مەرەيلى دە بەرەكەلى بەلەس

0 47

1990 جىل

ەل جۇرەگى – ەلوردا شەجىرەسىنە اينالعان «استانا اقشامى» گازەتىنىڭ شىعا باستاعانىنا بيىل 30 جىل تولادى. اقپارات ايدىنىنا «اقمولا اقيقاتى» اتاۋىمەن قانات قاققان باسىلىمنىڭ العاشقى سانى 1990 جىلدىڭ 13 قازانىندا جارىق كوردى. باستاپقىدا اپتاسىنا ءبىر رەت «حالىق بيلىگىنىڭ تۇعىرى بيىك!» ۇرانىمەن شىعىپ تۇرعان گازەتتىڭ سول جىلى 10 ءنومىرى وقىرمانعا جول تارتتى.بۇگىندەرى وردا بۇزار جىگىت جاسىنا جەتىپ وتىرعان باسىلىم تىگىندىلەرىن اقتارىپ وتىرىپ، ونىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىن، وسى جىلدار ىشىندەگى قالانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن، وزەكتى ماسەلەلەرىن، سول ۋاقىتتا شاھار تۇرعىندارىن نە تولعاندىر­عانىن باعامداپ، ءار جىلدارداعى گازەت كەيىپكەرلەرىمەن، اۆتورلارىمەن تانىسۋعا بولادى. ياعني وتكەن عاسىردىڭ اياعىنداعى تسەلينوگرادتىڭ، كەيىننەن بايىرعى اتاۋى قايتارىلعان اقمولا مەن ەلدىڭ باس ورداسى استانانىڭ، قازىرگى نۇر-سۇلتان شاھارىنىڭ تىنىسى «استانا اقشامىنىڭ» بەتتەرىندە سايراپ تۇر. گازەتتىڭ وسى سانىنان باستاپ ءبىز ارتقا شەگىنىس جاساپ، ءبىر-بىرىمەن ۇشتاسىپ تۇرعان قالا مەن باسىلىم تاريحىن جاڭعىرتامىز. بۇگىنگى اڭگىمەمىز باسىلىم العاشقى قادامدارىن باسقان 1990 جىل تۋرالى بولماق.قالانىڭ العاشقى رەسمي قازاق باسىلىمى

1990 جىلى قالادا قازاق تىلىندە وبلىستىق «كوممۋنيزم نۇرى» (قازىرگى «ارقا اجارى») جانە «قاراوتكەل» گازەتتەرى شىعىپ تۇردى. بىراق انا تىلىمىزدەگى قالالىق باسىلىم بولماعان ەدى. جەرگىلىكتى زيالى قاۋىم وسى ماسەلەنىڭ ءپىسىپ-جەتىلگەنىن قالا بيلىگىنە جەتكىزىپ ءجۇرىپ، مۇنى قۇپ العان تسەلينوگراد قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى امانجول بولەكباەۆ اتالمىش كوميتەتتىڭ ءۇنى بولاتىن قازاقشا گازەتتى اشۋعا ايرىقشا ءمان بەردى. وسى ءىستى ۇيىمداستىرۋدى ول قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى مارات جاقىپوۆقا تاپسىردى.
الدىمەن جاڭا باسىلىمدى باسقارىپ، گازەت شىعارۋدى الىپ كەتەتىن ادام كەرەك بولدى. تاڭداۋ تسەلينوگراد وبلىستىق تەلەۆيدەنيەسىنىڭ جاس ءتىلشىسى كەنجە جۇماعۇلوۆقا ءتۇستى. العاشقى باس رەداكتور بۇل ىسكە ىجداھاتتىلىقپەن كىرىسىپ، الدىمەن ءباسپاسوز ءونىمىن شىعارۋ تاجىريبەلەرىن زەرتتەدى. گازەتكە «اقمولا اقيقاتى» اتاۋىن دا ءوزى ۇسىندى. باستاپقىدا قول استىندا ەكى-اق ادام – اقىنجاندى ازامات ەدىل دەمەۋقۇلوۆ پەن جاس جۋرناليست جۇماگۇل ساتمۇحامبەتوۆا جۇمىس ىستەدى. ۇشەۋلەپ ءجۇرىپ قوڭىر كۇزدە باسىلىمنىڭ ءبىرىنشى ءنومىرىن شىعاردى.
گازەت «ارمىسىڭ، وقىرمان!» اتتى رەداكتسيا القاسى اتىنان جازىلعان العىسوزبەن اشىلدى.
«قۇرمەتتى وقىرمان قاۋىم! قازاق باسپاسوزىندە، اقمولا وڭىرىندە تاعى ءبىر قازاقشا گازەت جارىققا شىقتى. بۇل وبلىس ورتالىعى تسەلينوگراد قالاسىنىڭ رەسمي ورگانى بولماق. ەلىمىزدەگى، سونىمەن قاتار وبلىس ورتالىعىنداعى جاڭالىقتاردى، الەۋمەتتىك-­ەكونوميكالىق جاعدايدى، قوعامدا ورىن الاتىن وزەكتى ماسەلەلەردى جازىپ تۇراتىن بولامىز. بۇل ىسكە سىزدەر دە، قۇرمەتتى وقىرمان قاۋىم، بەلسەندىلىكپەن قاتىسساڭىز­دار نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى…» دەلىنگەن سول ماقالادا.قالالىق كەڭەسكە قۇلاققاعىس

