كەنجەعاليدىڭ كەشى

0 96

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتە­تىندە قازاق­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى، پروفەسسور كەنجەعالي مىرجىقبايدىڭ «اباي جانە پۋشكين» اتتى قوس اقىننىڭ سوزدەرىنە جا­زىل­عان قازاق، ورىس كومپوزي­تور­لارىنىڭ ۆوكالدىق شى­عار­مالارىنان
تۇراتىن ءان كەشى ءوتتى.

ءان جۇرەكتەن شىققاندا عانا ءجۇ­رەك­كە جول تابادى. ال ءانشى تەك تابي­عات سىي­لاعان داۋىس يەسى بولىپ قال­ماي، تىڭ­دار­مانىنا تارتۋ ەتەر تۋىندىنى كوڭىل سۇزگىسىندە مۇقيات ەكشەپ، جاقۇتتاي جار­قىراعان، جانعا نۇر قۇيارلىقتاي قۋاتى بار، اسقاق، ءسوزى مەن سازى بىتە قايناسقان دۇنيەنى ءدۇيىم جۇرتقا ۇسىنا السا، ونىڭ ەسىمىن وزىمەن بىرگە وتكەننىڭ قۇردىمىنا سۇيرەي جونەلۋگە ادام­زاتتىڭ ءامىرى جۇرمەيتىن ۋاقىتتىڭ ءوزى قاۋقارسىز! ونداي انشىلەردىڭ ءۇنى دۇركىرەتىپ داۋرەنىن وتكىزگەن كەربەز دالاسىن كەزىپ جۇرەدى. گريگوري ءپوتانيننىڭ: «ماعان بۇكىل قازاق دالاسى ءان سالىپ تۇرعانداي كورىنەدى» دەپ جۇرگەنى دە سودان شى­عار، كىم ءبىلسىن؟

كومپوزيتور بولسىن، اقىن بولسىن، ءوز شىعارماشىلىعىنان الىس كەت­پەيدى عوي. ءانشى دە سول سەكىلدى، ءوزى­نىڭ جانىنا جات دۇنيەگە جان ءبى­­تىرە ايتا المايدى. وسى تۇستا اباي­دىڭ مۇڭىنا ارقاسىن توسىپ، پۋش­كيننىڭ سىرىنا جۇرەگىنىڭ قاق­پاسىن ايقارا اشا ءبىلۋ – «بودەنە تا­لانت­تاردىڭ» قولىنان كەلە بەر­مەي­­تىن ءىس ەكەندىگىن ەسكەر­گەنىمىز ءجون.

كەنجەعالي اعامىزدىڭ كونتسەرت­تەرى لەكتسيا-كونتسەرت رەتىندە، ءوزى ءانشى-جۇرگىزۋشى رەتىندە دارالانىپ ءجۇر. ولەڭىنىڭ الدىندا بۇلدىر بۇلتىن سىپىرىپ، بۇلا ويىن بۇل­تىڭ­داتا قارا سوزبەن ءبىر شي­را­تىپ الاتىن م.شاحانوۆ اعا­مىز سەكىلدى و كىسى دە ءار ءانىنىڭ ەرەك­شە­لى­گىن، وعان قوسقان ءوز جاڭالىعىن، كەرەك بول­سا شىعۋ تاريحىن تاپسىرلەپ تۇرىپ جۇرتتى ۇيىتىپ الىپ جاتتى. الدىڭ­عى ءبىر كونتسەرتىندە ول پۋش­كين­نىڭ ابايدان 46 جاس ۇلكەن بولسا دا، ولاردى ورتاق ماحابباتى رومانس­تىڭ ۇندەستىرگەندىگىن ايتىپ ەدى. مىسالى، پۋشكين:
«يا ۆاس ليۋبيل بەزمولۆنو، بەزنادەجنو،
تو روبوستيۋ، تو رەۆنوستيۋ توميم;
يا ۆاس ليۋبيل تاك يسكرەننو، تاك نەجنو،
كاك داي ۆام بوگ ليۋبيموي بىت درۋگيم»
دەپ جازسا، اباي:
«جارق ەتپەس قارا كوڭىلىم نە قىلسا دا،
اسپاندا اي مەنەن كۇن شاعىلسا دا،
دۇنيەدە ءسىرا، سەندەي ماعان جار جوق،
ساعان جار مەنەن ارتىق تابىلسا دا»
– دەپ جىرلايدى.

بۇل جولى دا ولەڭ مەن ءان جاراسىم تاپتى. وسىلايشا پوەتيكالىق-مۋزىكالىق فور­ماتتا كەش وتكىزۋ كەنجەعالي مىرجىق­باي­دىڭ تابيعاتىنا ءتان.

وپەرا انشىلەرى ەڭ ۇزاق اريالاردىڭ 40-45 مينۋتقا سوزىلاتىنىن ايتقان. بىراق، داۋىس اسەرىنەن تۇسەتىن سالماققا تاماعىن جاقسى جاتتىقتىرعان كەنجەكەڭ تالماي ەكى ساعات ساحنانى سازعا بولەي بىلەدى. سانكت-پەتەربۋرگ تورىندە وتكەن سونداي ءبىر كونتسەرتتەن سوڭ كيرا يزوتوۆا ەسىمدى كىسى ساحناعا شىعىپ: «مۇنداي اسقان توزىمدىلىكتى ومىردە سيرەك كەزدەستىرەسىز. نەتكەن جانى ءسىرى ءانشى» دەگەن ەكەن. كەشەگى كەشتە دە سول سالتىنان تانباعان ءانشى تىڭدارماندارىن تاعى ءبىر مارتە ءتانتى قىلدى. ابايدىڭ «كوزىمنىڭ قاراسىمەن» باستالعان ءان تىزبەگى پۋشكيننىڭ سوزدەرىنە جازىلعان ن.ا.ريمسكي-كورسا­كوۆ، ا.دارگومىجسكي، گ.سۆيريدوۆ، س.ۆ.راح­مانينوۆ، ف.ي.گلينكا، ب.شەرەمەتەۆ سىندى كومپوزيتورلاردىڭ شىعارمالارىنا ۇلاس­تى. اراسىندا اباي قۇنانبايۇلىنىڭ سوزىنە ءان جازعان ن.تىلەنديەۆ، س.مۇحا­مەتجانوۆ، م.ماڭعىتاەۆ، ە.راحماديەۆ، م.تولەباەۆ، م.ىبىراەۆ، ت.شاپاي سەكىلدى قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ دا تۋىندىلارىنا كەزەك بەرىلىپ وتىردى.

اۋديتوريانىڭ كوپ بولىگىن ستۋدەنتتەر قۇراعاندىعىنا قاراپ، جاستاردىڭ زاڭعار اقىندارعا دەگەن ماحابباتى مەن ىقىلاسى زور ەكەندىگىن كوزىمىزبەن كورىپ قايتتىق.

 ەربول جانات

پىكىر جازۋ

پوچتاڭىز جاريالانبايدى

5 × 5 =