Mïkrokredït maşaqatı

0 148

Qarajattan qısılğanda kimnen qarız suraysız? Twğan-twıstan aqşa alsañız, arañız alşaqtap ketwi ädben mümkin. Bay dosıñız bolmasa, öziñizdey jandardıñ bärinde nesïe bar, jalaqı kütip jürgende oñay bere salsın ba?! Osındayda jağdayıñızdı jaqındarıñızğa jarïya etpey, jıldam qarız beretin mïkrokredïttik uyımdarğa jügine alasız. Olar ekinşi deñgeyli bankter sïyaqtı bölimşesine barıp, menedjerdiñ jüzine üñile ümittenip, sağattap otırwdı talap etpeydi. Ïnternetke onlayn nesïe dep terseñiz jetkilikti, jüzi şığadı. Arasınan unağanın tañdap, aqşa suray beriñiz. Aldımen sol uyımnıñ saytına tirkelwiñiz kerek. Ol üşin jeke kwäliktegi bar aqparattı körsetwge tïissiz. Tağı qarajattıñ nesïe kartañızğa tüswi üşin IBAN sçetiñizden bastap, qupïya SVV kodın da engizesiz. Osılayşa mïkrokredïttik uyımnıñ wısına tüsip, onımen qoymay ïnternet alayaqtardıñ torına tap bolwıñız ğajap emes. Buğan da könesiz ğoy, sebebi täwekelsiz tirlik bitpeydi…TAYAQTIÑ EKİ UŞI BAR

Mïkrokredïttik uyımdardıñ barına qwanatın jandar jetkilikti. Kerek aqşanı alasıñ da, aylıq tüskende qaytara salasıñ. Tipti üstemaqısız türleri de bar. Basında az somadan alıp, onı waqıtında qaytarıp otırsañ, turaqtı klïentke aynalasıñ deydi olar. Aytwğa oñay… Sonıñ biri – muğalim Rawşan Törebekova. Mïkrokredïttik uyımdarmen baylanıs ornatqanına 3 jıldan asqan. Kezinde ekinşi deñgeyli bankter nesïe tarïhınıñ buzılğanına baylanıstı kredït bermegende şağın nesïege jügingen eken.
«Ömirde türli jağdaylar orın aladı. Aqşa tappay qïnalğanda twğanıñnan da suray almaysıñ ğoy, sondıqtan birden mïkrokredïttik uyımdarğa jüginetinmin. Payızı joğarı, 100 mıñ teñgeni 130 mıñ teñge etip öteysiz. Bir mezette birneşe jerden onlayn nesïe räsimdep, jalaqım tüskende qutılıp tastaymın. Arasında töley almay qalğan kezder de boldı. Biraq onı ötegen soñ, eş qïındıqsız qaytadan nesïe aldım. Ekinşi deñgeyli bankterde öziñiz bilesiz, bir ay keşiktirseñiz bitti, ekinşi ret kredït berwi qïındaw. Sondıqtan mïkrokredït men üşin tïimdi» deydi ol.
Kerisinşe onlayn alğan şağın nesïeden oñay qutılamın dep, qarızğa belşesinen batqandar da kezdesedi. Elorda turğını Jomart Qıdırov käsibin jürgizw üşin jetpey turğan 50 mıñ teñgeni jaqındarınan surağısı kelmey, mïkrokredïttik uyımnan alğan eken. Alayda bastağan isi sätsizdikke uşırap, tabısqa kenelw bılay tursın qarızdan qutılwı qïındap ketken.
«Alğan nesïem köp emes qoy, bir ay emes, aqşa tüskende birden qaytarıp tastaymın dep oyladım. Biraq isim alğa baspay qoydı. O basta onlayn nesïe alğan sebebim, ekinşi deñgeyli bankten 1000000 teñge alıp, töley almay jürgen edim. Sodan bïznespen aynalısıp, qarızdarımnan qutılwğa bekindim. Osı maqsatta 50-aq mıñ teñge tabılmay turğan edi, mïkrokredïttik uyımnan ala saldım ğoy. Söytip jürgende eki jaqtıñ nesïesi bar. Bïznesti toqtatıp, mamandığım boyınşa qurılısqa ketip qaldım. 5 ayda banktik kartalarımdı buğattap tas­tadı. Mïkrokredïtten habarlasıp, 50 mıñ teñgeniñ payızı öskenin aytıp, 180 mıñ etip qaytarwımdı talap etti. Jağdayımdı barınşa tüsindirip, töley almaymın dedim. «Oñaylıqpen tölemeseñ, üstiñnen is qozğaymız» dedi, men tek alğan somanı ğana qaytaramın dep turıp aldım. Onıñ özinde jaqın arada emes. Kollektor men sol mïkrokredïttik uyım ökilderi ayına birneşe ret qoñıraw şalıp, qorqıtıp-ürkitti. Aytpağan sözderi qalmadı. Tığırıqqa tirelgenim osı şığar dedim. Şïelenisten şığwdıñ jolın tappadım» deydi ol.
Sodan Jomart qarızın bir jıl tölemegen. Qorqıtıp-ürkitkende, tek qana anam bilip qoymasa eken depti. Sebebi balasınıñ basına is tüskende ananıñ jüregi jay tapsın ba?! Jağdayın üy işine bildirmey, özin iştey jegidey jep, küyzeliske uşıraydı. Bir jıl boyı jïnağan tabısın ekinşi deñgeyli bankten alğan nesïesin ötewge jumsağan. Al mïkrokredït «jırın» sottasıp jürip äreñ toqtatıptı. Budan bılay ol onlayn nesïege jolamawğa özine sert bergenin jetkizdi. Sonımen qatar bolaşaqta baspanalı bolw üşin büginde nesïe tarïhın jaqsartwğa barın salıp jür eken. Ay sayın jalaqısınıñ bir böligin zeynetaqı qorına awdaradı. Onımen qoymay kredïtke smartfon räsimdep, waqıtılı tölep otırğanın da jasırmadı.

