ورازادا ءجيى قويىلاتىن ساۋالدار

0 104

قۇرمەتتى وقىرماندار! قادىرلى جاماعات!

مىنەكي، بارشا مۇسىلمان ساعىنا كۇتىپ، قيماي قوش­تاساتىن رامازان ايىنىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىنە دە جەتتىك. ورازا – مۇسىلماندار ءۇشىن بەس پارىزدىڭ ءبىرى. وسى ايدا ورازا تۇتۋعا قاتىستى كوپتەگەن ساۋالدار تۋىندايتىنى ءمالىم. وسىعان وراي، ءبىز قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ ءدىني باسقارماسىمەن بىرلەسە وتىرىپ، گازەتتە «ورازادا ءجيى قويىلاتىن ساۋالدار» اتتى ايدار اشىپ وتىرمىز. بۇگىن وقىرمانداردى تولعاندىرعان بىرەر ساۋالداردىڭ جاۋاپتارىن ۇسىندىق.1-ءشى سۇراق: ۇيىقتاپ قالىپ، سارەسىنى وتكىزىپ العان كىسىلەر نە ىستەيدى؟

جاۋاپ: سارەسى ءىشۋ – پارىز ەمەس. ۇيىقتاپ ياكي باسقا سەبەپتەرمەن سارەسىنى وتكىزىپ العاندار ەشتەڭە ءىشىپ-جەمەستەن ورازا ۇستاۋىن ارى قاراي جالعاستىرا بەرەدى. بىراق، سارەسىنى جىبەرىپ الماۋعا تىرىسقان ءجون. حاديستە: «سارەسى ىشىڭىزدەر، سەبەبى، سارەسىدە بەرەكەت بار. ءبىر جۇتىم سۋ ىشسەڭدەر دە سارەسىنى تاستاماڭدار. سەبەبى سارەسىگە تۇرعاندارعا اللا تاعالا راقىم ەتىپ، پەرىشتەلەر كەشىرىپ تىلەيدى» دەلىنگەن. سارەسى مەزگىلى – دۇعا-تىلەكتەر قابىل بولاتىن ەڭ بەرەكەتتى ۋاقىت. سارەسى ءىشۋ ادامعا كۇش بەرەدى، كۇندىزگى جۇمىستارىن تىڭعىلىقتى اتقارۋعا، عيباداتتارىن كەمشىلىكسىز ورىنداۋعا كومەكتەسەدى. بۇعان قوسا، سارەسىگە تۇرعان كىسى سۇننەت ساۋابىن الادى. سەبەبى سارەسى جەۋ – پايعامبارىمىزدىڭ سۇننەتى.

