Orazada jïi qoyılatın sawaldar

0 30

Bügin «Orazada jïi qoyılatın sawaldar» aydarın odan äri jalğastırıp, oqırmandı tolğandırğan birneşe sawaldardıñ jawabın usınamız. Redakcïyağa kelip tüsken sawaldarğa Qazaqstan musılmandarı dinï basqarmasınıñ baspasöz hatşısı Ağabek QONARBAYULI jawap beredi.1-suraq: 18 mamırdan bastap meşitke barıp, namaz oqwğa bola ma? Jamağatpen namaz oqwğa qaşan ruqsat etiledi?

– Alla qalasa, 18 mamırda jeke qulşılıq jasap, Quran oqıtıp, neke qïdırwğa nïet bildirgen azamattar üşin meşitterimiz aşıladı. Bul elimizdegi barlıq meşittiñ esikteri aşıladı degen söz emes. Öytkeni ärbir oblıstağı karantïndik jağday deñgeyi ärtürli. Bas sanïtarlıq därigerdiñ karantïndik rejïmniñ kezeñdik talaptarın saqtaw boyınşa qawlısın ustanwdamız. Öñirlerdegi indettiñ taralwına jol bermew jönindegi jedel ştabtıñ qawlısına säykes jumıs jürgizemiz. Al karantïn talaptarın saqtaw üşin jamağatpen oqılatın bes waqıt, juma, tarawıq namazdarına qatıstı qoyğan waqıtşa şektewdi öz küşinde qaldırıp otırmız. Jamağatpen oqılatın namazdardıñ merzimin aldağı waqıtta qosımşa habarlaymız.

2-suraq: Qazir meşitke barw üşin qanday erejelerdi saqtaw kerek?

– Allağa şükir, elimizde tötenşe jağday merzimi ayaqtalıp, halqımız qalıptı ömir tirşiligine awısa bastadı. Alayda karantïn rejïminiñ talaptarın qatañ saqtap, saqtıq şaralarına asa män berwimiz qajet. Osı rette, meşitke baratın adamdar mınaday talaptardı orındawğa mindetti: meşitke kelwşi jamağat medïcïnalıq maska jäne qolğap kïip kelwge; antïseptïk qurılğısın jïi qoldanwğa; jeke qulşılıq jasaw kezinde 1,5 metr araqaşıqtıqtı saqtawğa; Quran oqïtın bölmege 1,5 metr araqaşıqtıqtı saqtay otırıp, 10 adamnan artıq kirmewge; neke qïdıratın bölmege 4 adamnan artıq kirmewge mindetteledi. Sonday-aq ïmamdardıñ keñesine qulaq asıp, meşitke lek-legimen kirwge bolmaydı. Bir adamnıñ bolw uzaqtığı – 15 mïnwt. Bul meşit awasın är 3 sağat sayın taza awamen almastırıp otırwğa mümkindik beredi. Jası ülken kisiler, densawlığı naşar adamdar (er jäne äyel) jäne jas balalar namazdarın üylerinde oqığanı abzal, meşitte qol alıspaw kerek.

3-suraq: Bïıl Qadir tünin meşitte qarsı alwğa bola ma?

– Qadir tüni 19-ınan 20-sına qarağan tünge säykes kelip otır, bul tündi meşitte emes, üyde qarsı alw qajettigin basa aytqım keledi. Öytkeni elimizde tötenşe jağday merzimi ayaqtalğanmen, juqpalı indettiñ qawpi tolıq seyilgen joq.

4-suraq: Pitir sadaqanı eşqayda şıqpay, üyde otırıp-aq berwge bola ma?