ALAYAQTARDIÑ ARBAWINA TÜSKEN

Nesïe tarïhın jaqsartwıñızğa boladı. Biraq munımen mäsele bitsin be?! Saldarı qanday? Mäselen, jeke kwäligiñizdi qolına tüsirgen jan atıñızdan op-oñay onlayn nesïe räsimdey aladı. Smartfonnıñ ar jağında kredït alıp jatqandı tekserip jatpaydı mïkrokredïttik uyımdar. Jeke kwäligiñizdiñ swretin jiberseñiz jetkilikti, sodan keyin körsetilgen nömirge habarlasıp, bir-eki surağın qoyumen şekteledi. Eş dälelsiz aytıp otır demeñiz. Jaqında ğana solardıñ birinen 15 mıñ teñge aldım. Uyım ökili vïdeo baylanısqa şığıp, jeke kwälikpen birge tüsken swretiñizdi körsetiñiz degen joq. Bir ay bolmay qutılıp tastadım. Tek saytına tirkelw kezinde poşta men telefon nömirdi engizip edim, qazir kün sayın keletin jarnamalarınan qutıla almay jürgen jayım bar.
Munımen şektelmey, basqa da mïkrokredïttik uyımdardan surastırıp edim:
«Bizde qawipsizdik barınşa saqtaladı. 0,01 payızben 10 mıñnan 145 mıñğa deyin mïkrokredït alwıñızğa boladı. Jeke kwälik jäne banktik kartañızben birge tüsken swretiñizdi mindetti türde jiberwiñiz kerek» dese, kelesisi de «Bizde eñ köbi 1,5 mïllïon teñge 2 jılğa beriledi. Jeke kwäligiñizdi qolıñızda ustap swretke tüsip, bizge jiberesiz» dep jawap qattı. Demek, jüzi sizge uqsas jan atıñızdan kredït räsimdey aladı. Mïkrokredïttik uyımdardıñ bäri derlik ötiniş berwişiniñ qujat boyınşa sol adam ekenin anıqtap, büge-şügesine deyin tekserip jatpaytındığınan alayaqtardıñ aldawına tüskender artıp baradı.
Gülsim Qayratovanıñ basında nesïesi barın bilgenine 1 aydan asqan. Büginde almağan nesïesiniñ artınan tabanın tozdırıp jür.
«Ötken jılı bir-eki ret kollektorlıq uyımnan habarlasıp, nesïeñiz bar degeni bar. Biraq keyin qoñıraw şalmay ketti, sosın men de şatasqan bolar dep qoya saldım. Jaqında qayta habarlasıp, 7 ay burın 130 mıñ teñge nesïe alğansız. Onı waqıtında tölemegen soñ jartı mïllïonğa şığıp otır. Jaqın arada töleseñ, 200 mıñ berip qutılasız dedi. Munıñ ras-ötirigin anıqtaw maqsatında quqıq qorğaw­şılarğa arızdandım. Kim de bolsa, jazalanwı tïis» deydi ol.
Zañger Agïïs Talğatqızı onlayn nesïe räsimdew barısında aldımen mïkroqarjı uyımınıñ qarız berw erejesin muqïyat qarap şığw kerek deydi. Sonday-aq kïberqılmıs­kerlerdiñ qurbanı bolmas üşin jeke derekterdi, banktik karta derekterin üşinşi adamğa bermew qajet ekenin jetkizdi.
«Mïkroqarjılıq uyımdardıñ nesïeni 3-4 esege ösirip, talap etwi zañsız. Onlayn nesïe alğan kez kelgen adam kelisimşart bölikterin zañsız dep tanw twralı sotqa jüginse, tek negizgi borışın ğana qaytarwğa quqılı. Ulttıq bank ötken jılı aqşanı ïnternet arqılı oñdı-soldı taratatın fïrmalarğa jıldıq payızdıq mölşerleme 100 payızdan aspawı tïis degen norma bekitken. Kelesi kelisimşarttı muqïyat oqıp şığw kerek. Öytkeni türli talaptardı öte kişkentay äriptermen jazıp qoyıp jatadı. Sol talaptarğa qol qoyıp jatsa, erteñ sot bolğanda mïkroqarjılıq uyımdar özderin aqtap alıp jatadı. Eñ mañızdısı, 100000 alsa, onı keşiktirseñiz, jıl soñına deyin 56 payız ğana qosıladı. Eger tağı da eki-üş jıl sozılsa, tağı 56 payız. Odan artıq ösirwge olardıñ quqı joq. Tağı penyaların 90 künge deyin ğana ösire aladı. Äri qaray ösire almaydı. Zañdı bilgen durıs. Aldanıp qalsañız, zañgerge jüginiñiz. Kollektorlıq uyımdardıñ aptasına 2 ret qana habarlaswına boladı. Künde habarlasıp, qoqan-loqı körsetse, özderin sotqa bere alasız. Ïnternette sawda jasawğa banktik kartañızğa lïmït qoyıñız. Kartanı joğaltıp alğan kezde de birden buğattap tastaw qajet» deydi zañger.

