Nawrıznama: izdenister men irkilister

0 138

Tabïğattıñ töl merekesi – Nawrız meyramı jıldan- jılğa elimiz jappay atap ötetin merekege aynalıp keledi. Sondıqtan da Astana qalasınıñ äkimi Ïmanğalï Tasmağambetovtiñ özi bas bolıp osı Nawrız meyramına ayrıqşa köñil böldi. Qala basşısınıñ tapsırması boyınşa elordanıñ «Qazaq eli» alañınan bastap birneşe jerde mıñdağan qala turğındarı men qonaqtarımız qatısqan nağız jalpıhalıqtıq, şınayı merekelik mazmun men sïpattağı meyram ötkizildi.
Ulıstıñ ulı küni qarsañında «Armısıñ, Äz-Nawrız!» attı qalalıq konkwrs ötkizildi. Erejesin qala äkimi arnayı bekitken. Nawrızdıñ 14-inen bastap 26-sına deyin sozılğan bul bayqawğa 90-ğa jwıq ärtürli salanıñ mekemeleri qatıstı. Atap aytqanda, qala äkimdigine qarastı 14 basqarma, 27 densawlıq saqtaw mekemesi, 15 mädenïet oşağı, 7 joğarı oqw ornı, 14 kolledj, 7 käsiptik mektep, Astana qalası boyınşa Ädilet jäne Sta-tïstïka departamentteri, Astana qalası Bas josparınıñ ğılımï-zerttew ïnstïtwtı, «Saparjay Astana» mekemesi jäne tağı basqalar. Sonday-aq, bayqawdan tıs 63 balabaqşa men 69 mektepte Nawrız meyramı öz deñgeyinde toylandı. Osılardıñ barlığın qosqanda bïıl elordanıñ 220 mekemesinde Nawrız toylandı.
Bäyge bolğannan soñ jeñimpaz bolatını belgili. Til basqarması uyımdas-tırğan bäsekeniñ qazılar alqasına 50-ge tarta müşeler engizildi. Qazılar alqasınıñ köbirek bolwı är mekeme ötkizgen merekelik şarağa qatısw, barlıq mekemelerdi qamtw maqsatınan twındağan edi. Älbette, toy bolğan soñ, är mekeme öziniñ awqımına, jağdayına, mümkindigine qaray kö-siletini de belgili. Desek te, mümkindigin barınşa paydalanğan, meyramğa är berwge talpınğan, ayrıqşa ıqılas bildirgen mekemeler, Nawrız mey-ramın qatardağı köp atawlı künniñ biri retinde atap öte salğan mekemeler de boldı. Soğan oray, bes türli sala boyınşa bayqawdıñ şartına say mekemelerdiñ Nawrız meyramın ötkizwdegi belsendiligi, eñbegi, şığarmaşılığı bağalandı. Bağalaw barısında bul meyramnıñ köpşi-likti qamtw sïpatına, ulttıq dästürlerdiñ şınayı paş etilwine, Nawrız-dıñ tabïğï bolmısın aşw erekşeligine, meyramnıñ qayırımdılıq mänine basa köñil bölindi. Öytkeni, Nawrız meyramı – belgili bir ulttıñ, dinniñ nemese öñirdiñ merekesi emes, bul boyında jalpıadamzattıq qundı-lıqtar qalıptasqan meyirim men şapağattıñ, qayırımdılıq pen keşirimniñ, bawırmaldıq pen tatwlıqtıñ meyramı. Sondıqtan da bul meyramdı Birikken Ulttar Uyımı halıqaralıq mereke retinde jarïya-lağanı da mälim. «Armısıñ, Äz-Nawrız!» bayqawınıñ bastı maqsatı – täwelsiz Qazaq eli bas