2-ءشى سۇراق. قانداي جاعدايدا ورازا ۇستاماۋعا رۇقسات ەتىلەدى؟

جاۋاپ: يسلام ءدىنى ورازا ۇستاۋ­عا شاماسى كەلمەيتىن كىسىلەرگە جەڭىلدىك بەرەدى. ياعني، كەيبىرەۋ­لەرى ورازانى رامازان ايىنان باسقا ءبىر ۋاقىتتا ۇستاسا، باسقالارى ونىڭ ورنىنا ءپىديا بەرىپ، ورازانىڭ اۋىرتپالىعىنان بوساتىلادى. شاريعات بويىنشا مىنا جاعدايلاردا ورازا ۇستاماۋعا رۇقسات ەتىلەدى: اللا تاعالا قۇراندا: «ناۋقاستانىپ قالعاندار جانە ساپاردا جۇرگەندەر باسقا كۇندەرى ورازا ۇستاپ ورنىن تولتىرسىن» دەگەن («باقارا» سۇرەسى، 185-ايات). جولاۋشىنىڭ جولى جەڭىل ءارى قيىندىقسىز بولسا دا، وعان ورازا ۇستاماۋعا جانە نامازدارىن قىسقارتىپ وقۋعا رۇقسات ەتىلەدى. ساپارعا شىققان ادام ورازا ۇستاسا دا، ۇستاماسا دا بولادى. مۇمكىندىك بولسا، ۇستاعانى جاقسىراق. جۇكتى جانە ەمىزۋلى بالاسى بار ايەلدەر ءوزى نەمەسە جاتىرداعى بالاسى ءۇشىن قاۋىپ سەزىنسە، ورازاسىن توقتاتا الادى. جۇكتى جانە بالا ەمىزەتىن ايەل ءوزىنىڭ نە بالاسىنىڭ دەنساۋ­لىعىنا زيان كەلۋىنەن قورىقسا، ورازاسىن اشىپ قازا قىلادى. ول ءۇشىن كافارات تولەمەيدى. الايدا جۇكتى ايەل مەن بالا ەمىزەتىن ايەل ورازا ۇستاي السا، وندا ولار ورازا ۇستاۋى كەرەك. قاتتى ءشول نە قاتتى اشتىق ولىمگە نەمەسە قاۋىپتى اۋرۋعا سەبەپ بولسا، وندا ورازانى توقتاتىپ، ونى كەيىن وتەيدى. ويتكەنى شاريعات بويىنشا ادام بالاسى ءومىرىن ساقتاۋعا مىندەتتى. ورازا ۇستاۋعا شاماسى كەلمەيتىن كارى ەر مەن ايەلگە ورازا ۇستاماۋعا جانە ونى وتەمەۋگە رۇقسات ەتىلدى، بىراق ۇستاماعان ورازانىڭ ءاربىر كۇنى ءۇشىن ءبىر كەدەيدى تاماقتاندىرۋعا ء(پىديا بەرۋگە) بۇيىرىلدى. ەتەككىرى كەلگەن جانە بوسانعاننان كەيىنگى قانى كەلگەن ايەلدەر ورازا ۇستامايدى، بىراق كەيىن قازاسىن وتەيدى (حۋلاسا). باليعات جاسىنا تولماعان بالا جانە اقىلى جوق ادام ورازا ۇستاۋ­عا مىندەتتى ەمەس.

3-ءشى سۇراق. ورازا كەزىندە ينگالياتور قولدانۋعا بولا ما؟

جاۋاپ: دەمىكپەسى بار ادام ءجيى دەمىگىپ، تۇنشىعاتىندىقتان، ينگالياتور نە ءدارى پايدالانۋعا ءماجبۇر. سوندىقتان دا، «مۇنداي جاعدايداعى ادام ورازانى قايتەدى؟»، ياعني «ينگالياتور ارقىلى اۋىزعا سەپكەن ءدارى ورازانى بۇزا ما؟» دەگەن سۇراق تۋادى. جالپى «اۋىز، مۇرىن، قۇلاق ارقىلى، ياعني تابيعي جولمەن ىشكە بارعان نارسەلەر ورازانى بۇزادى. ينگالياتور سەكىلدى اپپاراتتارمەن اۋىزعا شاشقان ءدارى ىشكە كەتەتىندىكتەن، ورازا بۇزىلادى. سونداي-اق ەم ءۇشىن ينگالياتوردان باسقا تابلەتكا نە سيروپ تۇرىندەگى ءدارى قولدانۋ، تىكەلەي ىشكە باراتىندىقتان ورازانى بۇزادى. مۇنداي اپپاراتسىز جۇرە المايتىن ناۋقاستارعا ورازا ۇستاماۋىنا بولادى. ەگەر دارىگەرلەر ناۋقاستىڭ بۇل اۋرۋدان ايىعۋى نەعايبىل ەكەنىنە كوز جەتكىزسە، وندا ول ورازانىڭ ءار كۇنىنە ءپىديا بەرىپ وتىرادى. ياعني، جوق-جىتىكتى، مىسكىندەردى تاماقتاندىرادى. ال اۋرۋىنان ساۋىعاتىن بولسا، ساۋىققان كەزىندە قازاسىن وتەيدى.

