سەن دە تىڭ­دا!» دەگەن اتپەن كiتاپ بولىپ شىققان حا­ت­تار، شەرحان مۇرتازا مەن كامال سمايى­لوۆتىڭ ەكەۋارا جازىسقان حاتتار لەگi ءدال وسى ماقالادان كەيiن اعىلىپ سالا بەرگەن ەدi. شەر-اعامىزدىڭ كامالعا حات جازىپ وتىرىپ: «بiز باي ەلمiز دەمەي، ناقتى تسيفر­لارمەن سويلەتەسiڭ. تسيفرلار سەنiڭ قۇلدىراڭداپ جۇگiرiپ جۇرگەن جيەندەرiڭ سياقتى» دەپ، قالامگەردiڭ شەبەرلiگi مەن العىرلىعىنا ءتانتi بولۋى، قازاقستاننىڭ قازبا باي­لىعىنا تولى جەرiن التىن ساندىققا تەڭە­گەنiن ايتا كەلە: «وندا بiز سول التىن ساندىقتىڭ ۇستiندە نەگە جالاڭ بۇت وتىر­مىز» دەپ، كۇڭiرەنە سۇراق قوي­عانى دا وسى تۇس.
ارينە، ناقتى دەرەكپەن سويلەيتiن كا­مال اعا دا بۇل سۇراقتى ەسكەرۋسiز قال­دىر­مادى. شەرحاننىڭ حاتىنا جاۋابىن­دا: «بiزدiڭ جەر بۇۇ عالىمدارىنىڭ ەسەبi بويىنشا، كەمi 20-30 ميلليارد ادامدى اسىرايدى ەكەن. ادامداردىڭ اقىلى جەتسە، ساياساتكەرلەردiڭ راحىمى بولسا، جەردiڭ جومارتتىعىندا شەك جوق»، – دەپ، حالىقتىڭ تۇرمىسى بيلiك باسىنداعى­لاردىڭ ىقىلاس-پەيiلiنە بايلانىستى ەكەنiن اشىق ايتتى…

* * *
كامال سمايىلوۆتىڭ ادەبيەت، ونەر، كينو سالاسىنا سiڭiرگەن ەڭبەگiن ايتا كەلە ءابiش اعامىز، ءابiش كەكiلباەۆ، تۇلعانى «مادە­نيەت مەنەدجەرi» اتاعان. ال بەرتiن­دە، كامال سمايىلوۆ قايتىس بولعاننان كەيiن، ەستەلiك جازىپ وتىرىپ شەرحان مۇر­تازا مىناداي ويىن جەتكiزگەن ەدi: «اي، كامال-اي، كامال-اي! سەن ارقالاعانى التىن، جەگەنi جانتاق تۇيە سياقتى جۋر­نا­ليست بولماي، سول زاماندا پرەمەر-مينيستر، تىم بولماسا جوسپارلاۋ مي­نيسترi قىز­مەتiن اتقارعانىڭدا، سول زا­ماندا شەتەل­دەن ەت-ءسۇت، باسقا دا كاكiر-شۇكiر­لەردi قىمباتقا ساتىپ الماي-اق، قايتا سولار­دى ءوزiمiز مولىنان ءوندiرiپ، سىرتقا ءوزiمiز ساتىپ، پايدا تابار ەدiك-اۋ…»
وسىلايشا قالامگەرلەر كامال سمايى­لوۆتىڭ قازاققا قاجەت بiرتۋار بيiك بولعانىن بiلدiرiپ كەلەدi.