BASTAWIŞ SINIPQA – QARJILIQ SAWATTILIQ PÄNİ

Nawrızdan bastap mïkro­qarjılıq uyımdarğa lïcenzïya berw tärtibi küşeye­di. Budan bılay nesïeniñ payızdıq mölşerlemesin köbeytip, qujattağı mañızdı şarttı mayda äriptermen jazıp, körsetken uyımdar lïcenzïya ala almaydı. Sonımen birge qarız bermes burın adamnıñ jalaqısın eseptep, qarjılıq jağdayın eskerwge mindetti. Elimizde tek arnayı ruqsatı bar bankter men mïkroqarjılıq uyımdar ğana nesïe berwge quqılı. Al özgeleriniñ jumısı zañğa qayşı. Sondıqtan onlayn nesïe almastan burın mïkrokredïttik uyımnıñ lïcenzïyası men Ulttıq banktiñ saytındağı mïkrokredïttik uyımdar tiziminde bar-joğın anıqtap alw kerek deydi ekonomïst Maqsat Halıq.
«Qazir qarjılıq dağdarıs kezeñi. Osınday kezde ïnternet alayaqtardıñ köbeyui zañdı. «Telefonıñızğa kelgen qupïya kodtı aytıp jiberiñizşi» dep, banktik kartañızdağı aqşañızdı şeşip qana qoymay, kredït räsimdep jiberedi. Osınday qarapayım ädisterge de ïlanıp, aqşasınan ayırılıp, almağan nesïesin ötep jürgender bar. Bul bizge qarjılıq sawattılıqtıñ memlekettik bağdarlaması qajettiligin körsetedi. Bizde Ulttıq banktiñ qarjılıq sawattılıqtı arttırw bağdarlaması bar. Biraq meniñ oyımşa, ol bağdarlama oñ nätïjesin berip jatqan joq. Sondıqtan qarjılıq sawattılıqtı mektepten, bastawış sınıptan bastawımız kerek. Balanı 9-10 jasınan bastap qarjılıq sawattılıqtan habardar etwimiz qajet. 10 jastağı balanıñ özi aqşanı qalay jaratwdı, onıñ qaydan keletinin bilwi tïis. Al joğarı sınıptıñ balalarına qarjılıq alayaq­tıqtan saqtanw joldarın oqıtsaq, memlekettik arnalardan qarjılıq sawattılıqtı arttırw bağdarlamaları berilse, atalmış mäselelerdiñ aldın alwğa boladı» deydi maman.

Naïma NURALIQIZI

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

2 × four =