«Keñ dünïe, quşağıñdı aş, men kelemin…»!

0 535

Är adam üşin perzent süyu – zor baqıt. Al qazaq üşin dünïege urpaq kelgennen artıq qwanış joq. Biz säbïler dünïege keletin mekemeniñ jumısın körmek bolıp Täwelsizdik dañğılı, 3/1 mekenjayındağı Nur-Sultan qalalıq №2 perïnataldıq ortalıqqa keldik.Bäri qabıldaw bölimşesinen bastaladı

Bizdi №2 perïnataldıq ortalıq bas därigeriniñ orınbasarı Şuğılajan Esimbaeva qarsı aldı, derew arnayı halat pen bahïl berildi. Fotograf ekew­miz halatımızdı kïip aldıq, halatım özime ülken bolğasın men pïngvïnge, al Sultan osı turısında jañadan kelgen hïrwrg därigerge uqsap qaldı.
30 jıldıq täjirïbesi bar, al orınbasarlıq qızmetti atqarıp jürgenine altı jıl bolğan Şuğılajan Atıbarqızı «Qabıldaw bölmesiniñ» jumısın josparlaw mümkin emestigin aytadı. Künine 50-60 adam qabıldanadı, mısalı, 16 qañtardağı tañğı 8-degi esep boyınşa ortalıqta 169 adam jatır, onıñ 102-si – näresteler, 52 adam qabıldawğa kelgen, onıñ 30-ı jatqızılıp, qalğanı kündizgi stacïonarğa nemese däriger qabıldawına joldanğan.

Eh, toksïkoz…

Qabıldaw bölmesinde abır-sabır. Bir däriger ekiqabat äyeldi jatqızıp, kardïotokografïya apparatımen iştegi balanıñ jürek soğısın tekserip jattı. Bul jerde WDZ apparatı da tur. Basqa üş kelinşek däriger qabıldawında otırdı. Onıñ biri «Jedel järdemmen» kelgen. Üşinşi ret tüsip jatqan ekiqabat äyelge Şuğılajan Atıbarqızı keñes berip jattı: «Siz emge arqa süyemeñiz, öytkeni sizge beriletin em-şara, däri-därmek jağdayıñızdı jaqsartqanımen, iştegi balağa zïyan bolwı mümkin.Bosanarda bir-aq keletinder jeterlik

Sağınay Uzaqova – osı perïnataldıq ortalıqta 2002 jıldan beri jumıs isteydi, qabıldaw-dïagnostïkalıq böliminiñ bölim meñgerwşisi.
– Jükti äyel bala twwdı josparlamas burın tolıq tekserwden ötkeni jön. Qazirgi kezde äyelderdiñ densawlığı öte tömen. Müldem tirkewde turmay bosanwğa bir-aq keletin äyelder de bar. Olardan da kömegimizdi ayamaymız, bul – bizdiñ mindetimiz. Tirkelmey, tekseristen ötpey, soñına deyin jürwi älewmettik jağdaydan dep oylaymın, jaña qalağa künkörispen kelip jatqan jas otbasılar qay jerge barıp tirkelip, panalaytının bilmeydi, bosanarda bir-aq jatadı, ondayda tolıq türde tekseristi osı qabıldaw böliminde ötkizemiz. Deni saw bolıp, oydağıday bosanıp jatsa qwanamız, biraq merziminen burın öte awır jağdayda tüsetin äyelder de boladı. Sondıqtan halıqqa aytarım – jükti äyelderge qamqorşı bolsa eken.
– Kesar tiligin jasatatın äyelder köp pe?
– Naqtı sanı osınday dew qïın, kesar tiligi naqtı körsetkiş bolğanda tağayındaladı. Bul äyelderdiñ densawlığına baylanıstı absolyutti körsetkişteri bolsa, konsïlïwmnıñ bas qoswı arqılı şeşiledi. Sonday-aq ayta ketetin jayt, qazirgi tañda jatır tırtığı bar äyelderdiñ özi twwına da mümkindik jasaladı.

