NAĞIZ ŞEBERLER NEKEN-SAYAQ

0 246

Nurlan AYTBAY, «Şeberler awılınıñ» jetekşisi:

«El işi – öner kenişi». Sonıñ işinde qolöner şeber­leriniñ ornı bir töbe. Öytkeni, ulttığımızdıñ nışanı, qazaqılığımızğa jaqın, jan-jüregimiz tüysinedi onı. Önerdiñ osı biregey salasınıñ ïeleri bügingidey jahandanw zamanında da jansirilik tanıtıp, ulttıñ ïisi añqığan qolönerimizdi közdiñ qaraşığınday saqtap, meylinşe damıtıp jatqanı köñilge – medet, janğa – demew. Osı salanıñ Astana toyında keñ körinis tabatını bärimizge ayan. Bul bizdiñ bolmısımızdı dübirli dwmanda alıs, jaqın şet elderden at şaldırıp keletin qonaqtarğa barınşa tanıtadı, qızıqtıradı. Tipti, özimiz de qolöner buyımdarın körgende, kökten tüskendey üyi­rile qalatınımız bar.

Osı toyğa jer-jerdegi qolönerşilerdi bastap keletin elordadağı «Şeberler awılınıñ» jetekşisi Nurlan Aytbaymen äñgimemiz joğarıdağı sözimizdiñ jalğasınday-aq.

– Astananıñ, özimizdiñ bas şahardıñ on bes jıldığın toylamaqpız. «Köppen körgen ulı toyıñız» osı şığar, sirä! Şeberlerdiñ dayındığı qalay?
– Eki künniñ birinde bolatın toy emes qoy bul. Elordanıñ me­rekesi. Jäne jıldağıdan erek, saltanatı basqa bolmaq. Dw­mannıñ dübiri jer jaratının jürek sezedi. Äytewir, jaqsılıqtıñ nışanı. Jaqsı bolmasaq, toy qaydan tabılsın?! Sondıqtan, bïılğı merekege
elimizdiñ tükpir-tükpirinen ağı­latın şeberlerdiñ sanı jüz elwdi şamalaydı. Ärïne, jıl­dağıdan mol qarası. Dayın­dağan dünïeleri de ärqïlı.

– Mäselen?..
– Mäselen, at äbzelderi, onıñ
işinde er-turman, üzengi, tebin­gi, jügen… Zergerlik buyım­dardan kümisten jasalğan sa­qïna, sırğa, boytumar, alqa… Ağaş şeber­leriniñ qolı­nan şıqqan dünïeler şe, şeti­nen köz sürindirip, tañ­day qaq­tı­ratındar. Dombıra, qob­dïşa… Bir ayta keterligi, bizdiñ şeberler keyingi kezdegi qoldanıstağı dünïelerdi jasap qana qoymaydı, sonaw ğasır­larda payda bolğan, büginde umıt bola bastağan jä­digerlerdi de jañğırtadı. Eger bulardı körgisi, alğısı kelgen jurt Astana toyında «Han şatırdıñ janındağı «Mıñjıldıqtar toğısındağı Astanağa» kelsin.

– «Mıñjıldıqtar toğı­sın­­dağı Astananı» awızğa al­ğan soñ, äñgime awanın da soğan bursaq… Bïılğı toyğa qan­day jañalıqtarmen kelesizder?
– Atap aytar jañalığımız mınaw: ustalar, zergerler, basqa da qolönerşiler nïet tanıt­qan­darğa şeberlik sınıptarın öt­­kizedi. Qanımız qazaq emes pe? Endeşe, janımız da qazaq. Bul şeberlik sınıptarına qatı­sw­şılar köp bolatınına senimim mol. Dese de, osı orayda oyğa kelgen bir mäseleni aqtarğım keledi: bügingi şeberlerdiñ, qolönerşilerdiñ deni, ïä, basım köpşiligi – egde kisiler. Jas­tarı qırıqqa tayağan, elwdi alqımdağan… YAğnï, maşaqatı köp salağa maşıqtanğan jastar sïrek. Osığan qarap, «bügingi bwın jalqawlanıp bara ma» de­gen oy uyalaydı sanağa.

– Sonda, älgi jüz elwdiñ şa­ma­sındağı şeberlerdiñ şä­kirt­teri joq pa?
– Şäkirt bar ğoy. Ärqay­sı­sınıñ tärbïelep jürgen birdi-ekili oqwşısı bar. Solardıñ özi bir-eki dünïeniñ jasalwın üyrenip aladı da, «men mıqtı qol­önerşimin» dep, kewde qağıp şığadı. Köpke topıraq şaşwdan da awlaqpın. Dese de, önerdiñ qïındığına tözer jigitter az, öte az, nağız şeberler neken-sayaq.

– Biz el arasında jürgen soñ estip jatamız ğoy eldiñ awzınan. Bügingi ustalardıñ, zergerlerdiñ jasağan dünïe­leri öte qımbat turadı eken. Onısımen qoymay sapasız körinedi…
– Onıñız ras. Jaña ayttım ğoy, nağız şeberler neken-sayaq dep. Mine, sol neken-sayaqtıñ zat­tarı qımbatına qımbat. Öyt­keni, sapası bağasına jawap beredi olardıñ. Al, naşar şeberler, qolönerşiler solardıñ bağasın köredi de, «öy, meniñ däl sonday dünïem bar ğoy. Nege onıñ bağası ananıkinen kem bolwı kerek» dep, özderiniñ sapasız zatına joğarı bağanı iledi. Sodan keyin, jaña aytılğanday, söz eredi mıqtılardıñ soñına. «Bir qumalaq bir qarın maydı şiritediniñ» keri ğoy.

– Endeşe, älgi neken-sayaq mıqtı şeberlerdiñ bir­ne­şe­winiñ esimderin ayta keti­ñizşi, jurt bile jürsin.
– Aytayın, zergerlerden Berik Älibay, Amangeldi Muqajanov, Serjan Bäşirov bar. Ağaş usta­larınıñ maytalmandarı dep Aydar­bek Moldahanovtı, Bolat­bek Qaldarovtı ataymın. Buğan teri buyımdarımen er-toqım ispetti dünïelerdi jasaytın Se­rik­qazı Nurğalïevti, Erlan Mämbetqalïevti qosıñız. Ayt­paqşı, äwletimen qolönerşi Beyişbekovter otbasın ay­rıq­şa atap aytsam, artıqtıq etpes. Berik degen ulı, Venera degen qızı bar, «on sawsaqtarınan öner tamğandar». Bulardıñ qatarında esimderi atalma­ğandar da bar.

– Äñgimeñizge rahmet!

Ashat Rayqul

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

six + 5 =