4-ءشى سۇراق: رامازاندا كۇندىز ايەلىمەن جاقىنداسۋدىڭ ۇكىمى قانداي؟

جاۋاپ: رامازان ايىندا كۇندىز بىلە تۇرا ايەلىمەن جاقىنداسۋ اللا تاعالانىڭ تىيعان نارسەلەرىنىڭ ءبىرى، ءارى وسى ۇلىق ايعا قۇرمەتسىزدىك بولىپ تابىلادى. يمام تاحتاۋي كۇيەۋىنىڭ دە، ايەلىنىڭ دە ۇستاعان ورازالارى بۇزىلىپ، «كاففارات» مىندەت بولادى. ال «كاففارات» دەگەنىمىز – ەكى اي ۇزبەستەن ورازا ۇستاۋ، وعان شاماسى جەتپەسە الپىس مىسكىندى تاماقتاندىرۋ. وسىعان وراي شاريعات اركىمنىڭ شاما-شارقىنا قاراي كاففارات وتەۋ جولدارىن تارتىپپەن بەكىتكەن. الدىمەن قۇل ازات ەتۋ – (ارينە، قازىرگى ۋاقىتتا قۇل جوق), بۇعان شاما جەتپەسە ەكى اي ۇزبەستەن ورازا ۇستاۋ، بۇعان شاماسى جەتپەسە الپىس مۇقتاجدى تاماقتاندىرۋ. بۇل رەتتىك ءتارتىپ قاتاڭ ساقتالۋى قاجەت. ءبىرىنشى تاسىلگە شاماسى جەتكەن كىسى جەڭىلدىك ىزدەپ كەلەسى ءتاسىلدى قولدانۋى دۇرىس ەمەس. شاما جوقتىعى ناقتى راستالۋى كەرەك. سوندا عانا كەلەسى ءتارتىپتى پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلەدى. ال ايەلىن جاقىنداسۋعا ماجبۇرلەيتىن بولسا ەر كىسىنىڭ سول كۇنىنىڭ ورازاسى بۇزىلعاندىقتان ورنىنا ءبىر كۇن قازا وتەپ، ارتىنان كاففارات وتەيدى. ال ايە­لىنە كەلەتىن بولساق، سول كۇننىڭ قازاسىن وتەيدى جانە وعان كاففارات مىندەت بولمايدى.

5-ءشى سۇراق: تەمەكى تارتۋ ورازانى بۇزا ما؟

جاۋاپ: ورازا كەزدە مەيلى ءجاي ءتۇتىن بولسا دا ادەيىلەپ جۇتسا، ورازانى بۇزادى. سول سەبەپتى اۋىز بەرىك كەزدە تەمەكى تارتسا، ورازاسى بۇزىلادى. ويتكەنى تەمەكىنىڭ ءتۇتىنى نيكوتين مەن دەگوت جانە ەكەۋىنەن بولەك قامتيتىن زاتتار بار، بۇلاردىڭ ءبارى ءپىشىنى بار توزاڭداي زاتتار، بۇل نارسەنى تەمەكىنىڭ تۇبىنە جينالاتىنىن كورەمىز، ساقتانۋ كەرەك بولعان نارسەنى ىشكە تارتۋ ورازا شارتتارىن بۇزادى. تەمەكى ورازانى بۇزۋىندا ەش كۇمان جوق. يمام ءاش-شۋرۋنبۋلالي: «ورازا ادامنىڭ تەمەكىنى تارتۋى كۇمانسىز ورازانى بۇزادى. ەگەر ءناپسىسىن باسىپ، پايدا بەرىپ جاتسا، ول ادامعا كاففارات ءۋاجىپ بولادى» دەگەن. ال ورازا ادام ءاتىر سەبىنىپ نەمەسە ءاتىر يىسكەۋدىڭ ۇكىمى رۇقسات، سەبەبى ءاتىردىڭ ءتۇتىن سەكىلدى فيزيكالىق ماسساسى جوق، مىسالى: اۋزى بەرىك ادام ءارتۇرلى گۇلدەردىڭ ءيىسىن يىسكەۋى ورازاسىن بۇزبايدى. سونداي-اق وتتەگىمەن دەم الۋ ورازانى بۇزبايدى. ويتكەنى وتتەگى كۇندەلىكتى دەمالىپ جاتقان اۋامىز سەكىلدى.

