Oqïğa ornında – krïmïnalïst

0 225

Krïmïnalïsterge ülken jawapkerşilik jüktelgen. Olar bayqağıştıq qasïetimen ärbir usaq-tüyekke nazar awdaradı. Sondıqtan psïhïkalıq jağınan mıqtı, streske tözimdi bolwı şart. Olar közge körinbeytin elementterge nazar awdara otırıp, damığan tüysikke de süyenedi, däleldemelerdi zertteydi. Statïstïkağa süyensek, 2020 jılı İİO-nıñ krïmïnalïsteri 81 mıñnan astam oqïğa ornın qarap-tekserwge qatısıp, 216 tanılmağan mäyittiñ jeke bası anıqtalğan. QR İİM Jedel-krïmïnalïstïkalıq departamentiniñ krïmïnalïstïkalıq zerttewler men esepter basqarmasınıñ krïmïnalïsi, polïcïya podpolkovnïgi Jaqsılıq Qalïqarmanulı Körpebaevpen suhbattasıp, osı mamandıqtıñ qır-sırın surap edik.

Gollïvwdtıq nusqalar kïnoda ğana

Jaqsılıq Qalïqarmanulı 2005 jıldan beri krïmïnalïstïka salasında qızmet etip keledi. Eñbek jolın Qostanay oblısı Jetiqara qalasında bastağan. Keyin öziniñ twğan jeri Şığıs Qazaqstanğa, äke-şeşesiniñ qasına barıp, 2007 jılı ŞQO İİD jedel krïmïnalïstïka basqarmasına awısqan. Ol jerde jay krïmïnalïst mamannan krïmïnalïstik zerttewler men esepter böliminiñ bastığı bolıp, keyin elordağa awısqan.
Krïmïnalïst degende detektïv kïnolar eske tüsedi, kïnoda jaña ğana bolğan qılmıstı sol boyda tekserip, anıqtap jatadı. Biraq ömirde olay emestigin bilemiz. «Gollïvwdtıq nusqa teledïdardıñ bergi jağındağı adamğa qızıqtı bolw üşin jasaladı. Onıñ bükil procesin körsetse, kïno qızıqsız bolar edi. Kïnodağı üş mïnwttıq äreket bizde üş kün ne bir ay jürwi mümkin. Älemde kïnodağıday özi bilip, özi alıp, qorıtındı şığaratın bağdarlamalar äli joq. Bäribir mamannıñ kömegimen är iz skanerlenedi, är izdiñ jeke erekşelikterin qoyıp, sodan keyin barıp bağdarlamağa beremiz, ol bir izge 20 türli nusqa usınadı, tek maman ğana osınıñ işinen anıqtay aladı. Mısalı, ömirde deneniñ özinen saw­saq izi alınbaytının köbi bile bermeydi, ol tek kïnoda. Keyde oqïğa ornına barğanda advokat ne jäbirlenwşi jaqtan kelgender «kïnoda osılay, sender nege solay istemeysizder?» dep aytıp jatadı» dep äñgimeleydi Jaqsılıq Qalïqarmanulı.

Bazada 7 mln adam bar

Soñğı jıldarı barlıq salada cïfrlandırw jaqsı damwda, krïmïnalïstïka salasında qalay eken degen suraq qızıq. «Bizge de ärtürli bağdarlamalar kelip jatır. 2005 jılı qılmıs bolğan jerden daktïloskopïya alğan kezde ärbir izdi özimizde bar 19 mıñ daktïlokartamen salıstıratınbız, eger jedel wäkilde belgili bir adamdardıñ toptarı, tizimderi bolsa jaqsı, bolmağan jağdayda ärbir izdi ärbir daktïlokartamen salıstırıp otırıp qaraytınbız, qazir papïllom dep atalatın bağdarlamağa izdi qoyıp skanerlep jiberemiz, ol ärbir izge uqsas 20 daktïlokarta usınadı. Qazir bazada 7 mln-day adam bar. Sonıñ arasınan birneşe sağatta ne bir künde qarap berip jatadı. Ballïstïkağa kelsek, evofayndr degen jüye tur, ol jerde de atılğan oqtı, gïl'zanı skanerlep, bazağa engizedi.

Eñ qïını – säbïdiñ mäyitin anıqtaw

Biz Jaqsılıq ­Qalïqarmanulınan esinde qalğan erekşe oqïğanı aytıp berwin suradıq. «Köktemde qar astınan mäyitter tabılıp jatadı. Birde bası, közi, bet-älpeti, jartı denesi, bir jaq qol-ayağı joq, ït-qusqa jem bolğan, işek-qarnı aqtarılğan mäyittiñ kim ekenin, kisi ölimi bolğan ba, özine qol jumsağan ba, sonı anıqtaw kerek boldı. Qarasaq, jartılay alaqanı denesiniñ astında qalıptı, sol alaqannıñ bir böligi denemen bastırılğandıqtan bülinbey saw küyinde qalğan eken, biz alaqannıñ betki teri qabatın alıp aqırındap aq qağazğa salıp, keptirip, arnayı boyaw jağıp, tañba tüsirip, sol arqılı ol adamnıñ kim ekenin, qaydan ekenin tawıp aldıq.
Krïmïnalïster üşin qïın mäyitter – köbine jas säbïdiñ mäyitin anıqtaw, ol aldımen psïhologïyalıq turğıdan awır boladı. Bizdiñ qızmette streske tözimdilik – bastısı. Är oqïğa sayın stress ala berse, maman jumıs istey almaydı. Biz mürdeni jumıs retinde qaraymız. Biraq bizdi erte zeynetke şığaratını – jumısta psïhologïyalıq turğıdan awırtpalıq bolatındığına baylanıstı. Ädette jedel tergew tobı şağım boyınşa barğan kezde onı eşkim külip, qwanıp qarsı almaydı, ol jerde birewdiñ adamı öledi, qayğı-qasiret orın alğan jağdaylarğa barasıñ, onday jağdayğa basqalay qaraw kerek, eger onıñ işine kirip ketseñiz, mamannıñ özine qïın boladı» deydi ol.

