Mereyli de berekeli beles

0 47

1990 jıl

El jüregi – elorda şejiresine aynalğan «Astana aqşamı» gazetiniñ şığa bastağanına bïıl 30 jıl toladı. Aqparat aydınına «Aqmola aqïqatı» atawımen qanat qaqqan basılımnıñ alğaşqı sanı 1990 jıldıñ 13 qazanında jarıq kördi. Bastapqıda aptasına bir ret «Halıq bïliginiñ tuğırı bïik!» uranımen şığıp turğan gazettiñ sol jılı 10 nömiri oqırmanğa jol tarttı.Büginderi orda buzar jigit jasına jetip otırğan basılım tigindilerin aqtarıp otırıp, onıñ qalıptasw kezeñderin, osı jıldar işindegi qalanıñ tınıs-tirşiligin, özekti mäselelerin, sol waqıtta şahar turğındarın ne tolğandır­ğanın bağamdap, är jıldardağı gazet keyipkerlerimen, avtorlarımen tanıswğa boladı. YAğnï ötken ğasırdıñ ayağındağı Celïnogradtıñ, keyinnen bayırğı atawı qaytarılğan Aqmola men eldiñ bas ordası Astananıñ, qazirgi Nur-Sultan şaharınıñ tınısı «Astana aqşamınıñ» betterinde sayrap tur. Gazettiñ osı sanınan bastap biz artqa şeginis jasap, bir-birimen uştasıp turğan qala men basılım tarïhın jañğırtamız. Bügingi äñgimemiz basılım alğaşqı qadamdarın basqan 1990 jıl twralı bolmaq.QALANIÑ ALĞAŞQI RESMÏ QAZAQ BASILIMI

1990 jılı qalada qazaq tilinde oblıstıq «Kommwnïzm nurı» (qazirgi «Arqa ajarı») jäne «Qaraötkel» gazetteri şığıp turdı. Biraq ana tilimizdegi qalalıq basılım bolmağan edi. Jergilikti zïyalı qawım osı mäseleniñ pisip-jetilgenin qala bïligine jetkizip jürip, munı qup alğan Celïnograd qalalıq atqarw komïtetiniñ törağası Amanjol Bölekbaev atalmış komïtettiñ üni bolatın qazaqşa gazetti aşwğa ayrıqşa män berdi. Osı isti uyımdastırwdı ol qalalıq atqarw komïtetiniñ hatşısı Marat Jaqıpovqa tapsırdı.
Aldımen jaña basılımdı basqarıp, gazet şığarwdı alıp ketetin adam kerek boldı. Tañdaw Celïnograd oblıstıq televïdenïesiniñ jas tilşisi Kenje Jumağulovqa tüsti. Alğaşqı bas redaktor bul iske ıjdahattılıqpen kirisip, aldımen baspasöz önimin şığarw täjirïbelerin zerttedi. Gazetke «Aqmola aqïqatı» atawın da özi usındı. Bastapqıda qol astında eki-aq adam – aqınjandı azamat Edil Demewqulov pen jas jwrnalïst Jumagül Sätmuhambetova jumıs istedi. Üşewlep jürip qoñır küzde basılımnıñ birinşi nömirin şığardı.
Gazet «Armısıñ, oqırman!» attı redakcïya alqası atınan jazılğan alğısözben aşıldı.
«Qurmetti oqırman qawım! Qazaq baspasözinde, Aqmola öñirinde tağı bir qazaqşa gazet jarıqqa şıqtı. Bul oblıs ortalığı Celïnograd qalasınıñ resmï organı bolmaq. Elimizdegi, sonımen qatar oblıs ortalığındağı jañalıqtardı, älewmettik-­ekonomïkalıq jağdaydı, qoğamda orın alatın özekti mäselelerdi jazıp turatın bolamız. Bul iske Sizder de, qurmetti oqırman qawım, belsendilikpen qatıssañız­dar nur üstine nur bolar edi…» delingen sol maqalada.QALALIQ KEÑESKE QULAQQAĞIS

