Күлтегін ескерткіші қазақ қоғамындағы көне түркілік рухты тірілткендей болып еді…

0 1  466

Тұрсынхан ЗӘКЕНҰЛЫ, Тарих ғылымдарының докторы, жазушы

Біз бір селт етпейтін ел екенбіз. Бүгін өткізген шараны ертең ұмытып кетеміз. Ал сол ескерткіштің ашылуы қалай болып еді? Сол күні қандай салтанатты сөздер айтылып еді? Есіңізде ме? Баспасөзде зиялы қауым қалай қуанып жазды?.. Ал бүгін неге тым-тырыспыз? Неге сол күнгі шараны, сол күні айтылған сөздерді қайта ойланып, толғанып, әрі қарай жалаулатып алып кетпедік? Ескерткіш әкелінген орнында, әдемі сөздер айтылған жерінде неге қалып қойды?..

Қазақ мемлекеттілігінің дәстүрі екі жарым мың жыл бұрын қалыптасқан.

– Сіз қазақ тарихын терең­дет­кен ғалымдардың бірі­сіз. «Көк бөрілердің көз жасы», «Мәңгітас» атты туын­ды­ларыңыз көптің қызығушылығын тудырып келеді. Егер бүгін сізге барлық қазақ жастарына қазақ тарихын оқыт десе, тақырыпты қай дәуірден бастар едіңіз?

– Жоқ дегенде қазақтың екі жарым мың жылдық тарихы бар. Неге десеңіз, біздің жерімізде екі жарым мың жылдың алдында мемлекет болған. Бұл тұжырымды батыстық және шығыстық деректер дәлелдеп отыр. Ол кезде, рас, қазақ халқы қалыптаспаған болуы мүмкін. Бірақ, сол кездің өзінде біздің жерімізде мемлекет құру дәстүрі басталды. Неге десеңіз, тарихшылар көне сақтардың мемлекетін, тіпті оны үлкен бір конфедерация түрінде, құлашын кеңге жайған үлкен мемлекет түрінде сипаттап жазады. Оның қол астына қаншама халықтар кірген. Территориялық ауқымы бүгінгі Қазақстан шегінен әлдеқайда кең болған. Міне, сол сақтардың мемлекеттілік дәстүрі біздің бүгінгі қазақ мемлекеттік дәстүріне негіз болғанын айтуымыз керек. Одан кейін де талай-талай елдер болды, біздің жерімізде түрлі этностар мен халықтар мемлекет құрды. Атап айтатын болсақ, көне Үйсіндердің мемлекеті құрылды. Көне түріктердің, Түркештердің мемлекеті, Қарлұқ мемлекеті, Қимақ мемлекеті, Қыпшақ мемлекеті және маңғол шапқыншылығы қарсаңында түрлі ірілі-ұсақ мемлекеттер болды. Бұл – тарихи процесс. Олай болудың жөні де бар. Өйткені, басқа халықтардың тарихымен салыстырып қарайтын болсақ, олардың да мемлекеттік дәстүрі солай болған. Мысалы, орыс ұлтын алып қараңыз. Орыстардың мемлекеттілік дәстүрі Киев русінен басталады. Ал, қытайдың мемлекетттілігі көне Инь, яғни Шань мемлекеттілік дәстүрінен басталады. Шань дәуірі әлі осы біртұтас қытай халқы қалыптаспаған кез. Бірақ қытай мемлекеттілік тарихын сол Шань дәуірінен бастап айтады.

– Бізде қазақтың тарихын айтса, «қазақ» деген сөздің пайда болған заманынан бері қарай қайыруға тырысатындар бар.

– Бұл жерде ел шатыстырып жүр. Ұлттың қалыптасуы мен мемлекеттіліктің қалыптасуы екеуі екі басқа нәрсе. Мемлекеттілік дәстүріміз бұрыннан болған. Ал ұлттың қалыптасуын ХV ғасырға теліп жүрміз. Бірақ, бұл ұлттың қалыптасуы емес, ұлттың атының біртұтастануы. Яғни, халықтың «қазақ» деген атпен тарих сахнасына шығуы. Бірақ қазақты құраған тайпалар онсыз да өмір сүріп келген. Оны шатастырмауымыз керек. Қазақ халқын құраған этностар қазақ деген ат пайда болмай тұрып жасап келе жатқан.