راسىمەن، العاشقى نومىرلەرىنەن باستاپ گازەتتە ءار­الۋان تاقىرىپتاردا اقپاراتتار بەرىلىپ، ءارتۇرلى ويلار قوزعالا باستادى. وقىرماندارمەن بەرىك بايلانىس ورناپ، سولاردىڭ پىكىرلەرى مەن وتىنىشتەرى باسىلىم بەتتەرىنەن ورىن الدى. ماسەلەن، 24 قازاندا شىققان ەكىنشى نومىردە جۇمىسىن باستاعانىنا ءبىر جىلعا جۋىقتاپ قالعان حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ قالالىق كەڭەسىنە قۇلاققاعىس رەتىندە شاعىن اقپارات جاريالاندى.
«قازىرگى كۇندەرى قالا حالقىنىڭ كۇندەلىكتى تىنىس-تىرشىلىگىندە قوردالانىپ قالعان پروبلەمالار جەتىپ ارتىلادى. سوندىقتان ونى جەدەل شەشۋگە دەپۋتاتتاردىڭ باتىل ۇسىنىستارى قاجەت. ولاي بولسا حالىق قالاۋلىلارى ەتەك-جەڭدەرىن جيناپ، كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەلەرگە شىنداپ ارالاساتىن كەز جەتتى دەگەن ويدامىز» دەپ تۇيىندەلگەن بۇل ماقالا.
«داستارقان مولشىلىعى» اتتى اقپاراتتا اۆتور قايتا قۇرۋ كەزەڭىندە حالىقتى ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزىن ايتا كەلە، كوكونىس ونىمدەرىن ساقتاۋ قويماسىندا 13 مىڭ توننا كارتوپ، 1760 توننا ءسابىز، 50 توننا تۇزدالعان قىزاناق، 727 توننا قىزىلشا، 3200 توننا سارىمساق، 105 توننا تۇزدالعان قيار، 50 توننا تۇزدالعان قاربىز، 2 مىڭ توننا قىرىققابات دايىندالعانىن تىلگە تيەك ەتتى.

دۇكەندەردەن دومبىرا تابا الماعان

№2 اۆتوموبيل كومبيناتىنىڭ جۇرگىزۋشىسى، ەڭبەك ارداگەرى راحمانقۇل نۇروۆ پەن ايگۇل ءابدىرايىموۆا دەگەن وقىرمان گازەت ارقىلى ۇلتتىق ماسەلەلەردى كوتەردى. العاشقىسى «دومبىراعا ءزارۋمىز» اتتى ماقالاسىندا «…قازاعىمنىڭ مۇڭىنا دا، جىرىنا دا، سىرىنا دا سەرىك بولعان قايران دومبىرانى بۇل كۇندە شىراق الىپ، قويمادان قويما قالدىرماي كەزسەڭ دە تاپپايسىڭ. جىل باسىنان-اق شاھارىمىزداعى «مەلوديا» ساۋدا ورنىن نىساناعا العان ەدىم. سودان بەرى قانشاما رەت ىزدەپ باردىم. مۋزىكا اسپاپتارى ساتىلاتىن بولىمگە كىرە بەرىپ، كوزىممەن سورەلەردى شارلاي جونەلەمىن. ودان ءوز كوزىمە ءوزىم سەنبەگەندەي ساتۋشىعا قاراي بۇرىلام. ول دا: «كەلەسى اپتادا كەلىپ كورىڭىز، مۇمكىن، اكەپ قالار. ازىرگە دومبىرا جوق» دەگەن جاۋابىنان جاڭىلمايدى» دەي كەلە، «اينالايىن، «اقمولا اقيقاتى!»، دومبىراعا ءزارۋ جاماعاتتاردىڭ ءوتىنىشى قاشان ورىندالار ەكەن؟ سونى ءبىلىپ بەرشى» دەگەن بازىناسىن جەتكىزەدى.گازەت اتاۋىنا ريزاشىلىق