Rasımen, alğaşqı nömirlerinen bastap gazette är­alwan taqırıptarda aqparattar berilip, ärtürli oylar qozğala bastadı. Oqırmandarmen berik baylanıs ornap, solardıñ pikirleri men ötinişteri basılım betterinen orın aldı. Mäselen, 24 qazanda şıqqan ekinşi nömirde jumısın bastağanına bir jılğa jwıqtap qalğan halıq depwtattarınıñ qalalıq keñesine qulaqqağıs retinde şağın aqparat jarïyalandı.
«Qazirgi künderi qala halqınıñ kündelikti tınıs-tirşiliginde qordalanıp qalğan problemalar jetip artıladı. Sondıqtan onı jedel şeşwge depwtattardıñ batıl usınıstarı qajet. Olay bolsa halıq qalawlıları etek-jeñderin jïnap, kün tärtibinde turğan mäselelerge şındap aralasatın kez jetti degen oydamız» dep tüyindelgen bul maqala.
«Dastarqan molşılığı» attı aqparatta avtor qayta qurw kezeñinde halıqtı azıq-tülikpen qamtamasız etwdiñ mañızın ayta kele, kökönis önimderin saqtaw qoymasında 13 mıñ tonna kartop, 1760 tonna säbiz, 50 tonna tuzdalğan qızanaq, 727 tonna qızılşa, 3200 tonna sarımsaq, 105 tonna tuzdalğan qïyar, 50 tonna tuzdalğan qarbız, 2 mıñ tonna qırıqqabat dayındalğanın tilge tïek etti.

DÜKENDERDEN DOMBIRA TABA ALMAĞAN

№2 avtomobïl' kombïnatınıñ jürgizwşisi, eñbek ardageri Rahmanqul Nurov pen Aygül Äbdirayımova degen oqırman gazet arqılı ulttıq mäselelerdi köterdi. Alğaşqısı «Dombırağa zärwmiz» attı maqalasında «…Qazağımnıñ muñına da, jırına da, sırına da serik bolğan qayran dombıranı bul künde şıraq alıp, qoymadan qoyma qaldırmay kezseñ de tappaysıñ. Jıl basınan-aq şaharımızdağı «Melodïya» sawda ornın nısanağa alğan edim. Sodan beri qanşama ret izdep bardım. Mwzıka aspaptarı satılatın bölimge kire berip, közimmen sörelerdi şarlay jönelemin. Odan öz közime özim senbegendey satwşığa qaray burılam. Ol da: «Kelesi aptada kelip köriñiz, mümkin, äkep qalar. Äzirge dombıra joq» degen jawabınan jañılmaydı» dey kele, «Aynalayın, «Aqmola aqïqatı!», Dombırağa zärw jamağattardıñ ötinişi qaşan orındalar eken? Sonı bilip berşi» degen bazınasın jetkizedi.GAZET ATAWINA RÏZAŞILIQ

Al ekinşi oqırman «Qazaqı kïim nege tapşı?» maqalasında basılımnıñ «Aqmola aqïqatı» atanğandağı qwanışın «Gazettiñ däl osılay atalwı köptiñ köñilinen şıqqanı anıq. Qurbılarım men zamandastarımnıñ atınan da, özimizden de rïzaşılığımızdı bildiremiz. Bul gazettiñ jasağan alğaşqı qadamı twğan qalamızğa öziniñ töl esimin, tarïhï atawın qaytarwğa sep boladı dep senemiz» degen sözderimen jetkize kele, qalada ulttıq ülgidegi kïim tigetin tigin orındarı aşılsa degen tilegin aytadı (Aygül Äbdirayımova, «Aqmola aqïqatı» gazeti, №2, 24 qazan 1990 jıl).