Mälimetterge qarağanda, elordada kün sayın şamamen jüz şaqtı, jıl sayın 31 mıñnan astam bala dünïege keledi eken. 2019 jıldıñ jartı jılında 16 mıñ äyel bosanğan.

Bosanw bölimşesindegi jağımdı «awa rayı»

Endigi bağıt – bosanw bölimşesi (Ärbir bölimge kirgen kezde qolımızdı arnayı suyıqtıqpen zararsızdandırıp otırdıq. Jäne ayaqqa kïgen bahïldı da awıstırıp otırw kerek. Bul – ereje).
Munda key bölmelerden ülken doptı kördik. Osı rezïna dopta bolaşaq analar sekiredi. Fïtbol tolğaqtıñ alğaşqı kezeñinde awırğandı basıp, jambastı bosañsıtwğa paydası bar eken.
Bahıt Tüsipbekova, bosanw bölimşesiniñ meñgerwşisi, joğarı sanattı däriger, 31 jıldan beri qızmet etip keledi.
– Bizdiñ bölim twralı aytsam, jaña ömir osı jerden bastaladı, mağan sonısı unaydı, äyelderdiñ aman-esen bosanıp, balasımen üyge şığıp jatqanın körgen sayın tolqıp, qwanış sezimde bolamız. Sol jetistikke jetwge ülesimizdi qosamız. Adamdı dünïege äkelw oñay emes. Äyel­derdiñ bosanwı burınğıday emes, qïın, burınğılarday emes, awırıraq bosanadı, sonıñ bärine biz jawaptımız. Bir emes, eki ömirge jawap beremiz, öte qïın jağdaylar boladı, sodan şığw üşin qoldan kelgendi jasaymız. Äyelder qarqındı jansaqtaw bölimşesine tüspese, bäri oylağanday bolsa, sol – eñ bastı jetistigimiz.

Tağı bir atustar keldi!

Keşe munda 31 äyel bosanğan. Bosanw bölimşesindegi on palatanıñ bäri qajetti jabdıqtarmen jabdıqtalğan. Aray esimdi jas ana sağat 10-da ul taptı. Enesi bosandırwğa kömekşi bolıptı. Kelininiñ janı aman qalıp, nemeresi aman twğanına qwanğan apaydıñ qwanışında şek joq. «Bäri bir adamday kömektesip, balalar därigeri bolsın, medbïkesi bolsın, osı jerde jügirip jürip kömektesti, kelinim jeñil bosandı, kömekşi retinde qatıstım, perïnataldıq ortalıqtıñ qabıldawı, jalpı jumısına rïzamın» deydi osımen ekinşi nemeresin özi qarsı alıp otırğan äje. Partner arqılı bosanw perzenthanalardıñ erejesine engeli därigerlerdiñ özi bul ädisti paydası bar deydi, birinşiden, jas ana özin qawipsiz sezinedi, ekinşiden, säbï dünïege kelgen sätte twıstarı öziniñ mïkroflorasımen bölisedi eken.
Jaña twğan säbïge alğaşqı em-şaralardı jasap bolğan akwşerdi sözge tarttıq. Güldensin Serikqızı 1987 jıldan beri jumıs isteydi. 33 jıl akwşer bolıp kele jatqan adam kün sayın jaña twğan säbïlerdiñ beykünä jüzin körip, anasınıñ qwanışın sezingennen be, jüzinen meyirim lebi esedi eken. «Osı bosanw bölimşesiniñ qızmeti sonday bolğannan ba, energïyası da erekşe» deydi özi de. «Biz üşin ana men balanıñ aman-esen qalğanı, sol qwanıştı sezinw – baqıt. Biz munı är kün sayın sezinemiz desek te boladı. Jumısımdı öte jaqsı köremin» dep ağınan jarıldı ol.
– 33 jıl işinde qanşama erekşe oqïğalarğa kwä bolğan şığarsız?
– Meniñşe, barlıq bala erekşe bolıp dünïege keledi.

