ورەلى مادەنيەت مارتەبەمىزدى وسىرەدى

0 114

«مادەنيەت – كىسىلەر اراسىندا ادام بولۋ ونەرى». ورتانىڭ ايناسى – مادەنيەتى، ونەرى ءھام ادەبيەتى. سوڭعىسىن قويا تۇرالىق. استانانىڭ ايناسىن الدىڭعى ەكەۋىمەن كورەلىك. تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن توبەمىزگە كوتەرگەلى جوعالتقانىمىزدى تاپتىق، بارىمىزدى بايىتتىق دەدىك. ەندەشە، باس قالاداعى مادەني وشاقتارعا باس سۇعىپ، تىنىسى مەن تىرشىلىگىن بايىپتالىق.

ونەر مەن ورە

«تەاتر – كيىم ىلگىشتەن باستالادى». ورەسى جەتكەن ءوزى-اق تۇيسىنەر. وتپەلى ەكونوميكالىق توقىراۋ رۋحاني قۇلدىراۋعا دا جەتكىزگەنى راس. بۇگىن، ءتاۋبا، وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا ۇمتىلىسىمىز قۇلدىراپ كەتكەن رۋحانياتتى دا، مادەنيەتتى دە ءبىرشاما بيىكتەرگە كوتەردى. استانا استانا بولعالى ءبىر مۇشەلدەن استى. تەاترلاردىڭ تامىرىنا قان جۇگىردى. سول جاعالاۋدان كلاسسيكالىق ۇلگىدە ىرگەسىن كوتەرگەن جاڭا تەا­تر ايتىلعان ءسوزدىڭ ايعاعى. جىل باسىندا سان جىلدىق تاريحى بار ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق، م.گوركي اتىنداعى ورىس دراما تەاترلارىنا «اكادەميالىق» دەگەن ايدار تاقتىق. بەكەردەن-بەكەر ەمەس، دارەجەسىنە ساي ءىسى بولعاندىقتان. دالەل كەرەك پە؟ قاراڭىز.

قاللەكي تەاترى بيىلعى ماۋسىمىن حالىق قاھارمانى، پروفەسسور، وسى وردادا ون جىلداي كوركەمدىك جەتەكشىلىك ەتكەن ازەربايجان مامبەتوۆتىڭ قولتاڭباسىنداعى «عاسىردان دا ۇزاق كۇن» دراما­سىمەن اشقان. قارقىندى باس­تال­عان جاڭا ماۋسىمدا ونەر ۇجى­مى ەكى رەسپۋبليكالىق جانە حالىق­ا­رالىق فەستيۆالگە قاتىسىپ، جە­ڭىسپەن ورالدى. اتاپ ايتقاندا، عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «اقان سەرى – اقتوقتى» تراگەدياسى ورال قالاسىندا وتكەن قازاقستان دراما تەاترلارىنىڭ باسەكەسىندە قادىر مىرزا ءالي اتىنداعى ارنايى سىي­لىقتى يەلەندى. ۇجىم جۋىردا عانا قوستانايدا ۇيىمداستىرىلعان بايقاۋعا ج.شەۆرەنىڭ «ىزگىلىك فورمۋلاسىمەن» ءتۇسىپ، «ەڭ ۇزدىك ايەل» نوميناتسياسىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى لەيلو بەكنازار-حانينگا مەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى جانات چايكينا يەلەندى. ال، قازاننىڭ سوڭىن الا الماتى قالاسىندا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ IV حالىقارالىق تەاترلار فەستيۆالى ءوتتى. بايراقتى دوداعا تەاتر كوركەمونەرپازدارى الەمدىك كلاسسيكانىڭ حاس شەبەرى، ۇلى دراماتۋرگ ۋ.شەكسپيردىڭ «گاملەت» تراگەدياسىمەن بارعان. تاعى دا قانجىعا مايسىز ەمەس. العىس حاتپەن ماراپاتتالدى. اكتەر نۇركەن وتەۋىلوۆ گاملەت بەينەسى ءۇشىن «ەڭ ۇزدىك ەر بەينەسى» نوميناتسياسىن جەڭىپ الدى.

«شىعارماشىلىق ادامى ءىز­دە­­­نىسسىز شىڭعا شىقپايدى. ءىز­دەنىسسىز جاڭا دۇنيە دە تۋدىرۋ نەعايبىل». ءبىز اڭگىمەلەسكەن تەا­تر ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قۇرمان ومىربەكۇلى وسىلاي دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، تۋرا قازىر تەاتر ارتىستەرى شەرحان مۇرتازانىڭ «تەكە بۇرقاق» دراماسىنىڭ جانە قۋاندىق شاڭعىتباەۆ پەن قانابەك بايسەيىتوۆ شىعارماشىلىعىنداعى «قىزدار-اي» كومەدياسىنىڭ پرەمەراسىنا قىزۋ دايىندىق ۇستىندە ەكەن. ايتا كەتپەسەك تاعى بولمايدى، دۋمان رامازاننىڭ «كەنەسارى – كۇنىمجان» قويىلىمى تۇرىك تىلىنە اۋدارىلىپ، وسى ۇجىم ارتىستەرىنىڭ ساحنالاۋىمەن قارا تەڭىزدىڭ جاعاسىنداعى ستامبۋل، انكارا قالالارىنا جەتىپتى. قازاق ونەرپازدارىن تۇركيا ەلى زور قوشەمەتپەن قارسى العان كورىنەدى.