– Жаңа өзіңіз айтқандай, қы­тайлар өз тарихын Шань дәуірінен бастайды. Орыстар да Киев русі­нен бастайды. Демек, халық тарихы ұлттың аты қалыптасқан кезден басталмайтыны түсінікті ғой?

– Дұрыс айтасыз. Мысалы, қытайлар Шань дәуірінен бастайды деп отырмыз ғой. Бұл тарихи деректермен дәлелденіп, ресми мойындалған кезең. Ал, бүгінгі қы­тайлар біздің дәуірімізге дейінгі ХХІ ғасырдағы Сия патшалығынан бастауға тырысады. Бірақ ол ғылыми дәлелденбеген, аңыздағы мемлекет. Сол аңыздағы мемлекеттің тарихын қытайлар өз мемлекетінің тарихының бастауы етіп алып отыр. Біздің ондай аңыздай мемлекеттік тарихымыз жоқ. Сондықтан, ресми дәлелденген Сақ дәуірінен бастаймыз. Бұл – қазақ халқын құраған көне этностардың құрған мемлекеті. Ал «қазақ» атауы кейінірек қалыптасқан.

Көне түріктің тарихи отаны – Қазақ елі

– Күлтегін, Тоныкөк, Білге қа­ған заманын тарихи көркем шығармаларыңызға арқау етіп жүрсіз. Көмескі тарих тақыры­бына жазушы ретінде бару қиынға соққан жоқ па?

– Бұл кезең, жаңа айтып өткені­міздей, қазақ мемлекеттілігінің бастауы болып табылатын түркілік кезең. Көне түркі қағанаты. Бұл кәдімгідей бізді қалыптастырған көне түріктердің ресми мемлекет құрған заманы. Біздің көз алдымызда қазір көптеген дүниелер бұлдыр. Ол заман туралы біз ойлай алмаймыз. Бірақ, сол кездің өзінде оның мемлекеттік дәстүрі, мемлекеттік шекарасы, заңы, армиясы, бір сөзбен айтқанда, мемлекеттік машинасы болған. Өйтпегенде ол мемлекетпен, Көне түрік қағанатымен, батыстағы – Византия, шығыстағы – Қытайдың Таң империясы, Сүй империясы санаспаған болар еді. Тибет мемлекеті, Корея, Жапония сияқты алып мемлекеттер түркі қағанатымен санаспаған болар еді. Сондықтан, Көне түркі кезеңі ол біздің қазақ мемлекеттілігінің ең бір даңқты кезеңі. Ол кезде біздің ата-бабаларымыз батыста – Иранға, шығыста – Хинган тауларына дейінгі кеңістікте мемлекет құрған.

– Осы көне түркілерді «біздің ата-бабаларымыз» деуге қанша­лықты хақымыз бар?

– Әрине, ол көне түркілерді біз өзіміздің тікелей бастауымыз деп қарай алмаймыз. Ол бүкіл түркі халықтарының мемлекеттік дәстүрінің бастауы, яғни, этникалық қайнары болып есептеледі. Әрине, ол заманда көне түркілер өз жазуын қалыптастырды. Жазудың болуы, ол – мәдениеттің жоғары деңгейге көтерілгендігінің белгісі. Ол кезде кімдердің жазуы болып еді? Ол кезде қытайлардың жазуы болған. Ал, батыста көптеген елдерде жазу болмаған. Тіпті, отарлық кезеңде «қазаққа мәдениетті біз үйреттік» дейтін орыстардың да өз жазуы болған жоқ. Бүгінгі көне түркілер мекендеген жерлерде табылып жатқан тас бітіктер, яғни, тас ескерткіштер және оған жазылған көне мәтіндер сол замандағы түркілердің өте биік жазу мәдениетіне ие болғанын дәлелдейді.

– Исламда «аштыққа тап болсаң, бұрынғы тоқшылық кезіңе шүкір де. Қапасқа қамалсаң, бұрынғы бостандықтағы күнің үшін шү­кір де, қартайғанда бұрынғы жас­тығың үшін, ауырғанда бұ­рынғы сау күнің үшін шүкір де» дейді. Қазақ ұлттық құқы тапталып, ұлттық мәселе тұрғысынан ұтылып, еңсесі түскен кезде көне түркілік дәуірді еске алып, еңсе көтеруі керек пе?