ال ەكىنشى وقىرمان «قازاقى كيىم نەگە تاپشى؟» ماقالاسىندا باسىلىمنىڭ «اقمولا اقيقاتى» اتانعانداعى قۋانىشىن «گازەتتىڭ ءدال وسىلاي اتالۋى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىققانى انىق. قۇربىلارىم مەن زامانداستارىمنىڭ اتىنان دا، وزىمىزدەن دە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. بۇل گازەتتىڭ جاساعان العاشقى قادامى تۋعان قالامىزعا ءوزىنىڭ ءتول ەسىمىن، تاريحي اتاۋىن قايتارۋعا سەپ بولادى دەپ سەنەمىز» دەگەن سوزدەرىمەن جەتكىزە كەلە، قالادا ۇلتتىق ۇلگىدەگى كيىم تىگەتىن تىگىن ورىندارى اشىلسا دەگەن تىلەگىن ايتادى (ايگۇل ءابدىرايىموۆا، «اقمولا اقيقاتى» گازەتى، №2, 24 قازان 1990 جىل).

زاۋىت جۇمىسشىلارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى

وسى نومىردەگى سۇيەكتى ماتەريالداردىڭ ءبىرى «كاسىپوداق كىمدى قورعايدى؟» اتالعان. گازەت ءتىلشىسى جۇماگۇل ساتمۇحامبەتوۆا بۇل ماقالاسىندا «تسەلينوگرادسەلماش» زاۋىتىنىڭ كاسىپوداق ۇيىمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆيكتور ەرونچەنكومەن اڭگىمەسىندە ماسەلە كوتەرگەن. ءجۋرناليستىڭ مالىمەتىنشە، سول ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى قۇرال-سايمانداردى شىعاراتىن بۇل زاۋىتتا 6960 ادام ەڭبەكتەنگەن. سونىڭ جارتىسىنا جۋىعى، ياعني 3300-دەي ايەل بولعان. الدىمەن ولاردىڭ وندىرىستەگى ەڭبەگى وڭاي ەمەس ەكەنىن ايتقان ءتىلشى جۇمىسشىلارعا جاعداي جاساۋ ماسەلەسىن قوزعاعان.
بۇعان قوسا، جۇمىسشىلاردى باسپانامەن قامتۋ جايى قوزعالىپ، پاتەر كەزەگىندە 1890 ادام تىركەلگەنى، جەڭىلدىكپەن كەزەكتە 400 ادام تۇرعانى، بۇل ساناتقا ءوندىرىس مۇگەدەكتەرى، زاۋىتتا ەڭبەك ەتكەنىنە 15 جىل تولعاندار، سوعىس ارداگەرلەرى، اۋعانستاندا جاۋىنگەرلىك ينتەرناتسيونالدىق بورىشىن وتەپ كەلگەندەر جاتاتىندىعى، بۇل توپقا 1991 جىلدان باستاپ چەرنوبىل اپاتىن جويۋعا قاتىسقانداردى قوسۋ جوسپارلانىپ وتىرعانى ايتىلعان. ال 1990 جىلدىڭ جارتىجىلدىعىندا 255 وتباسى جاڭا پاتەرلەرگە قونىستانعان ەكەن.
ءتىلشى ماقالاسىن «جۇ­مىس­تان سوڭ ازىق-تۇلىك ىزدەپ، قالا دۇكەندەرىن كەزۋگە ءماجبۇر جۇمىسشى – انالاردىڭ مۇقتاجىن وتەيتىن ارنايى دۇكەندى، ال جاستار ءۇشىن مادەنيەت ءۇيىن، سپورت عيماراتىن تۇرعىزۋ قاشان جۇزەگە اسپاق؟ بۇل ساۋالداردىڭ جاۋابى زاۋىت كاسىپوداعى ءۇشىن دە، قالالىق اتقارۋ كوميتەتى ءۇشىن دە بەيمالىم دۇنيە» دەپ تۇيىندەگەن.ۇلت ۇپايىن تۇگەندەگەن وقيعالار

