ناعىز شەبەرلەر نەكەن-ساياق

0 247

نۇرلان ايتباي، «شەبەرلەر اۋىلىنىڭ» جەتەكشىسى:

«ەل ءىشى – ونەر كەنىشى». سونىڭ ىشىندە قولونەر شەبەر­لەرىنىڭ ورنى ءبىر توبە. ويتكەنى، ۇلتتىعىمىزدىڭ نىشانى، قازاقىلىعىمىزعا جاقىن، جان-جۇرەگىمىز تۇيسىنەدى ونى. ونەردىڭ وسى بىرەگەي سالاسىنىڭ يەلەرى بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ زامانىندا دا جانسىرىلىك تانىتىپ، ۇلتتىڭ ءيىسى اڭقىعان قولونەرىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ، مەيلىنشە دامىتىپ جاتقانى كوڭىلگە – مەدەت، جانعا – دەمەۋ. وسى سالانىڭ استانا تويىندا كەڭ كورىنىس تاباتىنى بارىمىزگە ايان. بۇل ءبىزدىڭ بولمىسىمىزدى ءدۇبىرلى دۋماندا الىس، جاقىن شەت ەلدەردەن ات شالدىرىپ كەلەتىن قوناقتارعا بارىنشا تانىتادى، قىزىقتىرادى. ءتىپتى، ءوزىمىز دە قولونەر بۇيىمدارىن كورگەندە، كوكتەن تۇسكەندەي ءۇيى­رىلە قالاتىنىمىز بار.

وسى تويعا جەر-جەردەگى قولونەرشىلەردى باستاپ كەلەتىن ەلورداداعى «شەبەرلەر اۋىلىنىڭ» جەتەكشىسى نۇرلان ايتبايمەن اڭگىمەمىز جوعارىداعى ءسوزىمىزدىڭ جالعاسىنداي-اق.

– استانانىڭ، ءوزىمىزدىڭ باس شاھاردىڭ ون بەس جىلدىعىن تويلاماقپىز. «كوپپەن كورگەن ۇلى تويىڭىز» وسى شىعار، ءسىرا! شەبەرلەردىڭ دايىندىعى قالاي؟
– ەكى كۇننىڭ بىرىندە بولاتىن توي ەمەس قوي بۇل. ەلوردانىڭ مە­رەكەسى. جانە جىلداعىدان ەرەك، سالتاناتى باسقا بولماق. دۋ­ماننىڭ ءدۇبىرى جەر جاراتىنىن جۇرەك سەزەدى. ايتەۋىر، جاقسىلىقتىڭ نىشانى. جاقسى بولماساق، توي قايدان تابىلسىن؟! سوندىقتان، بيىلعى مەرەكەگە
ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن اعى­لاتىن شەبەرلەردىڭ سانى ءجۇز ەلۋدى شامالايدى. ارينە، جىل­داعىدان مول قاراسى. دايىن­داعان دۇنيەلەرى دە ارقيلى.

– ماسەلەن؟..
– ماسەلەن، ات ابزەلدەرى، ونىڭ
ىشىندە ەر-تۇرمان، ۇزەنگى، تەبىن­گى، جۇگەن… زەرگەرلىك بۇيىم­داردان كۇمىستەن جاسالعان سا­قينا، سىرعا، بويتۇمار، القا… اعاش شەبەر­لەرىنىڭ قولى­نان شىققان دۇنيەلەر شە، شەتى­نەن كوز ءسۇرىندىرىپ، تاڭ­داي قاق­تى­راتىندار. دومبىرا، قوب­ديشا… ءبىر ايتا كەتەرلىگى، ءبىزدىڭ شەبەرلەر كەيىنگى كەزدەگى قولدانىستاعى دۇنيەلەردى جاساپ قانا قويمايدى، سوناۋ عاسىر­لاردا پايدا بولعان، بۇگىندە ۇمىت بولا باستاعان ءجا­دىگەرلەردى دە جاڭعىرتادى. ەگەر بۇلاردى كورگىسى، العىسى كەلگەن جۇرت استانا تويىندا «حان شاتىردىڭ جانىنداعى «مىڭجىلدىقتار توعىسىنداعى استاناعا» كەلسىن.