– Бір ғана Көне түркілік заман емес, оның алдында ғұн бабаларымыздың заманы болған. Одан кейін Көне түркілер заманы болды. Одан кейін де талай-талай даңқты кезеңдер өтті. Сіздің сұрағыңыздың төркініне қарап айтарым, біз бүгінгі күні ұрпағымызды отаншылдық рухта тәрбиелегіміз келсе, оны сөзсіз тарихын білуге тәрбиелеуіміз керек. Егер біз өз тарихымызға көз жұма қарасақ, ондағы елеулі кезеңдерден немесе тарихи оқиғалардан ұрпақты хабардар ете алмасақ, тарихымызды жан-тәнімізбен, махаббатпен үйренбесек, онда біз дұрыс ұрпақ тәрбиелей алмаймыз.

– «Тарих қойнауына тереңдеген сайын тамырлас халықтар ара­сын­дағы алшақтық жойыла береді». Осы Күлтегін, Білге қағандар туралы басқа түркі халықтары не айтып, не жазып жүр?

– Әрине, олар да бұл тарихи тұлғаларды мақтаныш етеді. Түбіміз бір деп отырмыз ғой. Олар да өз тарихын осы Көне түркі дәуірімен байланыстырады. Бірақ, олардың көпшілігі өзінің тарихи отанынан сырт тұр. Көне түркінің тарихи ота­нына мұрагерлік етіп отырған, оның тілін, дәстүрін сақтап келе жатқан біз – қазақ халқымыз. Өйткені, біз сол түркілердің мемлекет құрған жерін иеленіп, сонда өмір сүріп отырмыз.

– Яғни, түркі халықтары ара­сындағы біздің бір артықшы­лығымыз осында болып отыр ғой?

– Дәл солай. Сондықтан «түркі дүниесінің рухани, мәдени орталығы болуымыз керек» деген біздің амбициямыз бекерден бекер емес. Себебі болғандықтан да, біз соған ұмтылып отырмыз. Және бұған біздің толық құқымыз бар. Өкінішке қарай, біздің жеріміздегі көне түркілердің көптеген ескерткіштері отарлау кезеңінде жойылып кетті. Кейінгі кеңестік кезеңде, тың игеру кезеңдерінде біздің тарихи ескерткіштерімізді әдейі жо-йып жіберді. Сондықтан біз одан құралақан қалдық. Әйтпесе, осы тұрған біздің Қазақстан жерінде көне түркілердің көптеген ескерт­кіші болған.

Түркілік идея қайта түлемесін деп, кеңестік билік тарихты бүркемелеп отырған

– Тәуелсіздік алған алғашқы жылдарда біз үшін Қытай «ашыла» бастады. Сонда қазақ тарихына қатысты көптеген құнды деректер қытай жылнамаларынан орын алғанын еститінбіз. Қазір сол қытай деректерін сіздер, ғалым­дар толық аша алдыңыздар ма?

– Қытай деректерінде қазақтың көне тарихына қатысты мағлұматтар өте көп. Жаңа айтылған сақ, ғұн, қаңлы мемлекеттері, орта ғасыр­дағы көне түркі мемлекеттері, қып­шақ мемлекеті, бертіндегі Ресей отаршылдығына дейінгі кезеңге тиесілі көп мәлімет Қытай мұрағаттарында жатыр. Бұлардың барлығы қазір игерілуде. Алматыдағы Сүлейменов атындағы шығыстану институты ғалымдары осы жұмысты атқарып келеді.

– Қазірге дейін біз қандай тарихи мәліметтерге қол жеткіздік?

– Қазірге дейін көне Қытай мұра­ғаттарындағы осы қазаққа қатысты деректер негізінде он томдық кітап шықты. Оның кейінгі кезеңі Цин патшалығы кезеңіндегі деректер. Ол біздің Абылай ханның тұсына сәйкес келеді. Яғни, Абылай ханның Цин патшалығымен қарым-қатынасы жайлы мәліметтер бар. Абылай хан Цин патшалығымен тепе-тең қарым-қатынаста болған. Яғни, олар терезесі тең мемлекеттер есебінде өмір сүрген. Қандай да бір бодандық туралы әңгіме болмаған. Деректер соны дәлелдейді. Демек, оған дейінгі айтылып келген нәрселердің барлығы өтірік болғаны айшықталып отыр. Цин патшалығы да қазақ хан­ды­ғын өздеріне қарасты емес, шетел, сыртқы саясаттағы серігі ретінде қараған.

– Көне түріктер дәуірінің Қазақ­стан тарихында әлі толық ашыла алмай келе жатқанын сіз немен түсіндірер едіңіз?