Eñ baqıttı bölmeler

Bala künine jetip twsa, ananıñ jağdayı qanağattanarlıq bolsa, olar osı bölimde boladı. Keñes zamanında ana men balanı bir-birinen bölip, säbïlerdi tek emizetin kezde äkeletin bolğan, bul analarğa oyın jïnaqtap, tezirek jumısqa oralwğa mümkindik bergen deydi bir derekter. Öytkeni soğıstan keyingi jıldarı elde er adamdar az, barlıq salada äyelderdiñ ülesi, eñbek küşi kerek bolğandıqtan, äyelderdiñ bosanğannan keyin tezirek jumısına oralwı mañızdı bolğan. Säbïler jasqa tolar-tolmasta «yaslïge» barğan. Qazir äyel bosanğannan keyin öz balasına özi kütim jasaydı. Ekewi birge bolwı kerek.Aynalayın, aq jol sağan!

Perïzat – egiz hanşayımdı dünïege äkelgen jas ana. Medïna-Müslïma esimdi säbïlerdiñ äkesi jağınan egizder bar eken. Hanşayımdardıñ salmağı – 2600 gr. Awır därejeli anemïyası bolğanına qaramastan jas ana özi bosanğan. Biz bas suqqan palatadağı säbïlerdi Şuğılajan Atıbarqızı aynalıp-tolğanıp jattı. Ädette biz munday körinisti basqa ult ökilderinen köretinbiz, ädette qaraközder qanşa bilikti maman bolsa da, emocïyasın bildire bermeytinin bilemiz. Äyelderge «säbïiñmen qawışqan sätten «aynalayın» dep ayt, aynalıp-tolğan, bala onı sezedi, bärimiz balanı kütip turğanımızdı körsetsek, ol bala sonı sezinip, tez şïraydı» deymin. Künde «aynalayındı» tögip otırw kerek, sondıqtan özim bosandırğanda säbïlerge «Aynalayın, sen jarıq dünïege keldiñ, aq jol bolsın sağan!» dep aq tilegimdi arnap qarsı alamın» deydi Şuğılajan Atıbarqızı.

Neonatolog

Kündelikti därigerlik tekserw-qadağalaw bastalıp, äyelderdi akwşer-gïnekolog, al säbïlerdi neonatolog qarap jattı. Neonatolog Dïna Mataevanıñ osı saladağı jalpı jumıs ötili – 17 jıl. «100 balanı qaraw kezinde şamamen 5-7 payızında tınıs alw joldarındağı buzılwdı bayqaymız, sol kezde näresteler bölimşesimen birigip qaraymız. Bosanw kezinde neonatologtar kütip turamız, twğan boyda bağalaw jürgizemiz» deydi ol.