qalasında osınday adamï qundılıqtardı nasïhattaw, qalıptastırw. Ulıstıñ ulı küni ayasında bir qalanıñ turğındarın, büginde Qazaqstannıñ maqtanışı men märtebesine aynalğan Astana jurtın bir-birimen odan sayın tabıstırw, qawıştırw, rwhanï bawırlastırw sïyaqtı ïmanï, adamï maqsattar da osı merekeniñ özeginde özara jarasımın tawıp jatqandığın añğardıq. Endi bayqawdıñ qorıtındılarına keleyik. Bayqaw memlekettik mekemeler, densawlıq saqtaw mekemeleri, oqw orındarı, mädenïet mekemeleri aralarında ötkizildi. Memlekettik jäne onıñ qurılımdıq mekemeleri arasında ötken bayqawda Jumıspen qamtw jäne älewmettik bağdarlamalar basqarması, Käsipkerlik jäne önerkäsip basqarması, Astana qalası bas josparınıñ ğılımï-zerttew jobalaw ïnstïtwtı ujımdarı ayrıqşa dayındığımen erekşelendi. Taratıñqırap aytsaq, Jumıspen qamtw jäne älewmettik bağdarlamalar basqarması uyımdastırğan Nawrız meyramına basqar-mağa bağınıştı 5 mekeme belsene qatıstı. Osı mekemelerdiñ ärqaysısı «Körisw», «Selt-etkizer», «Uyqıaşar», «Nawrız jumbaq», «Nawrız jır», «Nawrız tilek» sïyaqtı osı meyramnıñ dästürli joralğıların körsetti. Qarttar üyinde mügedek qolönerşilerdiñ körmesi, ulttıq oyındar uyımdastırıldı, Nawrızdıñ tereñ tarïhı tanıstırıldı. Jalpı alğanda, bayqawğa qatısqan memlekettik mekemelerdiñ işinde dayındığı da, meyramdı ötkizw deñgeyi de öte joğarı bolğandıqtan qazılar alqası birawızdan Jumıspen qamtw jäne älewmettik bağdarlamalar basqarmasın jeñimpaz dep tanıdı. Memlekettik mekemeler arasındağı bayqawda Käsipkerlik jäne önerkäsip basqarmasınıñ «Şapağat» kommwnaldıq bazarında ötkizgen merekelik şarası äserliligimen, Nawrız naqıştarınıñ qanıq bolwımen erekşelendi. Äsirese, Qızır babanıñ tüye minip kelip halıqqa bata berwi ayrıqşa şınayı häm äserli boldı. Olar ekinşi orındı ïelendi. Üşinşi orındı Astana qalası bas josparınıñ ğılımï-zerttew jobalaw ïnstïtwtı ïelendi. Bulardıñ ğïmarattı bezendirwi, kelin tüsirw saltın körsetwi, ulttıq kïimderiniñ sändiligi ayrıqşa köz tarttı. Sonday-aq, osı sala boyınşa bayqawğa qatısqan Ädilet departamentiniñ, Jolawşılar köligi jäne avtomobïl' joldarı basqarmasınıñ, Bilim basqarmasınıñ, Jumıldırw dayındığı, azamattıq qorğanıs, apattardıñ jäne düley apattardıñ aldın alwın jäne joyuın uyımdastırw jönindegi basqarmasınıñ, «Saparjay Astana» mekemesiniñ uyımdastırğan şaraların ayrıqşa bölip atawğa bolarlıq. Al, Jer qatınastarı, «Astana – jaña qala» basqarmaları özderiniñ ötiniş bergenderine qara-mastan, Nawrız meyramın mülde ötkizbegendikteri durıs boldı dep ayta almaymız.