– Ïä, pitir sadaqanı ­­«Kaspi.kz» qosımşası arqılı berwge boladı. Ol üşin smartfonıñızdağı «Kaspi.kz» mobïl'di qosımşasın aşıp, «Tölemder» bölimine basıñız. Osı jerden eki türli ädistiñ birin qoldanw arqılı tölem jasawğa boladı. Birinşiden, «İzdew» alañında sadaqa degen sözdi jazsañız, avtomattı türde pitir sadaqa degen bölim aşıladı. Sol jerden öziñiz turatın öñirdi tañdap, pitir sadaqa tölem türin basasız. Ekinşiden, «Tölemder» degen bölimge kirip, «Barlığı» degendi basıñız. Sodan keyin «Jaña tölemder» bölimine kirip, pitir sadaqa tölem türin basıñız. Bïıl elimiz boyınşa pitir sadaqa mölşeri adam basına 370 teñge bolıp bekitilgenin umıtpañız. «Soma» degen jerge keminde 370 teñge qunın engiziñiz. Odan keyin tölem jasaw şotıñızdı tañdap, pitir sadaqañızdı üyde otırıp-aq bere alasız.

5-suraq: Qazir meşitte neke qïdırwğa ruqsat etile me?

– Ïä, ruqsat etiledi. Biraq neke qïyatın bölmege 4 adamnan artıq kirwge bolmaydı. Neke qïdırw räsimine barğan adamdar meşitte jürip-turw erejelerin qatañ saqtawı tïis. Meşittiñ kireberisinde turğan antïseptïkalıq quraldardı paydalanw qajet, kirw bölek esikten jäne şığw bölek esikter arqılı bolwı tïis.

6-suraq: Ramazan ayınıñ soñğı tünderi degen qay tünder? Ramazan ayında Qadir tüniniñ qay tüni ekeni belgisiz. Payğambarımız Muhammed Mustafa sallallahw aleyhï wässällam bul tünniñ Ramazannıñ soñğı 10 ne 7 künindegi taq tünderdiñ birinde ekenin aytqan.

– Bul tünder – ıqılaspen qulşılıq jasaytın tünder. Ayşa anamız (oğan Alla razı bolsın) bul tünderi äz payğambar (oğan Allanıñ sala­watı men sälemi bolsın) belin bwıp, balağın qattıraq baylağanın aytqan. YAğnï köp qulşılıq etip, jaqındarın da qulşılıq jasawğa şaqır­ğan. Än-Nasaï men Ïbn Mäjadan jetken hadïste Ayşa anamız (oğan Alla razı bolsın): «Ramazan ayınan özge aylarda Alla elşisiniñ (oğan Allanıñ salawatı men sälemi bolsın) bir tünde Qurandı bastan-ayaq oqıp, tañğa deyin namaz oqıp, bir ay boyı oraza ustağanın körmedim» degen. Özge bir hadïs­te: «Payğambar Ramazannıñ soñğı tünderi jaqındarınıñ barlığın namazğa oyatatın äri özi de uyıqtamaytın. Bul tünderi ol köp qulşılıq jasaytın» delingen. Ïmam Şafïğï: «Ramazan ayınıñ soñğı tünderinde qulşılıqtı arttırw sünnet bolıp tabıladı» degen. Bul tünde bizdiñ qulşılığımızdı arttırwğa ıntalandıratın – ol Qadir tüni. Bul tün mıñ aydan, yağnï 83 jıldan qayırlı. Bul degen söz bul tünin qulşılıqpen ötkizgen adam mıñ ayday qulşılıq jasağanday sawapqa keneledi. Bul – Rabbımızdıñ bizdiñ ümmetke bergen nığmetiniñ biri. Änas ïbn Mäliktiñ aytwınşa, birde Ramazan ayı bastalğan kezde ardaqtı payğambarımız (oğan Allanıñ salawatı men sälemi bolsın): «Ramazan ayı keldi, bul ayda mıñ aydan da qayırlı tün bar. Kimde-kim bul tündi beyqamdıqpen ötkizip alğan bolsa, barlıq jaqsılıqtan qur qaldı degen söz. Kim osı tünniñ nığmetinen qur qalğan bolsa, ol adam nağız qur qol qalğan boladı» degen. Ğalımdar bul tüni jasalğan jaqsı amaldar mıñ ay boyı jasağan amaldardan qayırlı degen. Qadir tüniniñ qanşasınşı tüni bolatını beymälim, alayda hadïsterge säykes, soñğı on kündegi taq tünderdiñ birine twra keledi: «Qadir tünin Ramazan ayınıñ soñğı taq tünderinen izdeñder». «İzdeñder» degen söz onıñ belgilerin qarap otırw degen emes, kerisinşe, sol tüni uyqıdan bas tartıp, qulşılıq jasaw degendi bildiredi. Allanı eske alw, keşirim tilew, duğa jasaw, näpil namazdar oqw, Quran oqw sekildi qulşılıqtardı atqarw. Ğalımdarımız bïıl Qadir tüni 19-ınan 20-sına qarağan tünge säykes keletinin ayttı.