25 jıldan keyin aşılğan qılmıs

QR İİM Jedel-krïmïnalïstïkalıq departamentiniñ krïmïnalïstï­kalıq zerttewler men esepter basqarmasınıñ krïmïnalïsi, polïcïya podpolkovnïgi Jaqsılıq Körpebaevtıñ aytwınşa, burın papïllom jü­yesi bolmağan kezde ärbir aşılmağan qılmıstardıñ sawsaq izderi bölek kartoteka bolıp jïnalıp, mamandar sol kartotekanı qol bosağanda qarap otıratın bolğan, birde qarap otırıp toqsanınşı jıldarı bolğan kisi ölimine qatıstı qaraqşılıq aşılğan. 25 jıldan soñ. Biraq keyde qılmıskerdiñ özi mına dünïede joq bolwı mümkin. «Jedel krïmïnalïstik departamentte DNQ zerttewleri jürgiziledi. Birde qala sırtında taksïsti öltirip, denesin örtep jibergen, bäri külge aynalğan, jambas süyeginiñ bir böligin alıp, onı jedel krïmïnalïstïkalıq departamentke alıp kelip, işinen DNQ bölip, onıñ er adam ekenin, jasın anıqtadıq, jedel wäkildiñ kömegimen twısqandarı kim bolwı mümkin dep twıstarınıñ DNQ-sın salıstırğan kezde sol adam şıqtı. Qılmıs aşıldı, naşaqor jasöspirimderdiñ qolımen jasalğan qılmıs bolıp şıqtı» deydi maman. «Tehnïkalıq qujattardı qoldan jasağanda, portretti säykestendirw de öte damıp kele jatır. Qazir kamera köp, sol bet-älpet boyınşa säykestendiredi» deydi. Ärïne, qazirgi tañda qılmıskerlerdiñ de käsibïligi ösip keledi, onı maman joqqa şığarmaydı.

Bäri adam mïına baylanıstı

– Biz keyde aqparat quraldarı arqılı ädis­teme beremiz, sawsaq izderin qaldırwğa bolmaydı degendi qazir balağa deyin biledi. Kamerağa tüspewdiñ amaldarın jasaydı. Qılmıskerler de biliktiligin arttıra beredi, sonıñ biri – polïgraftıq zerttew, mısalı psïho-fïzïologïyalıq zerttew, ötirikti anıqtaytın detektor bar, küdiktini suhbat jürgizw arqılı aqparat jïnawğa boladı.
– Onıñ däl, anıq derekteme beretinine kümändanatındar da bar ğoy, – dedik biz.
– Bul ädis-täsil adamnıñ mïımen jumıs isteydi. Adamnıñ mïı jüz payız zerttelip bitpegen. Soğan baylanıstı jüz payız kepildik bermewi mümkin, biraq köp jerde qılmısqa baylanıstı onı aşatın ädis-täsilder bolğan. Men özim sol salada jumıs istedim, bir jağday boldı. Burın birneşe ret sottı bolğan äyel polïcïya bölimine kelip şwbası urlanğanın, tağı bir zatı urlanğanın aytıp şağım jasaydı. Bul basşı quramnıñ qulağına jetedi, arız-şağımın durıstap qarañdar deydi. Tergewşi polïgraf ötkizeyik, öytkeni körşilerden suraw barısında bul kisiniñ onday zattarı bolmağan deydi. Polïgraf ötkizip, «siz burın-soñdı sottı bolğansız ba?» degen suraq qoyğanımda, ol «joq» dep jawap berdi. Qural bolsa «äyel şın aytıp otır» dep naqtılaydı. Biraq meniñ qolımda ol kisiniñ birneşe ret sottı bolğanı twralı anıqtama bar. Tergewşige barıp aytsam, ol da äyeldiñ sottı bolğanın biledi. Psïhïatrğa barğanda ol kiside şïzofrenïyanıñ bir türi bar ekeni anıqtaldı. Adam tek öziniñ aytqanına senedi, sengen kezde ağza mïğa bağınıştı bolğandıqtan mï qalay qabıldaydı, sonı beredi eken. Sondıqtan onday kisilerge jañağı ädis-täsildi qoldanw mümkin emes. Polïgraftıñ tïimdi jaqtarı bar.
Tälimgerlik twralı suradıq. «Biz kelgende kileñ ülken kisiler boldı, olardıñ özderin ustaw mänerleri de bölek edi. Olar üyretedi, balası sïyaqtı tärbïeleydi, qazir de bar, biraq köp emes, meniñşe, osı dästür üzilmegeni jaqsı» degen Jaqsılıq Qalïqarmanulı joğarı oqw ornında özine däris oqığan Ï.Ï.Zwbovtıñ esimin qurmetpen ataydı, qılmıs ornına barğan kezde kömegi tïgenine, äsirese jalğızbastı adamdarğa kömektesken kezde işinen özine köñili tolğan sezimde bolatının aytadı.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

four × one =