Bayqawdıñ kelesi salası oqw orındarı arasında ötkizildi. Olardıñ işinde Ewrazïya gwmanïtarlıq ïnstïtwtı, Gwmanïtarlıq kolledj, Qazaq ekonomïka, qarjı jäne halıqaralıq sawda wnïversïteti ayrıqşa nazarğa ilikti. Ewrazïya gwmanïtarlıq ïnstïtwtınıñ «Körisw», «Bulaq közin aşw», «Ağaş egw» sïyaqtı dästürleri, «Qoş keldiñ, Äz-Nawrız!» attı körmesi, «Köktemniñ oyanwı» attı teatrlandırılğan körinisi köpşiliktiñ köñilinen şıqtı. Sonıñ nätïjesinde oqw orındarı arasında birinşi orındı ïelendi. Astana gwmanïtarlıq kolledji de Ulıstıñ ulı künine ülken dayındıqpen kelipti. Bul oqw ornınıñ teatrlandırılğan körinisi, stwdentterdiñ qolöner körmesi, ulttıq oyındardı körsetwi asa äserli boldı. Söytip, olar II orınğa ïe boldı. Al III orındı Qazaq ekonomïka, qarjı jäne halıqaralıq sawda wnïversïteti ïemdendi. Eki bölimnen turatın jalpıwnïversïtettik merekelik şarada aldımen on kafedra öz önerlerin körsetse, ekinşi bölimde är şañıraqtağı Nawrız dastarha-nında mereke öz jalğasın tawıp jattı. Osı sala boyınşa Qarjı akademïyası, Qazaq ïnjenerlik-tehnïkalıq akademïyası, Polïtehnïkalıq kolledji, Ekonomïka jäne qarjı kolledji, №2 käsiptik mektebi ınta-landırw sıylıqtarına ïe boldı. Jalpı oqw orındarınıñ Nawrız meyramına tıñğılıqtı dayındalğandıqtarın atap ötw qajet. Desek te, keybir oqw orındarı bul meyramğa ıntalılıq tanıtpadı. Olardıñ qatarında Qazaqstan-Resey wnïversïteti, №3 käsiptik lïcey, M.Lomonosov atındağı Mäskew memlekettik wnïversïtetiniñ Qazaqstan fïlïalı, Qazaq zañ kolledji sïyaqtı oqw orındarın ataymız. Bul bilim ordalarınıñ qalamızda, jalpı elimizde keñ türde atalıp ötip jatqan Nawrız meyra-mına layıqtı türde qatısqandarı jön bolar edi. Nawrız meyramı – köp toydıñ biri emes, urpaqqa tağılım taratar ulıq mereke emes pe?!
Astananıñ densawlıq saqtaw mekemeleri Nawrız meyramına jappay äri belsene qatısqandıqtarın ayta ketken läzim. Aytalıq, 20-dan astam densawlıq saqtaw mekemelerinde meyram atalıp ötti. Solardıñ işinde № 2 qalalıq emhana, Onkologïya dïspanseri, Mamandandırılğan balalar üyin ayrıqşa atap ötemiz. Mäselen, № 2 qalalıq emhana Nawrız mey-ramınıñ Qızır babanıñ batası, kün men tünniñ teñelw säti, alastaw, Nawrızdı qarsı alw sïyaqtı etene dästürlerin, sonday-aq, quda tüsw, sır-ğa salw, neke qïyu sïyaqtı salttardı şınayı äri äserli körsete aldı. Atap aytarlığı, osı emhanada qızmet isteytin türli ult ökilderi memlekettik tilde än aytıp, öleñ oqıp, sahnalıq qoyılımdarğa belsene atsalıstı. Söytip, atalğan qalalıq emhana Nawrız meyramın joğarı deñgeyde uyımdastırıp, osı sala boyınşa I orındı jeñip aldı. Budan keyingi orındardı 500-ge jwıq adam qatısıp barşası ulttıq kïim kïgen, ulttıq dästürlerdi däriptegen Onkologïya dïspanseri jäne mekeme ğïma-ratın Nawrız naqıştarımen äsem bezendirgen, özge ult ökilderi qazaq tilinde öner körsetken Mamandandırılğan balalar üyi ïemdendi. Sonday-aq, ıntalandırw sıylığına ïe bolğan № 1 qalalıq perzenthana, Qala-lıq juqpalı awrwlar awrwhanası, № 7 qalalıq emhana, № 2 qalalıq ba-lalar awrwhanalarınıñ belsendiligin atap ötemiz. Osı rette Patolo-goanatomïya byurosı, Qan ortalığı, Qalalıq jedel medïcïnalıq järdem stancïyası, Kardïologïya ortalığı, Salawattı ömir saltın qalıptastırw ortalığı, № 2 qalalıq awrwhana sïyaqtı densawlıq saqtaw mekemeleriniñ Ulıstıñ ulı künine män bermewin uğınw qïın.