ZAWIT JUMISŞILARINIÑ ÄLEWMETTİK JAĞDAYI

Osı nömirdegi süyekti materïaldardıñ biri «Käsipodaq kimdi qorğaydı?» atalğan. Gazet tilşisi Jumagül Sätmuhambetova bul maqalasında «Celïnogradsel'maş» zawıtınıñ käsipodaq uyımı törağasınıñ orınbasarı Vïktor Eronçenkomen äñgimesinde mäsele kötergen. Jwrnalïstiñ mälimetinşe, sol waqıtta awıl şarwaşılığına qajetti qural-saymandardı şığaratın bul zawıtta 6960 adam eñbektengen. Sonıñ jartısına jwığı, yağnï 3300-dey äyel bolğan. Aldımen olardıñ öndiristegi eñbegi oñay emes ekenin aytqan tilşi jumısşılarğa jağday jasaw mäselesin qozğağan.
Buğan qosa, jumısşılardı baspanamen qamtw jayı qozğalıp, päter kezeginde 1890 adam tirkelgeni, jeñildikpen kezekte 400 adam turğanı, bul sanatqa öndiris mügedekteri, zawıtta eñbek etkenine 15 jıl tolğandar, soğıs ardagerleri, Awğanstanda jawıngerlik ïnternacïonaldıq borışın ötep kelgender jatatındığı, bul topqa 1991 jıldan bastap Çernobıl' apatın joyuğa qatısqandardı qosw josparlanıp otırğanı aytılğan. Al 1990 jıldıñ jartıjıldığında 255 otbası jaña päterlerge qonıstanğan eken.
Tilşi maqalasın «Ju­mıs­tan soñ azıq-tülik izdep, qala dükenderin kezwge mäjbür jumısşı – analardıñ muqtajın öteytin arnayı dükendi, al jastar üşin mädenïet üyin, sport ğïmaratın turğızw qaşan jüzege aspaq? Bul sawaldardıñ jawabı zawıt käsipodağı üşin de, qalalıq atqarw komïteti üşin de beymälim dünïe» dep tüyindegen.ULT UPAYIN TÜGENDEGEN OQÏĞALAR

1990 jıldıñ 25 qazanında QazKSR Joğarğı Keñesiniñ qawlısımen Memlekettik egemendik twralı deklaracïya qabıldanğanı belgili. Gazet el üşin asa mañızdı tarïhï oqïğanı nazardan tıs qaldırmadı. Basılım betterinde bul twralı ärtürli pikirler berildi.
Jalpı, sol jılı tıñ astanası atanıp jürgen, sonıñ qurmetine Celïnograd atawı qoyılğan şaharda ult upayın tügendewge qatıstı eki iri oqïğanı böle-jara aytwğa boladı. Onıñ alğaşqısı qalalıq qazaq gazetiniñ qurılwı bolsa, ekinşisi – qazaq mwzıkalıq drama ­teatrınıñ aşılwı.
Teatr gazetten säl erterek, halıq depwtattarı oblıstıq keñesiniñ 1990 jılğı 28 şildedegi №6/169 qawlısımen uyımdastırıldı. Tağı bir säykestik, «Aqmola aqïqatı» gazeti redakcïyası eñ aldımen qazir Q.Qwanışbaev atındağı Qazaq memlekettik akademïyalıq mwzıkalıq drama teatrı otırğan ğïmaratta orın tepti. Bul – burınğı Oktyabr'diñ 50 jıldığı, keyinnen teatrdıñ negizin qalağan Jaqıp Omarovtıñ atı berilgen köşedegi №47 B üy.

KWÄLİK ALĞANDAĞI QWANIŞ

Gazettiñ 12 jeltoqsan küni şıqqan nömiri oğan merzimdik basılım retinde tirkew kwäligi berilgendigi jönindegi süyinşi habarmen aşıldı.
«Qurmetti oqırman! «Aqmola aqïqatı» gazetiniñ redakcïyası sizderge Qazaq KSR Mïnïstrler kabïnetiniñ Baspasöz jönindegi memlekettik komïteti gazetimizge merzimdik basılım retinde tirkew kwäligin bergendigin qwanışpen habarlaydı. Qala ömiriniñ barlıq tınıs-tirşiligin jazwdı öziniñ negizgi bağıtı etip ustağan basılımnıñ alğaşqı jeti şığarılımı qoldarıñızğa tïip, oqıdıñızdar.
«Aqmola aqïqatı» gazetine qalamızdağı barlıq baylanıs bölimşelerinde jazılwğa boladı. Jıldıq bağası – 8 som» delingen «Oqırman nazarına!» taqırıbımen şıqqan sol materïalda.