7-suraq: Ïğtïkaf degen ne?

– Ïğtïkaf sözi bir orında otırw, toqtalw, bas tartw degen mağınanı bildiredi. Al şarïğatta ïğtïkaf dep ğïbadat etw nïetimen bes waqıt namaz oqılatın meşitte kün keşwge aytıladı. Äyelder ïğtïkaftı üylerinde ötkizedi. Ïğtïkaf üş türge bölinedi: mustahab, sünnet (bekitilgen) jäne wäjip. Mustahab ïğtïkaftı kez kelgen waqıtta ötkizwge boladı. Ïğtïkaftı nïet etip, meşitke kiredi de, qalağanınşa qulşılıq jasaydı. Bul ïğtïkaf belgili waqıtpen şektelmeydi. Bir nemese birneşe kün, bir nemese birneşe sağat jalğaswı mümkin. Mustahab ïğtïkafta otırğan adamnıñ oraza ustağanı abzal. Bekitilgen sünnet ïğtïkaf Ramazan ayınıñ soñğı on küninde öteledi. Payğambarımız (oğan Allanıñ salawatı men sälemi bolsın) bastapqıda ïğtïkafqa Ramazan ayınıñ ortasındağı on kündikte otıratın, keyin soñğı on kündikte otıratın boldı. Sosın qaytıs bolğanğa deyin osılay istedi. Odan keyin jubayları da ïğtïkafqa otıratın boldı (Buharï, Mwslïm). Alayda Ramazannıñ soñğı on küninde arnayı qulşılıq etw nïetimen keminde bir täwlik boyı, yağnï tañ atqannan kün batqanğa deyingi waqıttı nïet etip, meşitte otırwğa boladı. Wäjip ïğtïkaf näzir etwmen jüzege asadı. Mısalı, bir musılman «Allağa ant etemin, men osı küni ïğtïkafqa otıramın» nemese «Awrwdan ayıqsam, mindetti türde ïğtïkafqa otıramın» dese, oğan wäde etken ïğtïkaftı orındaw mindetti boladı. Hanafï mäzhabı boyınşa näzir ïğtïkafta oraza ustaw – wäjip.
Meşitte ïğtïkafta otırğan adam sol jerde namaz oqïdı, Quran oqïdı, ilim üyrenedi, zikir aytadı, kitap oqïdı, wağız-nasïhat tıñdaydı, tamaqtanadı, qonadı. Dünïe isterin istew jäne dünïe sözderin söylew – mäkrwh. Meşitten sırtqa tek äjethanağa barw, däret alw sekildi qajettilikter üşin ğana şığadı. Keybir ğalımdar sal awrwımen awırğanda jäne amalsızdıq jağdayda er adamdarğa ïğtïkaftı üyde ötkizwge ruqsat etedi. Qazirgi karantïn jağda­yında ïğtïkaftı meşitte ötkizwge ruqsat etilse, meşitte ötkizedi. Bolmasa, onı üyde ötkizse de boladı.

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

5 × two =