* * *
كامال سمايىلوۆتى مەنiڭ كورۋiم، ول كiسiنiڭ جەر بەتiندەگi, ارامىزداعى سوڭعى ايلارى ەكەن. قالامگەر، قايراتكەر، جان-جۇرەگi «قازاعىم» دەپ وتكەن اعامىز سول 2003 جىلدىڭ 25 ماۋسىمىندا ومiردەن وزدى.
ءالi كۇنگە كوز الدىمدا.
سول جىلدىڭ ناۋرىزىندا ءالi دە ەل تاعدىرى، جەر تاعدىرى تۋرالى اعامىز ۇلكەن تولعانىس ۇستiندە جۇرگەن. كامال اعانى كورگەن ساتتە جانىمدا بولعان زامانداسىم جازيرا احمەتوۆا: «بiزگە نەگە ماقالا جازبايسىز؟ جازىپ تۇر­مايسىز با؟» دەپ تۇرىپ، اعاعا نازدا­نىپ، ءوزiنiڭ وكپە-رەنiشiن بiلدiرiپ جاتقان. ءجۇزi كۇلiمسiرەپ تۇراتىن كامال اعا: «جاراي­دى، جارايدى، جازام» دەپ، ۇرىس ەستiگەن جاس بالاداي، «جەڭiلە» بەرگەن ەدi… جانىمداعى زامانداس قىزدىڭ وجەتتiگiن كورiپ: «مiنە، ناعىز جۋرناليست وسىنداي بولاتىن شىعار… مەن ءوز كاسiبiمە لايىق ەمەس ەكەنمiن» دەپ، ۇندەمەي تۇرعان ءوزiمنiڭ ۇيالشاقتىعىما نالىعانداي بولعانىم دا ءالi ەسiمدە.
بiراق… سوندا دا، ارادا توعىز جىل وتكەندە كامال اعامىز تۋرالى جازۋعا مۇمكiندiك الدىم. بۇعان دا ءتاۋبا.

* * *
ايتپاقشى، شەرحان اعانىڭ: «قۇداي كامالدىڭ قولىنا قارۋ ەتiپ قالام بەردi. كامال سول قارۋدى توت باستىرماي، توپاستاندىرماي، تازا ءارi وتكiر ۇستادى» دەگەنi – شىندىق. كامال سمايىلوۆ ءومi­رi­نiڭ سوڭعى ساتiنە دەيiن قولىنان قا­لا­مىن تاستامادى. سوڭعى جىلدا­رىن­دا ول قازاقستاننىڭ بولاشاعى، دامۋى تۋرالى ويلارى مەن ساراپتامالارىن مىرزا­گەلدi كەمەلدiڭ جوباسى بويىنشا جارىق كورگەن «دۇنيە» جۋرنالىنا جا­ريالاپ وتىردى. بايقالعانى، قالامگەر كەيiنگi جاستاردىڭ جازعانىن دا زەر سالىپ قاراپ وتىرعان ەكەن. ويتكەنi, سول جىلعى ءساۋiر ايىندا بiز iستەيتiن «اق جول قازاق­ستان» گازەتiنە بiر ءارiپ­تەسiم­نiڭ «باق پا، سور ما بايقوڭىر؟!» دەگەن ماقا­لاسى شىق­قان. ال، كامال اعا ارتىن­شا ءوزiنiڭ «عا­رىش جانە قازاقستان» اتتى ماقالا­سىندا بايقوڭىردىڭ تيiمدi پايدالانسا قازاققا قانشا كiرiس اكەلە­تiنiن ناقتى دايەكپەن ايتا كەلە: «بiرەۋ­لەر وسى باي­قوڭىردى باعىمىز با، سورى­مىز با» دەپ ءجۇر» دەپ تۇرىپ، گازەتi­مiز­دە شىققان ماقالانى تiلگە تيەك ەتكەن…