«Armısıñ, Äz-Nawrız!» bayqawına qatısqan mädenïet mekemeleriniñ işinde Täwelsizdik sarayı, «Astanalıq cïrk», «Atameken»-Qazaqstan kartası» etno-memorïaldıq keşeni mekemelerin ayrıqşa atap ötkimiz keledi. Aytalıq, qazılar alqası: «Bul mekeme bayqawdıñ barlıq ta-laptarın orındağan. Onıñ işinde sırtqı jäne işki bezendirilwi, qazaq halqınıñ ejelden üzilmey jetken köne salt-dästürleri men ädet-ğurıp-tarın teatrlandırılğan türde şınayı körsetilwin erekşe atağan jön» dep erekşe bağalaptı. Täwelsizdik sarayınıñ ülken zalında altı qanattı 5 kïiz üy tolıq jabdığımen tigilipti. Kïiz üy işinde jük ayaq, san-dıq, kübi, kebeje, añ terileri, batırdıñ bes qarwı ilingen. Zalda altı-baqan qurılğan, jastar «Aqsüyek» oyının, al balalar asıq oynağan. Qazaqşa küres bolğan. Barlıq jastar qazaqşa kïingen. Mine, osını eskerip, mädenïet mekemeleri arasında basqalardan oq boyı ozıp Täwelsizdik sarayı I orındı jeñip aldı. II orındı «Aq awıl», «Bola-şaq», «Öner», «Bereke», «Intımaq», «Molşılıq», «Iqılas», «Dostıq» attı awıldarğa bölinip, qazaqtıñ bayırğı salt-dästürlerin paş etken astanalıq cïrk ïelendi. Al III orınğa «Merekeli, berekeli Nawrız toy!» attı ulttıq meyram ötkizgen jäne bayqawlar men sayıstarğa tolı bolğan «Atameken» Qazaqstan Kartası» etno-memorïaldıq keşeni ïe boldı. Sonday-aq, bayqawda № 10 köpşilik kitaphana, Ortalıqtandırılğan kitaphana jüyesi, «Naz» memlekettik bï ansambl'deri tıñğılıqtı dayındıqtarımen közge tüsti. Sonday-aq, Nawrız meyramı sïyaqtı ülken halıqtıq merekege nemquraylılıq tanıtqan № 8 köpşilik kitaphananı, Qazirgi zamanğı öner murajayın, № 2 köpşilik kitaphananı, № 8 balalar kitaphanasın, № 5 köpşilik kitaphananı atap, aldağı waqıtta olardıñ munday mañızdı şaralarğa belsendirek, tïyanaqtıraq qatıswın tiler edik.
Jalpı alğanda, ilgeride aytqanımızday bïılğı Nawrız meyramınıñ mazmunı da, äseri de, şırayı da ayrıqşa bolğan sïyaqtı. Degenmen, köptegen mekemeler bul meyramnıñ özindik töl tabïğatın körsetwde olqı-lıqtar bayqattı. Atap aytqanda, Nawrızdıñ özindik dästürlerin körsetw kemşin tüsip jattı. YAğnï, köptegen mekemelerden Nawrızdıñ bastı keyipkeri Qıdır ata beynesin, nawrız aytıstı, nawrız jumbaqtı, nawrız batanı köre almadıq. Nawrız meyramın öleñ aytıp, bï bïlep, nawrız köje işip ötkere salamız degen jañsaq tüsinikten neğurlım arılğanımız jön. Nawrız meyramınıñ san ğasırlar boyı qalıptasqan özindik tabïğatı, dästürleri, qajet deseñiz fïlosofïyası, sonımen birge bügingi zamanda jañğırta, jañarta körsetetin ömirlik, turmıstıq qïsındar da bar. Osıdan da bul mereke mıñ jıldar boyı umıtılmay saqtalıp, jañğırıp, atalıp ötilip keledi. Nawrız meyramı – kün men tünniñ teñelgeni sïyaqtı adam men adamnıñ teñelgenin, tabïğat şwağı men adam meyiriminiñ jarasımın, tirşiliktiñ oyanwın, osılardan barıp adam rwhınıñ asqaqtap, onıñ jasampazdıqqa umtılğan jigeri men rwhın paş etetin saltanattı da tağılımdı meyram. Osı meyramda barşamız Nawrızdıñ adamï mänine, gwmanïstik qundılıqtarına boylap odan rwhanï läzzat, estetïkalıq qanağat ala bilwimiz qajet. Nawrız meyramı ärbirden soñ jas ta jasampaz Qazaq eliniñ mädenï deñgeyin, rwhanï bolmısın da bayqatatın meyram. Endeşe, ärqaysısımız, äsirese, mekeme basşıları, merekeni uyımdastırwşılar Nawrız meyramın ötkizgende özimizdiñ kisiligimizdi de, qalamızdıñ märtebesin de, otandıq mädenïetimizdiñ abıroy-bedelin de umıtpağanımız abzal.

Erbol Tileşov
Astana qalası Tilderdi damıtw basqarması bastığınıñ
mindetin atqarwşı

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

3 × three =