Jansaqtaw bölimi – ortalıqtıñ jüregi

Balalar jansaqtaw bölimi osı perïnataldıq ortalıqtıñ jüregi dese bolğanday. Munda 500 gramdıq balalar jatır, olardı janın salıp kütip, emdep, salmaq qostırıp, ömirge beyimdep, 1000-1500 gramğa jetkenşe mäpeleydi. Bul jerde, şın mäninde, erlik jasaladı. Kewdesinde şığar-şıqpas janı ğana bar sekildi kip-kişkentay tirşilik ïelerin körgende bul nätïjeniñ qanşama eñbekti qajet etetindigine közimiz jetkendey. Bul jerde kez kelgen adam jumıs istey almaydı, asa meyirban, sezimtal, şıdamdı, jas säbïdiñ ömiri üşin janın salatın adamdarğa ğana orın bar. Öytkeni şala twğan säbïler jılay da almaydı, dıbıs şığarwğa äli jetpeydi, keyde demalwdı da umıtıp ketedi. Ol balanıñ äldeneden qïnalğanın ne birdeñe qajetsingenin sezinw üşin asqan sezimtaldıq kerek.
Alla Nïkolaevna Demïna – osı bölimniñ meñgerwşisi ğana emes, öz jumısına janın salğan qızmetker. Därigerlik qızmet onıñ äwletinde atadan balağa jalğasqan. Ata-anası baya­ğı Celïnograd bolıp turğan kezde qalağa belgili därigerler bolğan. Äkeden balağa mura bolğan mamandıqqa erekşe jawapkerşilikpen qarap, qılaw juqtırmay alıp kele jatqan adam öz jumısı twralı ıqılaspen äñgimeledi. Bölimdi aralap körgende är därigerdiñ är balağa anasınday qarap, kütim jasap jatqanın kördik.
Därigerler säbïdiñ jağdayın bağalaw kezinde gemodïnamïkasın, jalpı ahwalın nazarda ustaydı. Ağa medbïke, bayırğı qızmetker Ayman Japarovanıñ aytwınşa, mundağı apparattar – köpfwnkcïonaldı qural-jabdıq. Jasandı jeldetw apparatı neonataldı rejïmge säykes 500 gramnan joğarı şala twğan balalar da kütim jasawğa layıqtalıp jasalğan. Säbïler jatqan ïnkwbatorlar özi ılğaldandırıladı, temperatwra, reaktïvti tarazı (strwynıe vesı), monïtordıñ da fwnkcïyaları, ïnvazïvti emes qısım, temperatwra ölşeytin rettegişteri bar.Şala demeñiz, tübi şïrap şığatın bala deñiz!

Odan äri näresteler patologïyası bölimşesine öttik. Jansaqtaw bölimşesinen şıqqan balalar osında bolıp äbden äldenip, salmaq jïnağan soñ üyge şığarıladı. Kirgen bette uzın dälizge ilingen fotoswretterge közimiz tüsti. Bul şala twıp, osı jerden jetilip, adam bolıp ketken balalardıñ swretteri eken. Reanïmacïyadan şıqqan balalardıñ keybirewi jalpı palatada, al äli de älsizderi qarqındı terapïya palatasında täwlik boyı qarawda boladı, ol bala anasınıñ qasında bola aladı degen jağdayğa jetkende äri qaray da baqılawda bolmaq. «Däriger öte käsibï maman bolwı mümkin, biraq käsibïliginen burın janın, meyirimin tökse ol tamaşa jağday, jaqsı nätïjege jetkizedi» degen Şuğılajan Atıbarqızı bizdi şala twğan balalarğa kütim, yağnï näresteler patologïyası bölimşesiniñ 1-sanattı neonatolog därigeri Mahabbat Bağïtqızımen tanıstırdı. Ol özi jas bolsa da, kişkentay nawqastarğa şın jüregimen berilgen adam eken.
Mahabbat Abılqasımova, 1-sanattı neonatolog däriger:
– Ekstremaldı jağdaydağı öte tömen salmaq massasımen twğan balalardıñ salmağın qalıpqa jetkizemiz, emw refleksin tabwına küş salamız, temperatwralı rejïm, kengwrw täsili qoldanıladı. Är üş sağat sayın anaları balasın tamaqtandırwğa keledi. Jörgegin awıstırıp, temperatwrasın ölşep, zont arqılı tamaqtandırw täsilderi üyretiledi. Kwvezde anasınıñ işinde jatqanday sezinwge jağday jasalğan. Mundağı jas qızdar tañerteñnen keşke deyin balanıñ qasınan uzamaydı.
Jas däriger 17 qaraşa şala twğan balalar küninde bul bölimde mereke bolatının ayttı. «Biz özimizdiñ eñbegimizdiñ jemisin köremiz. 600 gramm bolıp dünïege kelip, 4-5 ay boyı ömir üşin küresip, qatarğa qosılıp, keyin öz ayağımen osı bölimşege kelgen balalardı körgende qanday sezimde bolatınımızdı aytıp jetkize almaymın» degen onıñ köñili tolqıp ketti. «Eki kün burın bir säbïimiz üyge şığarıldı, ol 540 gramm bolıp twğan bolatın, al şığarda 2700 gramm salmaqta boldı, özi emedi, säbïdiñ anasınıñ qwanışın körseñiz!».
Biz qarqındı terapïya palatasınan 26-27 aptasında dünïege kelgen kişkentay balapandı kördik. Näreste 2019 jılı 26 qazanda 690 gramm bolıp twğan. Twmay jatıp jüregine jäne közine ota jasalğan. Büginde onıñ salmağı 1506 gramğa jetken. Közge äli de tım kişkentay köringenimen, osı salmaq körsetkişine jetkenşe qanşa qïındıq, qanşama wayım boldı deseñşi?! Büginnen bastap ol anasına beriledi. «Jılay ala ma, mına türimen dıbıs ta şığara almaytın şığar» dedik sene almay, «O ne degeniñiz, ol tipti öziniñ minezin körsete aladı» deydi däriger qolındağı säbïge süysine qarap. Aytpaqşı, ortalıqta şala twğan säbïlerdi qırqınan şığaratın dästürge erekşe män beredi eken. Biz buğan tañğaldıq äri süysindik. Şınında da şala twıp, är gramdı qosw üşin ujım bolıp ter tökkendikten, sol «şalabaydıñ» qırqınan şığwı – zor qwanış! Balanı qırqınan şığarw dästürine qatıstı barlıq ırım-joralğını jasap, dästürdi ustanatın qazaqılıqtı burın basqa ortalıqtan estimeppiz.«Şır etip jerge tüsken mïnwtımnan…»