– Көне түркі кезеңі біздің заманы­мыздың 522-ші жылынан 840-шы жылына дейінгі кезеңді қамтиды. Бұл аз уақыт емес. Осы уақыт аясында мемлекет құрды, бір мезгіл мемлекеттілігінен айырылып қалды, қайтадан мемлекет құрды, арасында билік ауысты. Осылай 290 жылға тарта түркі тарихы баяндалады. Бұрын кеңестік түркологияда көне түркі тарихын айтуға тыйым салынған. Ондай мәлімет жоқ десе де болады. Оған назар аудармады. Өйткені, билік көне түркі тарихын оқыту түркі халықтарының қайта оянып, бірлікке ұмтылуына түрткі болады деп сақтанды. Түр­кі халықтарының түркілік идеясы қайта түлейді деп қорықты. Өкініш­ке қарай, сол сақтанудың салқыны әлі де бар. Сондықтан, кеңес үкіметі кезеңінде түркі тарихы толығымен ашылды деуге келмейді. Әлі солай жалғасып отыр.

Менің пайымдауымша, көне түркі тарихы үлкен төрт кезеңнен тұрады. Ол үлкен төрт том. Ал біз соның кішкентай пышақтың қырындай ғана парақтарын білеміз. Ол өзі қидаға толы тарих. Шығыста – Қытай империясымен, оңтүстік-батыста – Тибет империясымен, ба­тыста – Араб империясымен, Византиямен, солтүстікте түркі халықтарының өз ішіндегі қырқысы – міне, осының барлығы осы тарихта жатыр. Түркі халқы өзіне өзі жау болған. Біздің бір трагедиямыз сол. Сондықтан, қағандар бір жағынан сыртқы күштермен соғысып, бір жағынан ішкі алауыздармен күрескен. Түркі тарихын оқып отырсаңыз, оның өте күрделі екеніне көз жеткізесіз.

Біздің орта мектептерде түр­кі тарихы аз ғана айтылады. Акаде­мия­лық Қазақстан тарихында да аз қамтылған. Енді келешекте қол­ға алынып отырған Қазақстан тарихының жиырма томдығында бұл кеңірек ашылса деген ойымыз бар. Жоқ дегенде Қазақстан тарихының екі томы арналуы қажет. Бір томы тарихты баяндауға, екінші томы деректерге негізделуі шарт. Бұл өте маңызды кезең. Өйткені, осы арқылы біз көне тарихқа қол созамыз. Көне түркі кезеңі арқылы Шыңғысханға дейінгі кезеңге де назар саламыз. Бұл екеуінің арасындағы табан тірер тиянақ сияқты.

Сарыарқаны түркештер Кеңкеріс деп атаған

– Сіз түркі қағандарын өзіңіздің кейіпкеріңіз етіп алып, тарихи тақырыптағы көркем туындыға айналдырдыңыз. Жаңа шыққан – «Мәңгітас» та оқырманның қызығушылығын тудырып отыр. Қаламгер ретінде сіздің алдыңызға қойған мұратыңыз не?

– Оқырманға немесе жалпы тарихты білгісі келетін қауымға тарихты жеткізудің бірнеше тәсілі бар. Оның біріншісі, таза деректерді жинау, деректерді саралау. Екіншісі, сол деректер негізінде монографиялық еңбектер жазу. Үшіншісі, моногра­фиялық еңбектер негізінде академия­лық жинақтар шығару. Төртіншісі, оқулықтар арқылы беру. Бесіншісі, жалпы көпшілік жанрда тарихты баяндау. Алтыншы жол, ол – әдеби шығарма арқылы тарату. Әрине, тарихты жеткізудің басқа да жолдары бар. Мәселен, деректі фильмдер арқылы, көркем фильмдер көрсету, театр арқылы айту. Сондықтан, мен көне түркілер тарихы туралы монография жаздым.

– «Көне түркі ескерткіштеріндегі қытай жазбалары» ғой?