QOĞAMDIQ KÖLİK QATINASINA ŞAĞIM

Qalanıñ bayırğı turğındarı biledi, burın şaharda avtobwstarmen qatar trolleybwster jolawşılardı tasımaldaytın. Basılımnıñ 8-sanında A.Bökeev esimdi oqırman osı qoğamdıq kölikterge şağımın jetkizdi. Onıñ jazwınşa, keşkilikte K.Marks (qazirgi Kenesarı) köşesi boyındağı «31 mektep» ayaldamasınan oblıstıq awrwhana keşenine jetw muñğa aynalğan. Sol ayaldamadan ötwge tïis №9 avtobws pen №3 trolleybws toqtamastan öte şığatın bolğan. Soğan qarağanda, qaladağı qoğamdıq kölik mäselesi sol waqıtta kürdeli bolğan.
Keyingi kezde merzimdi basılımdar arqılı nağız eñbek adamdarın däriptew üzilip bara jatır. Al 1990 jılğı 12 jeltoqsandağı «Aqmola aqïqatı» gazetiniñ birinşi betine Celïnograd jöndew-qurılıs tresiniñ ağaş ustası Toqtarbek Waqbaevtıñ swreti men ol twralı şağın mälimet şıqtı. Swretti gazettiñ fototilşisi Orınbay Balmurat tüsirgen.JASTARDIÑ QALA BÏLİGİNE AŞIQ HATI

Sol nömirde qalanıñ jumısşı jastarınıñ Celïnograd halıq depwtattarı qalalıq keñesiniñ törağası A.Kosenko men atqarw komïtetiniñ törağası A.Bölek­baevqa joldağan aşıq hatı jarïyalandı. Q.Otarbaev, N.Tölepov bastağan, barlığı 1200 adam qol qoyğan sol hatta birneşe mäsele köterildi.
«Äweli qalamızdıñ jäne oblısımızdıñ atawın qaytarw jayına keleyik. Aqmola atın qaytarw jöninde bıltırğı jıldıñ may ayında Odaqtıq toponomïyalıq komïssïya şeşim qabıldağan bolatın. Ol jöninde baspasöz betterinde jarïyalandı da…
Biz oblısımızdıñ örkendewine ülken üles qosqan tıñ ïgerwşilerdiñ, ağa urpaq ökilderiniñ eñbegin joqqa şığarwdan awlaqpız. Biraq qalay desek te, Aqmola – qalamızdıñ tarïhï atawı…
Ekinşi tilegimiz – qalamızdıñ ortalıq, körnekti köşeleriniñ biri Abay atamızdıñ atımen atalsa eken. Qala şetindegi äri tar, äri las, eskerwsiz qalğan köşeni birewge «mınaw bizdiñ ulı aqınımızdıñ atındağı köşe» dewge betiñ küyedi. Aldağı waqıtta Abaydıñ 150 jıldıq torqalı toyın YUNESKO arqılı toylawğa talpınıs jasalıp, sol üşin arnayı qor aşılıp jatqanda, bizdiñ munımız uyat emes pe? Bizdiñ oyımızşa, qaladağı Oktyabr' nemese Revolyucïya köşeleriniñ birine Abay Qunanbaevtıñ esimin bergen durıs» dep jazılğan sol hatta («Aqmola aqïqatı», 12 jeltoqsan 1990 jıl, №8).
Jastardıñ talabı orındaldı. Biraq buğan aldağı sandarımızda qala men gazettiñ şejiresin tarqatwdı jalğastırğanda arnayı toqtalatın bolamız.

 

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

5 × four =