1990 جىلدىڭ 25 قازانىندا قازكسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قاۋلىسىمەن مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانعانى بەلگىلى. گازەت ەل ءۇشىن اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعانى نازاردان تىس قالدىرمادى. باسىلىم بەتتەرىندە بۇل تۋرالى ءارتۇرلى پىكىرلەر بەرىلدى.
جالپى، سول جىلى تىڭ استاناسى اتانىپ جۇرگەن، سونىڭ قۇرمەتىنە تسەلينوگراد اتاۋى قويىلعان شاھاردا ۇلت ۇپايىن تۇگەندەۋگە قاتىستى ەكى ءىرى وقيعانى بولە-جارا ايتۋعا بولادى. ونىڭ العاشقىسى قالالىق قازاق گازەتىنىڭ قۇرىلۋى بولسا، ەكىنشىسى – قازاق مۋزىكالىق دراما ­تەاترىنىڭ اشىلۋى.
تەاتر گازەتتەن ءسال ەرتەرەك، حالىق دەپۋتاتتارى وبلىستىق كەڭەسىنىڭ 1990 جىلعى 28 شىلدەدەگى №6/169 قاۋلىسىمەن ۇيىمداستىرىلدى. تاعى ءبىر سايكەستىك، «اقمولا اقيقاتى» گازەتى رەداكتسياسى ەڭ الدىمەن قازىر ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق مۋزىكالىق دراما تەاترى وتىرعان عيماراتتا ورىن تەپتى. بۇل – بۇرىنعى وكتيابردىڭ 50 جىلدىعى، كەيىننەن تەاتردىڭ نەگىزىن قالاعان جاقىپ وماروۆتىڭ اتى بەرىلگەن كوشەدەگى №47 ب ءۇي.

كۋالىك العانداعى قۋانىش

گازەتتىڭ 12 جەلتوقسان كۇنى شىققان ءنومىرى وعان مەرزىمدىك باسىلىم رەتىندە تىركەۋ كۋالىگى بەرىلگەندىگى جونىندەگى ءسۇيىنشى حابارمەن اشىلدى.
«قۇرمەتتى وقىرمان! «اقمولا اقيقاتى» گازەتىنىڭ رەداكتسياسى سىزدەرگە قازاق كسر مينيسترلەر كابينەتىنىڭ ءباسپاسوز جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتى گازەتىمىزگە مەرزىمدىك باسىلىم رەتىندە تىركەۋ كۋالىگىن بەرگەندىگىن قۋانىشپەن حابارلايدى. قالا ءومىرىنىڭ بارلىق تىنىس-تىرشىلىگىن جازۋدى ءوزىنىڭ نەگىزگى باعىتى ەتىپ ۇستاعان باسىلىمنىڭ العاشقى جەتى شىعارىلىمى قولدارىڭىزعا ءتيىپ، وقىدىڭىزدار.
«اقمولا اقيقاتى» گازەتىنە قالامىزداعى بارلىق بايلانىس بولىمشەلەرىندە جازىلۋعا بولادى. جىلدىق باعاسى – 8 سوم» دەلىنگەن «وقىرمان نازارىنا!» تاقىرىبىمەن شىققان سول ماتەريالدا.