– Иә. Оның екінші томын қазір қолға алып жатырмын. Ал енді сия-сы кеппеген «Мәңгітас» деген кітап көне түркілер тарихының екінші кезеңін қамтиды. Яғни, бодандықтан бостандыққа қайта қол жеткізген кезең. Бұл арқылы не айтқың келеді дейсің ғой? Бұл біздің осы тәуелділіктен тәуелсіздікке қол жеткізген кезімізге ұқсайды. Ал, түріктердің бодандыққа түсу тарихы да Күлтегін, Білге қаған ескерткіштерінде жазылғаны секілді, алданғыштығынан, сенгіштігінен болған. «Ағайынның бірін-бірі сыйламағандығынан, бірінің сөзін бірі тыңдамағандығынан. Алауыз болғандығынан осы бодандыққа түсті» деп айтылады. Ескерткіш тас-та: «Басқалар үшін ісін, күшін берді. Қағанды халық еді, қағандығынан айырылды. Елді қаған еді, елдігінен айырылды. Сөйтіп, Табғаш қағанға бодан болдық» деп жылап отырып, Тәңірге де жалбарынып, жерге де, Көкке де, халқына да жалбарынып жазған. Сондықтан, мен осы бір кезең арқылы тәуелсіздіктің қадірін айшықтағым келді. Қолға келген бақытты сезінгенімізді, тарихтың қайталанбауын қала­дым. Жазбалардың бәрінен аңғарыла­тыны, көне түріктер, біздің ата-бабамыз, Күлтегін, Білге қаған, Тоныкөктер түркі қағанатының, түркілер мемлекетінің мәңгілік болуын қалаған. Сол арман-мақсатын Мәңгітасқа қашап жазған. Бұл – Мәңгілік ел идеясы. Бүгін де біз бұл идеяны жаңғыртудамыз. Қазақ мемлекеттілігі осы Қазақстанымыз мәңгілік болса екен деген ниетпен алға басып келеміз. Осы мақсаттың белгісіндей етіп, Елбасымыз өз қолымен «Мәңгілік ел» қақпасының тұсауын кесті. Ал, содан тура он жыл бұрын Астанаға көне түркі ескерткіштерінің бірегейі – Күлтегін ескерткіші әкелінді. 2001 жылдың 18 мамыры күні.

– Сіз сол кезде болдыңыз ба?

– Иә, мен де ескерткіштің ашылу салтанатына куә болдым. Мына «Мәңгітас» романындағы оқиғалар сол кезден басталады. Сол бір тарихи кезеңді айту арқылы тарихи шегініс жасау арқылы, Тәуелсіз Қазақстан Президентінің Мәңгілік ел ескерткішін ашуымен аяқталады. Бұл кітап арқылы оқырман бүгінгі күн көзімен тарихи тебіреніс арқылы көне заман тұңғиығына бір батып қайтады.

– Кітапты қанша уақыт жаз­дыңыз?

– Кітапты тезірек жазып шығу қажет болды. Сөйтіп, 2009 жылдың 23 тамызында бастадым да, 2012 жылдың 21 наурызында аяқтадым. Яғни, кітап екі жылдан астам уақыт жазылды.

– Байқағаным, осы кітапта көне түркілік сөздер көп кездеседі.

– Әрине, тарихи кітап болғаннан кейін тарихи терминдер, көне сөздер болады. Онсыз тарихи романның табиғаты қалыптаспайды. Оның үстіне біздің тіліміздің, сөзіміздің мәйегі көне тілімізде. Біздің барлық сөзжасамымыз біздің сол ұлттық сөзжасамымызға бағытталуы керек. Байыптасақ, ата-бабаларымыз ұзақ сөзді қолданбаған. Көне сөздік қорымызда үш буыннан артық зат есімдер болмаған.

– Шығармаңызда Астананы неге Кеңкеріс деп атадыңыз?

– «Күлтегін қара түркештерді Кеңкеріске қайырды» дейді. Түр­кештер сол кезде қара түркеш, сары түркеш деп аталған. «Түр­кеш халқы өз білместігі үшін бізге қарсы шықты» дейді Күлтегін ескерткішінде. Содан қара түр­кештер билікке бағынбай, қашады ғой. Сонда осы Сарыарқа жерінде оларды бағындырып, балаларын кепілге алып, қайтарады. Осы дала ескерткіште Кеңкеріс деп жазылған.

– Күлтегін ескерткіші Астана­ға әкелінді. Зиялы қауым, жас­тар, жалпы қазақ қоғамы жо­ғал­ғаны табылғандай, жоғы түгелденгендей қуанды. Содан бері он жыл өтіпті. Бірақ, Күл­тегін ескерткішін өзіміз үшін қанша құнды болса да, біз ұлттық идеологиямыздың негізіне айналдыра алмадық. Ол бейне декорация үшін, сән үшін ғана әкелінгендей Еуразия университетінде тұр. Бұған не дейсіз?

