مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىلۋ كەرەك

0 156

2011 جىلدىڭ 28 قاڭتارىندا ەلباسى داۋلاردى شەشۋدىڭ قوسىمشا ءادىسى رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭىنا قول قويعان بولاتىن. 

مەدياتسيا «mediare»، لاتىن تىلىنەن اۋدارعاندا، دەلدالدىق ەتۋ، ياعني، تاراپتاردى ءوزارا كەلىستىرۋ ءتاسىلى نەمەسە مامىلەگەر، بىتىمگەر دەگەن ماعىنا بەرەدى. اتالمىش زاڭ جەكە جانە زاڭي تۇلعالار قاتىساتىن ازاماتتىق، ەڭبەك، وتباسىلىق جانە وزگە دە قۇقىق قاتىناستارىنان تۋىندايتىن، سونداي-اق، ونشا اۋىر ەمەس جانە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستار بويىنشا ىس جۇرگىزۋ بارىسىندا قارالاتىن داۋلاردى شەشۋگە قولدانىلادى. ايتسە دە، ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىندا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىلۋى ءتيىس ماسەلەلەر جەتەدى.

ابدىعاپپار بەلە سوۆ، «مەدياتورلار وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى:

– پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ زاڭنامالارىن ىزگىلەندىرۋ، ساپاسىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى جونىندە ايتتى. قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتىندە ەكپىن ىشكى ۆەدومستۆولىق مۇددەدەن ازاماتتاردىڭ قۇقى مەن مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا قاراي اۋىستىرىلۋى ءتيىس. وسىعان وراي ەلباسىنىڭ بەلگىلەپ بەرگەن باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قىلمىستىق زاڭداردى ىزگىلەندىرۋ مەن ليبەراليزاتسيالاۋ جونىندەگى بىرقاتار ءىس-شارالار ىسكە اسىرىلدى.

2011 جىلدىڭ 18 قاڭتارداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قىلمىستىق زاڭنامانى ودان ءارى ىزگىلەندىرۋ جانە قىلمىستىق پروتسەستەگى زاڭدىلىقتىڭ كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس قىلمىستىق كودەكستىڭ 200-گە جۋىق باپتارى وزگەرىسكە ۇشىرادى.

قىلمىستىق زاڭنامانى ىزگىلەندىرۋ ءۇردىسى 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندە دە قاراستىرىلعان. تۇجىرىمداماعا سايكەس قىلمىستىق قۇقىقتى ودان ءارى دامىتۋ، بۇرىنعىداي قىلمىستىق ساياساتتىڭ قوس ۆەكتورلىعىن ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. ىزگىلەندىرۋ – ەڭ باستىسى، العاش رەت اۋىر ەمەس جانە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستار جاساعان ادامدارعا، سونداي-اق، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك السىز توپتارى – جۇكتى جانە اسىراۋىندا كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار جالعىزباستى ايەلدەرگە، كامەلەتكە تولماعاندارعا، جاسى ۇلعايعان ادامدارعا قاتىستى بولۋعا ءتيىس.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭىنىڭ قابىلدانۋى ەلدە جۇرگىزىلىپ وتىرعان سوت جۇيەسى رەفورماسىنىڭ ءبىر بولىگى، سوت ءوندىرىسىن ىزگىلەندىرۋ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى.

مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق ساياساتىنىڭ ماڭىزدى بۋىنى قىلمىستىق ساياسات بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىڭ قىلمىستىق ساياساتى قىلمىستىق جازالاۋدىڭ بالاماسى مەملەكەتتىك ماجبۇرلەۋ شارالارىن ەنگىزۋگە قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتۋ، جازاسىن وتەۋ، جازاسىن وتەۋدەن شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ ينستيتۋتتارىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالۋعا ءتيىس.

قىلمىستىق سوت ءىسىنىڭ وڭتايلى مودەلى جاسالمايىنشا، مەملەكەتتىڭ قىلمىستىق ساياساتى ءتيىمدى بولماق ەمەس. وسىلايشا، قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ قۇقىعىن جەتىلدىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى مىنالاردى قامتۋى قاجەت:

• قىلمىستىق ءىس قاراۋدى جەڭىلدەتىپ، تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ، اسىرەسە، سوتقا دەيىنگى ءىس جۇرگىزۋ ءتارتىبىن وڭايلاتۋ;

• قاماۋعا الۋعا بالاما بۇلتارتپاۋ شارالارىن، ونىڭ ىشىندە كەپىلدىكتى قولدانۋدى كەڭەيتۋگە جاعداي جاساۋ;

• تاراپتاردىڭ كەلىسۋىنە جانە كەلتىرىلگەن زياننىڭ وتەلۋىنە نەگىزدەلگەن سوت تورەلىگىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جاڭا ينستيتۋتتارىن بىرتە-بىرتە ەنگىزۋ.

ەگەر اكىمشىلىك قۇقىق جايلى ءسوز قوزعايتىن بولساق، اكىمشىلىك زاڭناما، ەڭ الدىمەن، اكىمشىلىك قۇقىقتىق شارالار ارقىلى قوعامداعى بۇزىلعان قۇقىلاردى قالپىنا كەلتىرۋ، قۇقىقتىق داۋلاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. قازىرگى تاڭدا اتالعان سالادا كوپتەگەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ۇشىراسۋدا.

الايدا، اكىمشىلىك زاڭنامانى قولدانۋ جونىندەگى تاجىريبە كورسەتكەندەي، زاڭدا ءالى دە جويىلماعان كەمشىلىكتەر مەن قاراما-قايشىلىقتار بارشىلىق.

ماسەلەن، قر اقبك 330-بابى ( ۇساق بۇزاقىلىق), 468-باپتىڭ 2-تارماعى (كولiك قۇرالدارىن جۇرگiزۋشiلەردiڭ جول قوزعالىسى قاۋiپسiزدiگiن قامتاماسىز ەتۋدiڭ بەلگiلەنگەن ەرەجەلەرiن ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا قۇرالدارىنىڭ نەمەسە وزگە دە مۇلiكتiڭ زاقىمدانۋىنا اكەپ سوقتىراتىنداي دارەجەدە بۇزۋى) بويىنشا مەدياتسيا ءۇردىسىن جۇرگىزۋگە ابدەن بولادى. الايدا، قولدانىستاعى زاڭدا بۇل باپتاردى قولدانۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلماعان. تاعى سول سياقتى مىناداي: 79-1,79-3, 79-5, 79-6, 82,86-1, 87, 87-1, 87-4, 90, 91, 92, 93, 97, 111, 112, 136 جانە ت.ب. باپتاردى دا اتاپ وتۋگە بولادى. وسىعان وراي، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2011 جىلعى 28 قاڭتارداعى №402-IV «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەدياتسيا ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنا جوعارىدا اتالعان تولىقتىرۋلاردى ەنگىزۋ قاجەت دەپ سانايمىز.

جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ، مەدياتسيا ءۇردىسىن جۇزەگە اسىرۋ مەحانيزمىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تىڭعىلىقتى شەشۋ قاجەت دەپ سانايمىن.

گۇلميرا ايماعانبەت

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

eight − six =