قوعامدىق كولىك قاتىناسىنا شاعىم

قالانىڭ بايىرعى تۇرعىندارى بىلەدى، بۇرىن شاھاردا اۆتوبۋستارمەن قاتار تروللەيبۋستەر جولاۋشىلاردى تاسىمالدايتىن. باسىلىمنىڭ 8-سانىندا ا.بوكەەۆ ەسىمدى وقىرمان وسى قوعامدىق كولىكتەرگە شاعىمىن جەتكىزدى. ونىڭ جازۋىنشا، كەشكىلىكتە ك.ماركس (قازىرگى كەنەسارى) كوشەسى بويىنداعى «31 مەكتەپ» ايالداماسىنان وبلىستىق اۋرۋحانا كەشەنىنە جەتۋ مۇڭعا اينالعان. سول ايالدامادان وتۋگە ءتيىس №9 اۆتوبۋس پەن №3 تروللەيبۋس توقتاماستان وتە شىعاتىن بولعان. سوعان قاراعاندا، قالاداعى قوعامدىق كولىك ماسەلەسى سول ۋاقىتتا كۇردەلى بولعان.
كەيىنگى كەزدە مەرزىمدى باسىلىمدار ارقىلى ناعىز ەڭبەك ادامدارىن دارىپتەۋ ءۇزىلىپ بارا جاتىر. ال 1990 جىلعى 12 جەلتوقسانداعى «اقمولا اقيقاتى» گازەتىنىڭ ءبىرىنشى بەتىنە تسەلينوگراد جوندەۋ-قۇرىلىس ترەسىنىڭ اعاش ۇستاسى توقتاربەك ۋاقباەۆتىڭ سۋرەتى مەن ول تۋرالى شاعىن مالىمەت شىقتى. سۋرەتتى گازەتتىڭ ءفوتوتىلشىسى ورىنباي بالمۇرات تۇسىرگەن.جاستاردىڭ قالا بيلىگىنە اشىق حاتى

سول نومىردە قالانىڭ جۇمىسشى جاستارىنىڭ تسەلينوگراد حالىق دەپۋتاتتارى قالالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ا.كوسەنكو مەن اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ا.بولەك­باەۆقا جولداعان اشىق حاتى جاريالاندى. ق.وتارباەۆ، ن.تولەپوۆ باستاعان، بارلىعى 1200 ادام قول قويعان سول حاتتا بىرنەشە ماسەلە كوتەرىلدى.
«اۋەلى قالامىزدىڭ جانە وبلىسىمىزدىڭ اتاۋىن قايتارۋ جايىنا كەلەيىك. اقمولا اتىن قايتارۋ جونىندە بىلتىرعى جىلدىڭ ماي ايىندا وداقتىق توپونوميالىق كوميسسيا شەشىم قابىلداعان بولاتىن. ول جونىندە ءباسپاسوز بەتتەرىندە جاريالاندى دا…
ءبىز وبلىسىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوسقان تىڭ يگەرۋشىلەردىڭ، اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ ەڭبەگىن جوققا شىعارۋدان اۋلاقپىز. بىراق قالاي دەسەك تە، اقمولا – قالامىزدىڭ تاريحي اتاۋى…
ەكىنشى تىلەگىمىز – قالامىزدىڭ ورتالىق، كورنەكتى كوشەلەرىنىڭ ءبىرى اباي اتامىزدىڭ اتىمەن اتالسا ەكەن. قالا شەتىندەگى ءارى تار، ءارى لاس، ەسكەرۋسىز قالعان كوشەنى بىرەۋگە «مىناۋ ءبىزدىڭ ۇلى اقىنىمىزدىڭ اتىنداعى كوشە» دەۋگە بەتىڭ كۇيەدى. الداعى ۋاقىتتا ابايدىڭ 150 جىلدىق تورقالى تويىن يۋنەسكو ارقىلى تويلاۋعا تالپىنىس جاسالىپ، سول ءۇشىن ارنايى قور اشىلىپ جاتقاندا، ءبىزدىڭ مۇنىمىز ۇيات ەمەس پە؟ ءبىزدىڭ ويىمىزشا، قالاداعى وكتيابر نەمەسە رەۆوليۋتسيا كوشەلەرىنىڭ بىرىنە اباي قۇنانباەۆتىڭ ەسىمىن بەرگەن دۇرىس» دەپ جازىلعان سول حاتتا («اقمولا اقيقاتى»، 12 جەلتوقسان 1990 جىل، №8).
جاستاردىڭ تالابى ورىندالدى. بىراق بۇعان الداعى ساندارىمىزدا قالا مەن گازەتتىڭ شەجىرەسىن تارقاتۋدى جالعاستىرعاندا ارنايى توقتالاتىن بولامىز.

 

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

nineteen − 1 =