* * *
قۇرداسى شەرحان مۇرتازامەن حات الىسىپ ءجۇرiپ، كامال اعامىزدىڭ: «بiر وي مەنi تىنىشسىزداندىرادى. اعا ۇر­پاق­تىڭ ەسiمدەرi  مەن iستەرi ەرتەڭ ەش­كiم­گە كەرەك بولماي قالا ما؟» دەپ، جاس­تاردىڭ الدىڭعى تولقىنمەن رۋحاني باي­لانىسى ءۇزiلiپ بارا جاتقانىنا نالىعانى بار ەكەن…
بiراق، بۇل الاڭ – ورىنسىز الاڭ كورi­نەدi. بۇگiن ەلiمiزدە تاۋەلسiز ويلايتىن، سانانىڭ وتارسىزدانۋىن، قازاقتىڭ دەر­بەس دامۋىن كوكسەيتiن جانە سوعان قىزمەت ەتۋگە قۇلشىنعان ۇرپاق ءوسiپ كەلەدi. «قازاقستاندا اينالدىرعان 16 ميلليون ادامنىڭ دۇرىس تۇرمىس قۇرىپ، الاڭسىز تiرشiلiك ەتۋiنە مۇمكiندiك مو­لى­نان بار» دەپ، ءار وتانداسىنىڭ ءمۇد­دەسiن كوكسەگەن، ءار جازباسىمەن قازاق­تىڭ كۇيiن كۇيتتەگەن قالامگەردiڭ مۇن­داي زاماندا ۇمىتىلۋى استە مۇمكiن ەمەس.

ءنازيرا بايىربەك

جاڭاشىل دا جاناشىر ساناتتان ۇنەمi تابىلا بiلگەن سيرەك سۇلەيلەردiڭ بiرi دە، بiرەگەيi دە كامال سمايىلوۆ بولدى. ونىڭ ەسiمi تالاي جارىق جۇلدىزدارىمىزدىڭ ءومiربايانىنان ءوز ورنىن تابارى انىق.
ءابiش كەكiلباەۆ

 

تاريحقا كوز جۇگiرتسەك، حالىق قامىن ويلاعان ەلشiل ازاماتتاردىڭ كوپشiلiگiنiڭ جۋرناليستيكانى سەرiك ەتپەگەنi جوق… كامال سمايىلوۆ پەن شەرحان مۇرتازا، ساپار بايجانوۆتاردى ساياسات ساحناسىنا كوتەرگەن – جۋرناليستيكا.
نامازالى وماشۇلى

 

…ودان كەيiنگi اعا ۇرپاقتىڭ iشiنەن بiز، ارينە، كامال سمايىلوۆتىڭ اتىن ماقتانىشپەن اتايمىز. ولاردىڭ بiزدiڭ الدىمىزدا دا جانە باسقا جەرلەردە دە ايتقان ءاربiر ءسوزi, اۋىلعا كەلiپ-كەتكەندە ايتقان اڭگiمەلەرi بالا كەزiمiزدەن بiزگە ەرەكشە اسەرلi بولدى.
ءاليحان بايمەنوۆ

 

كامال قانداي بيiككە كوتەرiلسە دە، قانداي جوعارى لاۋازىمدا جۇرسە دە كiشiپەيiلدiلiگiنەن، كiسiگە جۇعىستىعىنان جاڭىلعان ەمەس. ورىنتاقتا شiرەنiپ وتىرىپ شەشiم قابىلداۋ وعان جات بولاتىن. قاشاندا قاراۋىنداعىلارمەن اقىلداسىپ، ماسەلەنi كوپ تالقىسىنا سالىپ شەشۋگە تىرىساتىن.
سارباس اقتاەۆ

 

كامال مەن تورەگەلدi. ەكەۋiنiڭ دوستىعى كiسi قىزىققانداي. بiرi – قالامگەر، بiرi – دارiگەر. ەكەۋiن بايلانىستىرىپ تۇرعان نە؟ ادامگەرشiلiك. Iزگiلiك. قازاق ەلiنiڭ ەگەمەندiگi, تاۋەلسiزدiگiن الىپ ءتاۋبا دەگەن ەلدiڭ تۇلەۋi, تiپتi سامعاۋى! ەكەۋi دە بەينە دارiگەر سەكiلدi: بiرi حالىقتىڭ ءتانiن قورعايدى، ەكiنشiسi ەلiنiڭ جانىن قورعايدى.
قۇلبەك ەرگوبەك

 

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

18 − 1 =