KÜY KÏESİ QONĞAN KÜN

0 148

Eskertkiş Turan dañğılı boyındağı «Dwman» qonaqüyi ğïmaratınıñ qaq aldında ornalasqan. Müsin 5,5 metr bïiktiktegi tuğırğa ornatılğan. Qoladan quyılğan. Jalpı bïiktigi 10 metr boladı.

Elbası aldımen, täwelsizdik alğalı beri el tarïhındağı talay ulı tulğalardı ulağattap, elorda törinde eñseli eskertkişter ornatılğanına toqtaldı.

Astanadağı qazaq handarı – Kerey men Jänibekke, Abılay, Kenesarığa, ulı aqın – Abayğa, jır atası – Jambılğa, batır Bawırjanğa soğılğan eskertkişter qatarın küy atası – Qurmanğazınıñ müsini tolıqtırıp otırğanın ayttı.

«Dombıra – qazaqtıñ jan dünïesi. Ata- babalarımızdıñ san ğasırlıq bolmısın qos işek pen toğız pernege sıydırğan talay ulı däwlesker ötken. Solardıñ biri de, biregeyi de ulı küyşi Qurmanğazı. Onıñ «Sarıarqa», «Aday», «Balbırawın», «Qayran şeşem», «Kişkentay» degen küyleri är qazaqtıñ jadında bolsa kerek. Qazaq barda küy qudireti Qurmanğazınıñ esimi eşqaşan öşpeydi» dedi.

«Qurmanğazı – qw taqtaydıñ kömeyine külli qazaqtıñ rwhın sıydırğan däwlesker küyşi» dep bağasın berdi.

El basına kelgen näwbettiñ awırlıq tawqımeti qaşanda aldımen eñsesi bïik erlerdiñ ïığına tüsetin ädeti.

Qurmanğazınıñ ğumır keşken kezi Resey patşalığı jürgizgen otarşıl sayasattıñ qarqın alğan zobalañ şağına döp keldi. Onıñ ozbırlıqqa degen qarsılığı küy tilinde körinis tawıp otırdı.

Öz twındılarında HİH ğasırdıñ 30-jıldarındağı  Ïsatay, Mahambet bastağan ult-azattıq köteriliske erekşe nazar awdardı. Küylerinde köbinese, halıqtıñ azattıqtı köksegen armanın, qoğamdıq müddelerdiñ özara qaqtığısın swretteydi.

Eskertkiştiñ negizgi ïdeyası küyşiniñ tarïhtağı erekşe tulğasın, öşpes rwhın körsetw edi.

Eskertkiştiñ üzdik nobayına jarïyalanğan respwblïkalıq bayqawda jeñiske jetken säwletşi Baqtıbay Taytalïev pen müsinşi Asan Moldabaevtıñ eñbegi ümitti aqtadı dep aytwğa negiz bar. Müsinde küyşiniñ şabıtqa bölengen kezi beynelengen.

Küy atasınıñ däp sol sättegi küyin ädebïettegi mına tirkester naqtıraq swrettese kerek:

«…Äli tüs bolğan joq, biraq dalanıñ ıstıq küni awanı qızdırıp, küydirip tur. Tıp-tınış jolmen kele jatqan jay, birqalıptı at tuyağınıñ dıbısı estiledi. Qulağın qayşılap kele jatqan at er üstindegi adamdı tıñdap kele jatqan sïyaqtı. Arqasına mıltıq ilgen, al aldında qapqa salınğan dombıra bar. Ol Sarıarqa jaqqa bağıt ustağan, tüske taman jasıl alañqayğa kelip jetti. Atınan tüsip, keñ alaqanımen onıñ mañdayınan sïpap, şiderlep jayılwğa jiberdi. Qïmılsız awır oyğa batqan jolawşı kökjïekke qarap uzaq otırdı, sonan soñ uyqılı-oyaw keyippen dombıranı qolına alıp, jaylap tarta bastadı. Da- lanı dombıra üni kernedi…».

Şınar DOSAN

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

sixteen − 7 =