– Өте дәл айтып отырсың. Оған импульс керек, оған қозғаушы күш керек. Біз бір селт етпейтін ел екенбіз. Бүгін өткізген шараны ертең ұмытып кетеміз. Ал сол ескерткіштің ашылуы қалай болып еді? Сол күні қандай салтанатты сөздер айтылып еді? Есіңізде ме? Баспасөзде зиялы қауым қалай қуанып жазды?.. Ал бүгін неге тым-тырыспыз? Неге сол күнгі шараны, сол күні айтылған сөздерді қайта ойланып, толғанып, әрі қарай жалаулатып алып кетпедік? Ескерткіш әкелінген орнында, әдемі сөздер айтылған жерінде неге қалып қойды?.. Бұл біздің бейқамдығымыздан. Әйтпесе, осыншалық құнды жәдігерімізді әкеліп, ата мұрасымен қауышқан соң біз бұны ұлттық идеологиямыздың негізіне айналдыруымыз керек еді. Елордаға келген қонақтар сол Күлтегін тасын барып көруге, сол арқылы қазақтың рухы биік екеніне көз жеткізуге ынтық болар еді.

– «Мәңгітас» сіздің Тұрсын Жұрт­баймен әңгімеңіз түрінде жазылған ба?

– Дәл Тұрсын Жұртбай деп айта алмаймын. Жалпы ол жердегі басты кейіпкер Ербұлан да мен емес, мен секілді азаматтардың жиынтығы. Сол секілді, екінші кейіпкер де Тұрсын Жұртбай секілді ұлтын ойлайтын көзіқарақты азаматтардың жиынтық болмысы.

– Тарихи тақырыпты қанша әңгімелесең де, аяқталмайды. Дегенмен, мен сұхбатымызды мына сұрақпен тәмамдағым келіп отыр. Жаңа сіз тарихты жариялаудың бес-алты жолын айттыңыз. Дәл қазіргі біздің қоғамға осылардың қайсысы жеткіліксіз?

– Жастар қазір кітап оқымайды. Сондықтан ірі тарихи оқиғаларды экрандау қажет. Тарихи кинофильмдер түсіру қажет. Осы жағы кенжелеу болып отыр. Біз даңқты ата-бабаларымызды неге танытпаймыз? Неге, мысалы, Кенесары хан туралы фильм түсірмейміз? Ол бүгінгі орыс халқына қарсы болған жоқ қой. Бұрынғы отарлау саясатына қарсы болды. Сол кездегі жүйеге қарсы болды. Сондықтан, ешкімнен қорқып, ештеңеге жалтақтай бермеуіміз керек. Өйтсек, тарихты аша алмаймыз.

– Егер, олай жалтақтайтын бол­са, онда ешбір ел «ынтымақ­тастықты бұзып аламыз» деп, тарихи кино түсіруге бармас еді ғой.

– Әрине, сөйтер еді. Ал біз бүгін жастарды отаншылдыққа тәрбиелеу үшін 1941-1945 жылдардағы ұлы отан соғысын тақырыбын айтқымыз келеді. Ол тиімді емес. Кеңестік жүйе құлаған. Ол бүгінгі ұрпаққа әсер етпейді. Өйткені, бүгінгі ұрпақ ондай жүйені көрмеген, ол кезде болмаған. Бүгінгі ұрпақ тәуелсіз заманда, тәуелсіздік рухында тәрбиеленіп, өсіп келе жатыр. Сондықтан, жас ұрпақты біз таза өзіміздің ұлттық тарихымыз арқылы тәрбиелеуіміз керек. Күлтегін, Білге қағанның өмірін, кезінде Қазақ хандығын құрған Керей мен Жәнібек ханды, Исатай Таймановты, Кенесарыны, осы секілді ірі-ірі күрескерлер мен зар-заман ақындарын, ірі зиялы тұлғаларымызды фильм кейіпкеріне айналдырып, көрсетуіміз қажет. Қазір байыптасаңыз, Әуезов туралы да фильм түсірілмеген. Осы жағына мән берсек, нұр үстіне нұр болар еді.

– Ал бізде осындай тарихи тақырыптарда түсірер фильмге сценари жазуға қажетті ақпарат, мағлұмат жеткілікті ме?

– Жеткілікті.

Әңгімелескен,
Нәзира БАЙЫРБЕК

Пікір жазу

Почтаңыз жарияланбайды

eight + fifteen =