Akwşerdiñ tüngi kezegine kirip, procesti baqılaw – erekşe sät. Äyelder bosanatın bölimşedemiz. 4-qabatqa köterilgen sätte tolğaqtan qïnalğan äyelderdiñ dawısı, bir sätte şır ete qalğan säbï dawısınan qulaq tundı, osı kezde Sultanmahmut atamızdıñ «şır etip jerge tüsken mïnwtımnan» degen öleñ jolı eriksiz oyğa orala berdi. Är palatadan kömekke şaqırğandar, äri-beri sabılğan därigerler, bul bölimşeniñ özine tän erekşe ömiri qaynap jattı. Er adam ğoy, birtürli bolıp jürmes pe eken dep oylağam, biraq fotograf sır beretin emes. Ordïnator kabïnetinde därigerlerdiñ keşki ası äzirlenip turdı, biraq äldeqaşan swıp qalğan, astarın işetin waqıt tappaytının bayqadıq. Keyde bäriniñ tolğağı qatar kelip, o jer, bu jerden şır etken säbïlerdiñ dawısı da bir mezgilde şığıp jatqanday, bir kezde säl de bolsa tınşığanday boladı. Sonday bir säl tınşığan sätte däriger, akwşer-gïnekolog Bïbinur Qasenovanı sözge tarttıq. Bïbinur Qurbanäliqızı alğaşqı jumıs täjirïbesin Egindiköl awdanında awdandıq akwşer bolıp bastağan, al 2004 jıldan beri perïnataldıq ortalıqta jumıs isteydi. Özi – tört balanıñ anası. Ujım men basşılıq onı öz isiniñ bilgiri, qolı jeñil, meyi­rimdi adam retinde bağalaydı. «Äyelderdiñ jeñil bosanıp, jüzderinen qwanış körwden asqan baqıt joq. Pedïatrïyanı bitirerde kafedrada lor bölimşesine, onkologïya bölimşesine alıp qalmaq bolğan, biraq anam­nıñ ötinişimen akwşerlikti tañdadım, kün sayın jaña ömir bastalatın jerde jürwdiñ özgeşe awrası bar»… Osı kezde bir äyelge kömek kerek boldı da, äñgime kilt üzilip, ol tağı da jumısına kiristi.
Bosandırw bölimşesiniñ kündelikti jumısın täptiştep jazwdıñ qajeti bolmas, bir sözben aytqanda, bul jerde jas ömirdi qarsı alw üşin eren eñbekter, tek äyelderdiñ ğana qolınan keletin erlikter jasalıp jattı. Jaña ğana janı közine körinip, qorqınıştı dawıs şığarıp, qattı qïnalğan äyel bayğustıñ bir sağattan soñ janı tınıştalıp, säbïin bawırına alıp, mamırajay küyde erkin tınıstap jatqanın körgende öziñ de qattı qwanadı ekensiñ. Bölimşeden äyeldiñ dawısı men balanıñ iñgäsinen turatın dwet bir sätke üzilmeydi, birewi toqtasa, kelesisi bastap ala jöneledi.
Därigerler tınım tabar emes, birese ana palatağa kiredi, birese ota jasaytın jaqta. Tüngi 10:35-te onınşı bala dünïege keldi. Toğız ana özi bosandı, tek birewi ğana ota arqılı bosandı. Bir ana tereñ tınıstap, bir säbï öziniñ jarıq dünïege kelgenin iñgäsimen jar salıp äygileydi, biraq perzenthanağa ğana tän äwen men tirlik toqtamaydı. Jas analar ersili-qarsılı jar jağalap bebewlegen küyi tınım tabar emes, qay palatağa bas suqsañ da sarnağan dawıs, bir kezde tınşıdı-aw degende akwşerdi tağı da sözge tarttıq. «Osı 16 jılda erekşe oqïğa boldı ma?» deymiz. Birde Bïbinur Qurbanäliqızınıñ kezekşiliginde bir tünde aldımen egizder, artınşa üşem dünïege kelgen. Bul erekşe jağday emes pe?! Birneşe ret qatarınan bosanwğa kelgen turaqtı bosanwşı analar da bar. Partnerler arasında da «bayağıda sizge bosanıp edim, endi kelinimdi äkeldim» dep tanıp jatatındar bar bolıp şıqtı.