– «مىڭجىلدىقتار توعى­سىن­­داعى استانانى» اۋىزعا ال­عان سوڭ، اڭگىمە اۋانىن دا سوعان بۇرساق… بيىلعى تويعا قان­داي جاڭالىقتارمەن كەلەسىزدەر؟
– اتاپ ايتار جاڭالىعىمىز مىناۋ: ۇستالار، زەرگەرلەر، باسقا دا قولونەرشىلەر نيەت تانىت­قان­دارعا شەبەرلىك سىنىپتارىن ءوت­­كىزەدى. قانىمىز قازاق ەمەس پە؟ ەندەشە، جانىمىز دا قازاق. بۇل شەبەرلىك سىنىپتارىنا قاتى­سۋ­شىلار كوپ بولاتىنىنا سەنىمىم مول. دەسە دە، وسى ورايدا ويعا كەلگەن ءبىر ماسەلەنى اقتارعىم كەلەدى: بۇگىنگى شەبەرلەردىڭ، قولونەرشىلەردىڭ دەنى، ءيا، باسىم كوپشىلىگى – ەگدە كىسىلەر. جاس­تارى قىرىققا تاياعان، ەلۋدى القىمداعان… ياعني، ماشاقاتى كوپ سالاعا ماشىقتانعان جاستار سيرەك. وسىعان قاراپ، «بۇگىنگى بۋىن جالقاۋلانىپ بارا ما» دە­گەن وي ۇيالايدى ساناعا.

– سوندا، الگى ءجۇز ەلۋدىڭ شا­ما­سىنداعى شەبەرلەردىڭ ءشا­كىرت­تەرى جوق پا؟
– شاكىرت بار عوي. ارقاي­سى­سىنىڭ تاربيەلەپ جۇرگەن ءبىردى-ەكىلى وقۋشىسى بار. سولاردىڭ ءوزى ءبىر-ەكى دۇنيەنىڭ جاسالۋىن ۇيرەنىپ الادى دا، «مەن مىقتى قول­ونەرشىمىن» دەپ، كەۋدە قاعىپ شىعادى. كوپكە توپىراق شاشۋدان دا اۋلاقپىن. دەسە دە، ونەردىڭ قيىندىعىنا توزەر جىگىتتەر از، وتە از، ناعىز شەبەرلەر نەكەن-ساياق.

– ءبىز ەل اراسىندا جۇرگەن سوڭ ەستىپ جاتامىز عوي ەلدىڭ اۋزىنان. بۇگىنگى ۇستالاردىڭ، زەرگەرلەردىڭ جاساعان دۇنيە­لەرى وتە قىمبات تۇرادى ەكەن. ونىسىمەن قويماي ساپاسىز كورىنەدى…
– ونىڭىز راس. جاڭا ايتتىم عوي، ناعىز شەبەرلەر نەكەن-ساياق دەپ. مىنە، سول نەكەن-ساياقتىڭ زات­تارى قىمباتىنا قىمبات. ءويت­كەنى، ساپاسى باعاسىنا جاۋاپ بەرەدى ولاردىڭ. ال، ناشار شەبەرلەر، قولونەرشىلەر سولاردىڭ باعاسىن كورەدى دە، «ءوي، مەنىڭ ءدال سونداي دۇنيەم بار عوي. نەگە ونىڭ باعاسى انانىكىنەن كەم بولۋى كەرەك» دەپ، وزدەرىنىڭ ساپاسىز زاتىنا جوعارى باعانى ىلەدى. سودان كەيىن، جاڭا ايتىلعانداي، ءسوز ەرەدى مىقتىلاردىڭ سوڭىنا. «ءبىر قۇمالاق ءبىر قارىن مايدى شىرىتەدىنىڭ» كەرى عوي.

– ەندەشە، الگى نەكەن-ساياق مىقتى شەبەرلەردىڭ ءبىر­نە­شە­ۋىنىڭ ەسىمدەرىن ايتا كەتى­ڭىزشى، جۇرت بىلە ءجۇرسىن.
– ايتايىن، زەرگەرلەردەن بەرىك ءالىباي، امانگەلدى مۇقاجانوۆ، سەرجان ءباشىروۆ بار. اعاش ۇستا­لارىنىڭ مايتالماندارى دەپ ايدار­بەك مولداحانوۆتى، بولات­بەك قالداروۆتى اتايمىن. بۇعان تەرى بۇيىمدارىمەن ەر-توقىم ىسپەتتى دۇنيەلەردى جاسايتىن سە­رىك­قازى نۇرعاليەۆتى، ەرلان مامبەتقاليەۆتى قوسىڭىز. ايت­پاقشى، اۋلەتىمەن قولونەرشى بەيىشبەكوۆتەر وتباسىن اي­رىق­شا اتاپ ايتسام، ارتىقتىق ەتپەس. بەرىك دەگەن ۇلى، ۆەنەرا دەگەن قىزى بار، «ون ساۋساقتارىنان ونەر تامعاندار». بۇلاردىڭ قاتارىندا ەسىمدەرى اتالما­عاندار دا بار.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

اسحات رايقۇل

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

five × 4 =