ەسىل  جاعاسىنداعى قازاق ەلى

«ەلىمىز قايتىپ كۇي كەشسە، «اتامەكەن» قازاقستان كارتاسى» دا سولاي تىنىس الۋى ءتيىس». بۇل – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايتقانى. ءبىز توقتاعان ەسىلدىڭ جاعاسىنداعى قازاق ەلىنىڭ ماڭىزىن وسى سوزبەن سالماقتاي بەرىڭىز. «اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي» دەپ تە اتالا­تىن «اتامەكەن» قازاقستان كارتاسى» ەتنومەموريالدىق كەشەنى مادەني جانە اعارتۋشىلىق باعىتتا جۇمىس ىستەيدى. ءبىر جارىم گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان قازاق جەرىندەگى قالالار مەن وبلىستاردى ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق، ويتكەنى، بارىمىزگە تانىس.

ونجىلدىق شەجى­رەسى بار ەتنوكەشەن قالاداعى ماڭىزدى مادەني-ەتنوگرافيالىق ورتا­لىقتىڭ ءبىرى سانالادى. سونىمەن قاتار، حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكا دەڭگەيىندەگى فورۋمدار، online كونفەرەنتسيالار جانە مەرەكەلىك شارالار ۇيىمداستىرىلىپ، ەل تا­ريحىنىڭ تۇعىرلى كەزەڭدەرىنە ارنالعان باسقوسۋلار ءوتىپ تۇرادى. جىل سايىن مۇراجايتانۋشىلار مەرەكەسىن «اتامەكەندە» ايرىقشا اتاپ ءوتۋ داستۇرگە اينالعان.

بىرنەشە جىلدان بەرى مۇندا «اتا­­مەكەن» پاتريوتتار كلۋبى جۇمىس جاساپ كەلەدى. وندا ەلور­دالىق ورەندەر باس قوسىپ، مۇراجاي ۇجىمىنا قولعابىس جاسايدى. ال، «عاسىرلار توعىسىنداعى» ديوراما­لىق پاۆيلون ەرتە پالەوليت ءداۋى­رىنەن قازىرگى زامانعى گۇلدەنگەن قازاقستانعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتىسا، جۋىردا اشىلعان «تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىق شىڭى» اتتى پانورامالىق پاۆيلونىندا تاۋەلسىزدىك جىلدا­رىنداعى جەتىستىكتەر كورىنىس تاپ­قان. پانورامالىق مۇراجايداعى جادىگەرلەر مەن ماكەتتەردى جاساۋ­دا ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ جەتەكشى سۋرەتشىلەرى، ديزاينەرلەرى جانە ساۋلەت­شىلەرى ەرەكشە ەڭبەك ءسىڭىردى.

سورەلەر تولى شەجىرە

«كىتاپتىڭ قۇنى جوعالىپ بارادى» دەيدى، بىرەۋلەر. باتۋاسىزدىقتان ايتىلعان. ايتپەسە، ءبىر عانا ەلوردادا جيىرما بەسكە جۋىق كىتاپحانا بوي كوتەرە مە؟! ولاردىڭ مىڭداپ سانالاتىن وقىرمانىن ايتىڭىز. ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانى، ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنداعى «وتىرار» كىتاپحاناسىن، نازارباەۆ ورتا­لىعىنداعى كىتاپحانانى بىلاي قويعاندا، ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنە قارايتىن 23 كىتاپحانا بار. سوڭعىسىنىڭ قالانىڭ شەتىندە ورىن تەپكەن №5 بالالار كىتاپحاناسىنا تابان تىرەدىك. اشىلعانىنا بار-جوعى ەكى-اق اي بولعان. جەتكىنشەكتەر اراسىندا دا كىتاپقا قىزىعۋشىلار جەتەرلىك. جاڭا اشىلعان رۋحاني وردا وقىمىستى ورەندەرمەن بايلانىسىن مىقتاپ ورناتىپ ۇلگەرگەن. مۇندا 17000-نان استام كىتاپ قورى بار ەكەن. رۋحاني وردانىڭ جەتەكشىسى گۇلميرا بەكتاسوۆا سوڭعى ايدىڭ وزىندە بەس جۇزگە تارتا كىتاپقۇمار بالانى قابىلداعاندارىن جەتكىزدى.

اسحات رايقۇل

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

5 + 9 =