***

17 qañtar küni Nur-Sultan qalalıq №2 perïnataldıq ortalıqta täwlikte 28 äyel bosandı, 6 operacïya jasaldı. Biz birneşe sağat işinde osı ortalıqtağı därigerler eñbegin, ana men bala ömirin aman alıp qalw jolındağı tınımsız tirligin öz közimizben körip qayttıq. Tün işinde ortalıqtan şığıp, taksïmen üyge qaytıp kele jatqanda da qulağıma säbïlerdiñ iñgälağan dawısı kelip turdı.

P.S: Qulağımızda jas säbïdiñ üni jañğırğan küyi… «Siz ul-qızıñızdı tek ata-analıq qwanış üşin dünïege äkelip, tärbïelep jatqan joqsız, sizdiñ otbasıñızda bolaşaq qayratker, azamat, küresker ösip keledi» degen Makarenko sözi oyğa oralıp, qay kezde de jaña ömirdiñ jalğasın, osı el üşin jaña adamdardı, jaña jumıs küşin, jaña salıq tölewşilerdi dünïege äkelip jatqan analarğa jäne ana men bala üşin janı awırıp, kömektesetin, öz käsipterine adal därigerlerge memleketten jetkilikti köñil bölinwi tïis dep oylap bara jattıq. Aytpaqşı, bala bosandıratın akwşerlerdiñ öz jasınan jasıraq körinetinin bayqağanımız­dı aytayıq. Bılay qarasañ, eki adamnıñ ömirine jawap beretin, moral'dik awırtpalığı bar qızmet, biraq akwşerler nege jasıraq, sergek körinedi dep oyladıq. Onıñ sebebi – päk tirşilik ïesin twğızwdıñ energetïkası bölek, bolmasa sät sa­yın qwanıştı sezinwden bolwı mümkin-aw…
Bizdiñ reportaj jasaw twralı ötinişimizdi qabıl alğan №2 perïnataldıq ortalıq ujımına alğıs bildiremiz.

Pikir jazw

Poçtañız jarïyalanbaydı

eighteen − five =