6-شى سۇراق: شلانگ جۇتقاننان (فگدس) ادامنىڭ ورازاسى بۇزىلا ما؟

جاۋاپ: جالپى العاندا، شلانگ جۇتۋ ورازانى بۇزبايدى. ويتكەنى ورازانى بۇزۋ ءۇشىن شلانگ تولىعىمەن ىشكە كىرۋى ءتيىس. ال بۇل جاعدايدا شلانگتىڭ ءبىر بولىگى سىرتتا قالادى. دەگەنمەن، شلانگ ارقىلى اسقازانعا ءبىر نارسە تۇسسە ورازانى بۇزادى. وسىعان وراي شلانگقا ءدارى جاعىپ، جۇتقىزاتىن بولسا ورازاسى بۇزىلىپ، ءبىر كۇن قازاسىن وتەيدى. يمام حاسكافي: «ەگەر ادام اعاش نەمەسە ۇشىنا تاماق بايلانعان ءجىپ جۇتسا، ونىڭ ءبىر ۇشى سىرتتا قالىپ جانە الگى زاتتان ىشتە ءبىر بولىگى قالماسا، ورازا بۇزىلمايدى. سەبەبى ورازا بۇزىلۋىنىڭ شارتى ىشتە قالۋ» دەگەن.
7-ءشى سۇراق: رازامان ايىندا كۇندىز قان تاپسىرۋ ورازانى بۇزا ما؟
جاۋاپ: ورازا ۇستاعان ادام دونورلىق ماقساتتا جانە تالداۋ (اناليز) ءۇشىن قان تاپسىرسا نەمەسە اۋرۋ سەبەبىنەن قان الدىرسا، ورازاسى بۇزىلمايدى. ويتكەنى ارداقتى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) اۋزى بەرىك بولا تۇرا قان الدىرتاتىن بولعان. يبن ابباستان (اللا ول كىسىگە رازى بولسىن) كەلگەن ريۋايات­تا: «پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ورازا بولا تۇرا ءحيجاما جاساتقان ەدى» دەگەن. دەگەنمەن اۋزى بەرىك ادام قان الدىرتقاندا السىرەپ، ورازا تۇتۋى قيىنداپ كەتەتىنىنە كوزى جەتەتىن بولسا وعان قان الدىرۋ «ماكرۇھ» بولىپ سانالادى.

8-ءشى سۇراق: اۋىز بەرىك كەزدە مونشاعا تۇسۋگە بولا ما؟

جاۋاپ: مونشا بۋعا شابىنۋ ارقىلى  جۋىنىپ-شايىناتىن جەر بولعاندىقتان، مونشاعا ءتۇسۋدى اۋىز اشار ۋاقىتىنا قالدىرعان دۇرىس. نەگە دەسەڭىز، مونشاداعى بۋ – سۋ مولەكۋلالارىنان قۇرالادى. ياعني، بۋدا سۋدىڭ بەلگىلى ءبىر بولشەكتەرى ورىن العان. كوپ مولشەردەگى بۋدى جۇتۋ ارقىلى ىشكە بەلگىلى دوزادا سۋ بولشەكتەرى ەنەدى. سول سەبەپتى، ورازاڭىز بۇزىلادى دەۋگە نەگىز بار. ودان بولەك، دۋشقا شومىلۋعا نەمەسە ۆاننا قابىلداۋعا بولادى. تەك، اۋىزدان نە مۇرىننان ىشكە سۋ كەتىپ قالماۋ جاعىن ەسكەرۋ كەرەك.

9-شى سۇراق: رامازاندا بەتتەن سۇيسە، ورازا بۇزىلا ما؟

جاۋاپ: اۋزى بەرىك كىسىنىڭ بەتتەن ءسۇيۋى ورازانى بۇزبايدى. سەبەبى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) اۋزى بەرىك بولا تۇرا ايەلدەرىن سۇيەتىندىگى ايشا انامىزدان جەتكەن. بۇل جەردە ەسكەرە كەتەتىن جاعداي، ەگەر ايەلىن سۇيگەندە شاۋەت ءبولىنىپ كەتپەيتىنىنە جانە جىنىستىق قاتىناس­قا ءتۇسىپ قويمايتىنىنا سەنىمدى بولسا، وندا سۇيۋىنە رۇقسات. ال وعان سەنىمسىز بولسا – ماكرۇھ.

 

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

5 − five =